امیر مجید فخری در گفتوگو با «جامجم» مطرح کرد:
رنج جغرافیای کشوراز تعدد دستگاههای مداخلهگر
سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح بهعنوان یکی از مهمترین سازمانهای نظامی کشور، نقش بسیار مهمی در تامین اطلاعات جغرافیایی و جهتگیری نیروهای مسلح دارد.
این سازمان در سال1300 بهعنوان شعبه نقشهبرداری اداره رکن دوم(اطلاعات) ارتش تأسیس شد و 13سال بعد مجموعه نقشهبرداری ارتش به اداره جغرافیایی ارتش ارتقا پیدا کرد. سال1347 قانون تشکیل سازمان جغرافیایی در مجلس وقت تصویب و با ادغام سازمان نقشهبرداری کشور با اداره جغرافیایی ارتش، سازمان جغرافیایی کشور در وزارت جنگ آن زمان تاسیس شد که در نهایت پس از طی برخی چالشهایی که در جریان انقلاب سال57 و هشت سال جنگ تحمیلی رخ داد، سال1367 با ادغام وزارت سپاه در وزارت دفاع و تشکیل وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، اداره جغرافیایی وزارت سپاه و اداره جغرافیایی ارتش هم با یکدیگر ادغام شده و سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح تشکیل شد. امیر مجید فخری، رئیس سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح در این گفتوگو به نقش اطلاعات مکانی در توسعه و پیشرفت کشور و همچنین فعالیتها و چشمانداز این سازمان اشاره داشتند. وی درباره مسأله حکمرانی آب به موضوع تضاد منافع دستگاهها پرداخت که گاهی در جریان توسعه باعث نابودی برخی منابع شده است. در ادامه مشروح گفتوگوی امیر مجید فخری، رئیس سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح با جامجم از دیدگاهتان میگذرد.
یکی از سوالاتی که در ذهن بخشی از مردم مطرح میشود موضوع نقش اطلاعات مکانی در توسعه و پیشرفت کشور است. با توجه به اینکه این خدمت بخشی از وظایف و ماموریتهای سازمان شماست لطفا توضیح دهید این موضوع چه دستاوردهایی میتواند برای ما داشته باشد؟
همه وزارتخانهها، دستگاهها، شرکتهای دولتی - خصوصی و مردم بهنوعی نیازمند اطلاعات مکانی هستند. تقریبا هیچ دستگاهی وجود ندارد که بینیاز از دادههای مکانی باشد، بنابراین بیشتر تصمیمات در سطوح مختلف مدیریتی نیازمند اطلاعات مکانی است.
برجستهترین و بارزترین آنها چه میشود؟
بارزترین آنها ساخت راه، شهرهای جدید، ساماندهی روستاها، لولههای نفت، گاز، آب، منابع زیرزمینی، زیردریایی، معادن و برنامهریزی شهری و روستایی است. به همین دلیل حجم سرمایهگذاری در این حوزه در دنیا بالاست. ماهوارههای ویژه دادهبرداری در مدارهای پایین و ماهوارههای موقعیتیابی در مدارهای میانی عمدتا برای کمک در تهیه دادههای مکانی است.
با توجه به توضیحی که دادید بهطور ویژه چه خدماتی به نیروهای مسلح ارائه میدهید؟
طبیعتا هر چیزی که در چارچوب نیروهای مسلح باشد و قصد پیمایشی داشته باشد به اطلاعات جغرافیایی نیاز دارد. همانطور که مطلع هستید این سازمان از بدو تاسیس مسئولیت پشتیبانی نیروهای مسلح را در حوزه اطلاعات جغرافیایی و دادههای مکانی داشته و دارد که با توجه به رشد تکنولوژی، ابعاد این خدماترسانی و پشتیبانی ضمن پیچیدهتر شدن، گسترده هم شده است. یکی از وظایف سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تامین نقشههای تاکتیکی و عملیاتی مورد نیاز این نیرو است.
مثل موضوع پرتاب ماهواره؟
بله. امروز یک سازمان موفق باید دادهپردازی درست و دقیقی از اطلاعات جغرافیای مورد نیاز خود چه از عمق زمین و دریا و چه از آسمان وکهکشان داشته باشد. امروز برای پرتاب یک ماهواره شما باید مسیر مورد نظر خودتان را پیمایش کنید و با احتمالات پیشرو قبل از آنچه قرار است رخ دهد، روبهرو شوید.در کل باید گفت نقشه پرکاربردترین سند نظامی از گذشتههای دور تاکنون است و سازمان جغرافیایی، نقش مهمی در پشتیبانی نیروهای مسلح در حوزههایی نظیر خدمات به هواپیماهای ویژه، پهپادها، شناورهای اقیانوس پیما و تجهیزات دادهبرداری اعماق ارائه میکند که جایگاه مهمی در تصمیمگیری برای موضوع آمایش دفاعی، امنیتی و اعلام نظر در خصوص جانمایی تاسیسات نظامی و غیرنظامی دارد.
خدمات غیرنظامی این سازمان چیست؟
اگر خدمات سازمان جغرافیایی را خارج از ماموریتهای نظامی بخواهیم تعریف کنیم آن را در چند دستهبندی مختلف میتوانیم قرار دهیم. مثل خدماتی که در حوزه مدیریت بحران، حفاظت از محیطزیست، کشاورزی،آموزش و پرورش، راه و شهرسازی، وزارت خارجه و ...ارائه میکنیم.
اگر بخواهید مصداقیتر توضیح دهید به چه مواردی اشاره میکنید؟
به عنوان مثال در حوزه مدیریت بحران ما خدماتی پیرامون موضوع آلودگی هوا، فرونشست، سیل، زلزله،حکمرانی آب، آتشسوزی جنگلها و مراتع ارائه میدهیم یا در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری که در قسمت قبل به آن اشاره نکرده بودم، میتوانیم به خدماتی از جنس توسعه پایدار، جانمایی تاسیسات و تقسیمات کشوری اشاره داشته باشیم.
به موضوع حکمرانی آب اشاره کردید، لطفا با توجه به چالشهای حوزه آب که بهنوعی در تمام دنیا وجود دارد توضیح بفرمایید.
با توجه به مرزهای آبی مهمی که داریم مسأله حکمرانی آب برای ما بسیار مهم است. در حال حاضر در کشور دستگاههای مختلفی در حوزه مدیریت آب داریم که هرکدام باتوجه به ماموریتها و سیاستگذاریهایی که دارند، اهداف مشخصی را دنبال میکنند.
فکر میکنم به نقطه چالشبرانگیز ماجرا رسیدیم.
درست است. ماموریتهای متفاوت باعث میشود گاهی دستگاهها در منافع به تضاد برسند و در نهایت مشکلات اساسی برای کشور ایجاد شود.
اشاره شما به چاههای غیرمجاز است؟
این بخشی از مسأله است، مسأله حکمرانی آب به این تاکید دارد که ما چطور با مطالعه و تحقیق درباره منابع آبی خودمان توانستهایم تعامل و فرهنگسازی را شکل دهیم که از این منابع بهدرستی استفاده کنیم. ما امروز نیاز داریم یک نهاد بالادستی در این حوزه شکل بگیرد تا ضمن توسعه کشور در حوزههای گوناگون از منابع آبیمان هم درست استفاده کنیم، معضل فرونشست و اقداماتی که در حوزه سدسازی و سفرههای زیرزمینی صورت میگیرد همه در این چارچوب تعریف میشوند ما در این حوزه به مجموعههای علمی و دولتی کمک فکری میکنیم تا چطور دو گذاره مدیریت و پیشرفت را در کنار هم داشته باشیم البته خود نیروهای مسلح هم در این خصوص ماموریتهایی دارند که به آنها هم میپردازیم.
سازمان جغرافیایی چه دستاوردهایی تاکنون و در دولت سیزدهم داشته است؟
ما در این دوره توانستهایم نقشه پوشش کامل کشور را همراه ایجاد پایگاه اطلاعات نقشه یکپارچه کشور داشته باشیم. تولید نرمافزار مدیریت اطلاعات مکانی و پردازش دادههای موقعیتیابی از دیگر موفقیتهای این سازمان است. تولید سامانه خدمات نقشههای دریایی(وب چارت سرویس)، نقشهبرداری هوایی با پهپاد و تولید نقشههای 2000 شهری و بومیسازی سامانه ردیابی متحرکها دیگر پیشرفتهای سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح است. ما قادریم با حمایت از شرکتهای دانشبنیان از ظرفیت این مجوعههای جوان و خلاق هم بهخوبی استفاده کنیم .
مهمترین برنامه آینده سازمان جغرافیایی چیست؟
تامین نیازمندیهای اطلاعات مکانی نیروهای مسلح، رصدخانه جغرافیایی، دادهبرداری پوششی بزرگ مقیاس کشور با همکاری سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، ایجاد سامانه یکپارچه تعیین موقعیت و ناوبری کشور، مطالعات آمایش سرزمین و کمک به سازمان مدیریت بحران کشور، بخشی از مهمترین برنامههای آینده سازمان است.
مهمترین چالش کشور در حوزه اطلاعات مکانی چیست؟
یکی از موضوعات اساسی در این حوزه، موضوع اهتمام دولت و مجلس به مسأله صنعت اطلاعات مکانی کشور است. بحث تامین تجهیزات و ابزارهای دادهبرداری (ماهواره، هواپیما و کشتی) و هماهنگی بین دستگاهی برای تجمیع و یکپارچه سازی ظرفیتها و دادهها برای تعریف پروژههای ملی جهت تولید نقشههای بزرگ مقیاس از اهمیت بالایی در این بخش برخوردارند. در حال حاضر جغرافیای کشور از تعدد دستگاههای تصمیم گیرنده و مداخلهگر در جغرافیا رنج میبرد و به یک نهاد فرادستگاهی مثل شورای عالی جغرافیایی کشور که سال47 در مجلس مصوب و سال58 منحل شده، نیاز دارد.
گفته بودید تمام ماهوارههای عبوری از آسمان ایران را رصد میکنیم، این اقدام با چه هدفی انجام میشود؟
طبیعتا موضوع امنیت برای هر کشوری از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است به همین دلیل ماموریتهای ماهوارههایی که از آسمان ایران عبور میکنند برای ما مهم است، این موضوع چیز عجیبی نیست و تمام کشورهای پیشرفته این کار را را نجام میدهند.
پس میتوان گفت این اقدام با اهداف امنیتی انجام میشود.
همانطور که گفتم مراقبت از فضای کشورمان مهم است، همانطور که نیروهای مسلح اجسام پرنده دیگر را رصد میکننند موضوع رصد ماهوارهها هم در دستور کار نیروهای مسلح است که بخشی از آن به عهده سازمان ماست.
برای نقشه برداری های هوایی یا ماموریتهای مرتبط با وظیفه سازمانی که دارید از چه پهپادهایی استفاده میکنید؟
پهپادهای فوتوگراومتری پهپادهایی هستند که بیشتر به کار ما میآیند، در کار ما لازم است عکسها دقیق باشند و امکان تولید نقشه را به ما بدهند به همین دلیل ما به پهپادهایی نیاز داریم که از ثبات و پایداری هنگام عکسبرداری برخوردار باشند.
محدوده پروازی پهپادهای مورد نیاز شما چقدر است؟
معمولا در بازه زمانی 9 صبح تا سه بعدازظهر عکسبرداری انجام میشود به همین دلیل ما به پهپادهایی نیاز داریم و برای این بازه زمانی ما نیازمند پهپادی هستیم که بتواند 6 ساعت مداومت پروازی داشته باشد که الحمدلله به همت همکاران خوبمان در وزارت دفاع و شرکتهای دانشبنیان مشکلی در این زمینه نداریم و از گونههای مختلف پهپادها استفاده میکنیم.
با توجه به اقداماتی که وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در حوزه دیپلماسی دفاعی داشته اند شما چه اقدامات موثری در حوزه تعاملات بین المللی انجام دادید؟
به سوال خوبی اشاره کردید، هرجایی که دیپلماسی پیش روی خوبی داشته ما هم به عنوان حوزه اطلاعات مکانی موفقیت کسب کردهایم ، اقدامات خوبی در این حوزه رخ داده و میتوانیم به صراحت بگوییم دستاوردهایمان در این بخش قابل قبول است.
«اطلاعات مکانی» چه اهمیتی دارد؟
موضوع اطلاعات مکانی یکی از مباحثی است که در همه عرصههای تصمیم گیری کشور مورد نیاز است، چرا که ضروری است تصمیمات بر پایه اطلاعات درست صورت بگیرد اگر در سطح کلان کشور سیاستگذاری و سرمایهگذاری بهتری در این عرصه صورت گیرد جایگاه بهتری در جهان خواهیم داشت.
یکی از سوالاتی که در ذهن بخشی از مردم مطرح میشود موضوع نقش اطلاعات مکانی در توسعه و پیشرفت کشور است. با توجه به اینکه این خدمت بخشی از وظایف و ماموریتهای سازمان شماست لطفا توضیح دهید این موضوع چه دستاوردهایی میتواند برای ما داشته باشد؟
همه وزارتخانهها، دستگاهها، شرکتهای دولتی - خصوصی و مردم بهنوعی نیازمند اطلاعات مکانی هستند. تقریبا هیچ دستگاهی وجود ندارد که بینیاز از دادههای مکانی باشد، بنابراین بیشتر تصمیمات در سطوح مختلف مدیریتی نیازمند اطلاعات مکانی است.
برجستهترین و بارزترین آنها چه میشود؟
بارزترین آنها ساخت راه، شهرهای جدید، ساماندهی روستاها، لولههای نفت، گاز، آب، منابع زیرزمینی، زیردریایی، معادن و برنامهریزی شهری و روستایی است. به همین دلیل حجم سرمایهگذاری در این حوزه در دنیا بالاست. ماهوارههای ویژه دادهبرداری در مدارهای پایین و ماهوارههای موقعیتیابی در مدارهای میانی عمدتا برای کمک در تهیه دادههای مکانی است.
با توجه به توضیحی که دادید بهطور ویژه چه خدماتی به نیروهای مسلح ارائه میدهید؟
طبیعتا هر چیزی که در چارچوب نیروهای مسلح باشد و قصد پیمایشی داشته باشد به اطلاعات جغرافیایی نیاز دارد. همانطور که مطلع هستید این سازمان از بدو تاسیس مسئولیت پشتیبانی نیروهای مسلح را در حوزه اطلاعات جغرافیایی و دادههای مکانی داشته و دارد که با توجه به رشد تکنولوژی، ابعاد این خدماترسانی و پشتیبانی ضمن پیچیدهتر شدن، گسترده هم شده است. یکی از وظایف سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تامین نقشههای تاکتیکی و عملیاتی مورد نیاز این نیرو است.
مثل موضوع پرتاب ماهواره؟
بله. امروز یک سازمان موفق باید دادهپردازی درست و دقیقی از اطلاعات جغرافیای مورد نیاز خود چه از عمق زمین و دریا و چه از آسمان وکهکشان داشته باشد. امروز برای پرتاب یک ماهواره شما باید مسیر مورد نظر خودتان را پیمایش کنید و با احتمالات پیشرو قبل از آنچه قرار است رخ دهد، روبهرو شوید.در کل باید گفت نقشه پرکاربردترین سند نظامی از گذشتههای دور تاکنون است و سازمان جغرافیایی، نقش مهمی در پشتیبانی نیروهای مسلح در حوزههایی نظیر خدمات به هواپیماهای ویژه، پهپادها، شناورهای اقیانوس پیما و تجهیزات دادهبرداری اعماق ارائه میکند که جایگاه مهمی در تصمیمگیری برای موضوع آمایش دفاعی، امنیتی و اعلام نظر در خصوص جانمایی تاسیسات نظامی و غیرنظامی دارد.
خدمات غیرنظامی این سازمان چیست؟
اگر خدمات سازمان جغرافیایی را خارج از ماموریتهای نظامی بخواهیم تعریف کنیم آن را در چند دستهبندی مختلف میتوانیم قرار دهیم. مثل خدماتی که در حوزه مدیریت بحران، حفاظت از محیطزیست، کشاورزی،آموزش و پرورش، راه و شهرسازی، وزارت خارجه و ...ارائه میکنیم.
اگر بخواهید مصداقیتر توضیح دهید به چه مواردی اشاره میکنید؟
به عنوان مثال در حوزه مدیریت بحران ما خدماتی پیرامون موضوع آلودگی هوا، فرونشست، سیل، زلزله،حکمرانی آب، آتشسوزی جنگلها و مراتع ارائه میدهیم یا در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری که در قسمت قبل به آن اشاره نکرده بودم، میتوانیم به خدماتی از جنس توسعه پایدار، جانمایی تاسیسات و تقسیمات کشوری اشاره داشته باشیم.
به موضوع حکمرانی آب اشاره کردید، لطفا با توجه به چالشهای حوزه آب که بهنوعی در تمام دنیا وجود دارد توضیح بفرمایید.
با توجه به مرزهای آبی مهمی که داریم مسأله حکمرانی آب برای ما بسیار مهم است. در حال حاضر در کشور دستگاههای مختلفی در حوزه مدیریت آب داریم که هرکدام باتوجه به ماموریتها و سیاستگذاریهایی که دارند، اهداف مشخصی را دنبال میکنند.
فکر میکنم به نقطه چالشبرانگیز ماجرا رسیدیم.
درست است. ماموریتهای متفاوت باعث میشود گاهی دستگاهها در منافع به تضاد برسند و در نهایت مشکلات اساسی برای کشور ایجاد شود.
اشاره شما به چاههای غیرمجاز است؟
این بخشی از مسأله است، مسأله حکمرانی آب به این تاکید دارد که ما چطور با مطالعه و تحقیق درباره منابع آبی خودمان توانستهایم تعامل و فرهنگسازی را شکل دهیم که از این منابع بهدرستی استفاده کنیم. ما امروز نیاز داریم یک نهاد بالادستی در این حوزه شکل بگیرد تا ضمن توسعه کشور در حوزههای گوناگون از منابع آبیمان هم درست استفاده کنیم، معضل فرونشست و اقداماتی که در حوزه سدسازی و سفرههای زیرزمینی صورت میگیرد همه در این چارچوب تعریف میشوند ما در این حوزه به مجموعههای علمی و دولتی کمک فکری میکنیم تا چطور دو گذاره مدیریت و پیشرفت را در کنار هم داشته باشیم البته خود نیروهای مسلح هم در این خصوص ماموریتهایی دارند که به آنها هم میپردازیم.
سازمان جغرافیایی چه دستاوردهایی تاکنون و در دولت سیزدهم داشته است؟
ما در این دوره توانستهایم نقشه پوشش کامل کشور را همراه ایجاد پایگاه اطلاعات نقشه یکپارچه کشور داشته باشیم. تولید نرمافزار مدیریت اطلاعات مکانی و پردازش دادههای موقعیتیابی از دیگر موفقیتهای این سازمان است. تولید سامانه خدمات نقشههای دریایی(وب چارت سرویس)، نقشهبرداری هوایی با پهپاد و تولید نقشههای 2000 شهری و بومیسازی سامانه ردیابی متحرکها دیگر پیشرفتهای سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح است. ما قادریم با حمایت از شرکتهای دانشبنیان از ظرفیت این مجوعههای جوان و خلاق هم بهخوبی استفاده کنیم .
مهمترین برنامه آینده سازمان جغرافیایی چیست؟
تامین نیازمندیهای اطلاعات مکانی نیروهای مسلح، رصدخانه جغرافیایی، دادهبرداری پوششی بزرگ مقیاس کشور با همکاری سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، ایجاد سامانه یکپارچه تعیین موقعیت و ناوبری کشور، مطالعات آمایش سرزمین و کمک به سازمان مدیریت بحران کشور، بخشی از مهمترین برنامههای آینده سازمان است.
مهمترین چالش کشور در حوزه اطلاعات مکانی چیست؟
یکی از موضوعات اساسی در این حوزه، موضوع اهتمام دولت و مجلس به مسأله صنعت اطلاعات مکانی کشور است. بحث تامین تجهیزات و ابزارهای دادهبرداری (ماهواره، هواپیما و کشتی) و هماهنگی بین دستگاهی برای تجمیع و یکپارچه سازی ظرفیتها و دادهها برای تعریف پروژههای ملی جهت تولید نقشههای بزرگ مقیاس از اهمیت بالایی در این بخش برخوردارند. در حال حاضر جغرافیای کشور از تعدد دستگاههای تصمیم گیرنده و مداخلهگر در جغرافیا رنج میبرد و به یک نهاد فرادستگاهی مثل شورای عالی جغرافیایی کشور که سال47 در مجلس مصوب و سال58 منحل شده، نیاز دارد.
گفته بودید تمام ماهوارههای عبوری از آسمان ایران را رصد میکنیم، این اقدام با چه هدفی انجام میشود؟
طبیعتا موضوع امنیت برای هر کشوری از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است به همین دلیل ماموریتهای ماهوارههایی که از آسمان ایران عبور میکنند برای ما مهم است، این موضوع چیز عجیبی نیست و تمام کشورهای پیشرفته این کار را را نجام میدهند.
پس میتوان گفت این اقدام با اهداف امنیتی انجام میشود.
همانطور که گفتم مراقبت از فضای کشورمان مهم است، همانطور که نیروهای مسلح اجسام پرنده دیگر را رصد میکننند موضوع رصد ماهوارهها هم در دستور کار نیروهای مسلح است که بخشی از آن به عهده سازمان ماست.
برای نقشه برداری های هوایی یا ماموریتهای مرتبط با وظیفه سازمانی که دارید از چه پهپادهایی استفاده میکنید؟
پهپادهای فوتوگراومتری پهپادهایی هستند که بیشتر به کار ما میآیند، در کار ما لازم است عکسها دقیق باشند و امکان تولید نقشه را به ما بدهند به همین دلیل ما به پهپادهایی نیاز داریم که از ثبات و پایداری هنگام عکسبرداری برخوردار باشند.
محدوده پروازی پهپادهای مورد نیاز شما چقدر است؟
معمولا در بازه زمانی 9 صبح تا سه بعدازظهر عکسبرداری انجام میشود به همین دلیل ما به پهپادهایی نیاز داریم و برای این بازه زمانی ما نیازمند پهپادی هستیم که بتواند 6 ساعت مداومت پروازی داشته باشد که الحمدلله به همت همکاران خوبمان در وزارت دفاع و شرکتهای دانشبنیان مشکلی در این زمینه نداریم و از گونههای مختلف پهپادها استفاده میکنیم.
با توجه به اقداماتی که وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در حوزه دیپلماسی دفاعی داشته اند شما چه اقدامات موثری در حوزه تعاملات بین المللی انجام دادید؟
به سوال خوبی اشاره کردید، هرجایی که دیپلماسی پیش روی خوبی داشته ما هم به عنوان حوزه اطلاعات مکانی موفقیت کسب کردهایم ، اقدامات خوبی در این حوزه رخ داده و میتوانیم به صراحت بگوییم دستاوردهایمان در این بخش قابل قبول است.
«اطلاعات مکانی» چه اهمیتی دارد؟
موضوع اطلاعات مکانی یکی از مباحثی است که در همه عرصههای تصمیم گیری کشور مورد نیاز است، چرا که ضروری است تصمیمات بر پایه اطلاعات درست صورت بگیرد اگر در سطح کلان کشور سیاستگذاری و سرمایهگذاری بهتری در این عرصه صورت گیرد جایگاه بهتری در جهان خواهیم داشت.




