مبارزه زن بلوچ با استعمارگران انگلیسی

نگاهی به مستند «مِی‌ مات» در جشنواره هفدهم

مبارزه زن بلوچ با استعمارگران انگلیسی

«مِی مات» یا «گل بی‌بی» ساخته محمدعلی رخشانی محصول سازمان هنری رسانه‌ای اوج و تهیه شده در خانه مستند، مستند نیمه‌بلندی است که با قاب‌های بسته و عاشقانه‌اش از لاله‌های واژگون و طبیعت بکر منطقه بلوچستان و داستانی عاشقانه شروع می‌شود اما جلوتر درمی‌یابیم که با یک حماسه روبه‌رو هستیم و فیلم، گوشه‌ای فراموش شده و غرورآفرین از ایران را به تصویر کشیده است.

استان سیستان و بلوچستان و مناطق جنوب‌شرقی ایران دلیل عدم شناخت و ارائه تصویر مخدوش و نادرست از این سرزمین گاه با ذهنیتی ناصواب و بعضا توام با سوءگیری همراه است؛ موضوعی که نیاز بیش از پیش به ساخته شدن مستندهایی چون گل بی‌بی و دیده و شنیده شدن قصه آنان را گوشزد می‌کند. جای تاسف است که اکثریت ما ایرانیان نه چیزی از تاریخ و فرهنگ غنی این مردم و این سرزمین می‌دانیم و نه تاکنون به این جغرافیای بی‌نظیر سفر کرده‌ایم.بر این اساس، مستند گل بی‌بی یک قاب باارزش برای تماشاست زیرا همان‌قدر که سفر کوچکی به این جغرافیاست، تورقی سریع به تاریخ این منطقه است؛ تورقی که در آن با لطافت بصری و به تصویر کشیدن کوه آتشفشان تفتان در شهر خاش و زیبایی‌های بکر طبیعت منطقه سرحد بلوچستان شروع می‌کند و راوی قصه‌ای می‌شود که مخاطب ایرانی را از یک داستان حماسی آگاه می‌کند؛ روایت زنی که در دوران خودش یک قهرمان ملی بوده و کمتر کسی او را می‌شناسد.حتی سازنده اثر که خود متعلق به این منطقه و متولد زاهدان است اذعان دارد که قبل از تمرکز تام بر سرگذشت واقعه‌ای که قصد روایت آن را داشته (جنگ دره نالم) از نام چنین زنی باخبر نبوده و وقتی دنبال قصه را گرفته به او رسیده و از شهامت و سرگذشتش متعجب مانده است. ثبت نام این زن البته از روایت صادقانه ژنرال انگلیسی رجینالد دایر نشأت می‌گیرد که در کتاب خود «مهاجمان سرحد: رویایی نظامی انگلستان با سرداران بلوچ ایرانی» رویارویی‌اش با یک زن بلوچ که کاریزمایی غیرقابل انکار دارد را مکتوب کرده است.از دیگر نکات قابل توجه در مستند می مات یا گل بی‌بی بیان راویان بلوچ به زبان مادری‌شان است؛ زبانی که بیش از آن‌که شبیه به فارسی باشد شبیه به زبان هندی است و به‌رغم ریشه مشترک این دو زبان حال و هوایی را برای مخاطب ایرانی ترسیم می‌کند که تاحد زیادی ناآشنا و غریب است و نشان می‌دهد تا چه اندازه نیاز دارد این اقلیم و هموطنان گمنامش را بشناسد.تدوین و ریتم این مستند هم نقطه مثبت دیگر آن است که در زمانی 50 دقیقه‌ای تمام حرفش را می‌زند و مخاطب را خسته نمی‌کند. می مات یا گل بی‌بی با ارائه یک تاریخ شفاهی از سوی مردمانی که اجدادشان در یک سده اخیر یک حماسه را رقم زده‌اند تلاش دارد تا تصویری درست و بدون اغراق از رشادت قوم بلوچ در دفاع از خاک و هویت ایرانی ارائه دهد؛ حماسه‌ای که گرچه کمتر کسی از مردم عادی از آن آگاهی دارد اما نقش تعیین‌کننده‌ای در تاریخ معاصر ایران داشته و هوس کشورگشایی انگلیس در آن دوران را با شکستی سنگین مواجه کرده است.