داستان جالب خانم معلم اهل انزلی که از زباله، کتابخانه می‌سازد
کاغذ باطله بیار، کتابخانه ببر!
ندا اظهری
كاغذ روزنامه‌هایی كه هر روز از دكه خریداری می‌كنیم، مجلات و دیگر اقلام كاغذی كه هر روز دور می‌اندازیم، شاید از نگاه بعضی افراد تنها چیزهای به‌دردنخوری باشند كه جاگیر بوده و سعی می‌كنند از شر آنها خلاص شوند اما غافل از این كه كاغذهای باطله هم می‌توانند آن‌قدر ارزشمند باشند كه در نهایت تبدیل به كتابخانه‌هایی شوند كه علاقمندانش بتوانند از آن استفاده كنند. صفورا غله‌زاری از آن دسته آدم‌هایی است كه این تكه كاغذها را دست‌كم نگرفته و چند سالی است به جمع‌آوری كاغذهای باطله پرداخته و ماحصل آن هم راه‌اندازی 6 كتابخانه کوچک بوده است.
صفورا غله‌زاری متولد سال 1345 است و فوق‌دیپلم علوم اجتماعی دارد. با دو سال تحصیل در تربیت معلم و 28 سال هم تدریس در مدارس دولتی از سال 63، حالا چند سالی است كه بازنشسته شده اما بعد از آن 4 سالی در مدارس غیردولتی تدریس می‌كرد. با توجه به تبلیغات گسترده‌ای كه در زمینه تفكیك زباله از مبدأ انجام می‌شد، او همیشه و حتی پیش از شروع این طرح در انزلی، به این موضوع توجه داشت و به‌طور خودانگیخته زباله‌ها را تفكیك می‌كرد.
كار با جمع كردن درهای پلاستیكی شروع شد
به گفته صفورا: «خرداد 94 و یك سال بعد از بازنشستگی، زمانی كه در مدرسه‌ای غیردولتی تدریس می‌كردم، در اردویی كه بچه‌ها را از طرف مدرسه برده بودیم، یكی از همكاران در همان اردو اعلام كرد كه یكی از اقوامشان در تبریز اقدام به جمع‌آوری درهای پلاستیكی كرده و در نهایت با فروش آنها، هزینه لازم برای خرید ویلچر معلولان را فراهم می‌كند. از آنجا بود كه به همراه دانش‌آموزان، كار جمع كردن درهای پلاستیكی را آغاز كردیم».
او در ادامه صحبت‌هایش می‌گوید: «مدتی بعد با گروهی در گیلان آشنا شدم كه همین كار را انجام می‌داد و به طور متمركز با چند گروه در استان‌های دیگر همكاری می‌كرد كه سرپرستی آنها را خانمی در قزوین بر عهده داشت. من نیز به آنها پیوستم و با راهنمایی آنها این كار را در انزلی هم انجام دادیم. اما می‌خواستم این كار در انزلی انجام شود و هزینه‌ای كه از فروش این درهای پلاستیكی به دست می‌آید، تنها برای خرید ویلچر برای معلولان انزلی صرف شود و همین شد كه از آن گروه جدا شدم و همین كار را در قالب یك گروه بزرگ به هدایت خودم انجام دادم.»
همین كار نقطه‌عطف شروع كمپینی بود كه امروز شاهدش هستیم و صفورا گروهی را رهبری می‌كند كه در كنار جمع كردن درهای پلاستیكی، با جمع‌آوری كاغذهای باطله، كارهای بزرگی انجام می‌دهد. این معلم بازنشسته در میان صحبت‌هایش به این نكته اشاره می‌كند كه: «ما جمع‌آوری زباله هم می‌كنیم و برای پاك‌سازی ساحل و شهر و مرداب چنین كارهایی را هم انجام داده‌ایم و به‌خاطر علاقه‌ای كه به محیط‌زیستمان داریم، به این كار افتخار می‌كنیم. اما كاغذهای باطله جمع‌آوری شده جزو زباله‌ها نبود و آنها را از زباله‌ها جدا نكردیم بلكه این حجم بالای كاغذ با فراخوانی جمع‌آوری شد كه بین دانش‌آموزان مدارس، خانم‌های خانه‌دار و تمام مردم شهر پخش كردیم. بسیاری از مردم، كتاب و دفترهای استفاده نشده، مجله و روزنامه و جزوه‌های دانشجویی و تست‌های كنكور تاریخ گذشته متعددی را در انبار خود دارند و ما با جمع كردن كاغذها و فروش آنها طی دو سال، تاكنون 13 تن كاغذ جمع‌آوری كرده‌ایم.»
كتابخانه‌هایی كه جان گرفتند
ماحصل این كار، راه‌اندازی شش كتابخانه كوچك در انزلی بوده است. به گفته صفورا: «این كتابخانه‌های كوچك ممكن است از 30 جلد كتاب یا حتی صد جلد كتاب تشكیل شده باشد اما هدف ما مهم بود كه خوشبختانه به آن رسیدیم. به‌عنوان مثال، در باشگاهی كه خانم‌ها برای ورزش بدنسازی شركت می‌كنند، فضای كوچكی را به‌عنوان كتابخانه‌ای كوچك برای قرار دادن 30 جلد كتاب اختصاص دادیم. یا در استخر بانوان، در محوطه فروش بلیت، همین كار را انجام دادیم».
به گفته او، در روزهای اول این كمپین، كاغذ كیلویی 500 تومان بود و ما با فروش یك تن كاغذ تنها 500 هزار تومان به‌دست آوردیم. اما با بالا رفتن قیمت كاغذ، این مبلغ هم بالا رفت تا این كه به كیلویی 1500 تومان رسید اما به همین شكل كه قیمت كاغذ بالاتر می‌رفت، به همان اندازه، قیمت كتاب هم بالا می‌رفت و این‌گونه نبود كه بتوانیم با پولی كه به‌دست می‌آوریم به فكر راه‌اندازی كتابخانه بزرگی باشیم و این ایده هرگز عملی نبود. یكی از بزرگ‌ترین كارهایی كه به عنوان راه‌اندازی كتابخانه در انزلی صورت گرفته، اهدای صد جلد كتاب شامل رمان، داستان، به كتابخانه زندان شهر انزلی بود.
بیشتر كتاب‌هایی كه در این كمپین خریداری می‌شوند، كتاب‌های عام و غیرتخصصی هستند كه عامه مردم بتوانند از آنها استفاده كنند و هر قشری به آن علاقه‌مند باشند و به‌ویژه یكی از اهداف این طرح، خانم‌های خانه‌دار یا افرادی بودند كه به خاطر قیمت بالا، خریداری كتاب برای آنها دشوار بود. در این طرح تلاش شده تا كتاب‌های به‌روزی از انتشارات خریداری شود.
پیش به سوی هدفی بزرگ‌تر
در حال حاضر، این گروه هدف بزرگ‌تری را پیش‌رو دارد و تصمیم گرفته‌اند كتابخانه را متمركز كنند و كتابخانه بزرگ‌تر گیلان‌شناسی را تأسیس كنند. در این كتابخانه كه هنوز مكان راه‌اندازی آن هم مشخص نشده، علاوه بر كتاب‌های عمومی، قرار است كتاب‌هایی در آن قرار داده شوند كه حاصل كار نویسندگان، شعرا و مترجمان گیلانی بوده و علاوه بر آن، كتاب‌هایی با موضوعیت گیلان و در ارتباط با آن باشند.
صفورا می‌گوید: «پیش از آن كه به فكر این كتابخانه بیفتیم، تعدادی كتاب تهیه كرده بودیم كه اغلب عام بودند اما از این به بعد، كتاب‌ها بیشتر با موضوعیت گیلان خریداری می‌شود. از آنجا كه ما در حال حاضر توان پرداخت اجاره را نداریم، به‌دنبال مكانی برای كتابخانه هستیم كه یا اجاره‌ای نداشته باشد یا اهدایی باشد.»
صفورا غله‌زاری علاوه بر این كه دلش برای فرهنگ و محیط‌زیست شهرش می‌تپد، آدم انسان‌دوستی است و در كنار پولی كه برای خرید كتاب به‌دست می‌آورد، كارهای خیری هم انجام می‌دهد. او در كنار دغدغه‌ای كه برای محیط‌زیست دارد، خودش را یك آدم فرهنگی می‌داند و به كتاب و كتابخوانی هم علاقه زیادی دارد.
صفورا می‌گوید: «در روزهای اول كه جمع‌آوری كاغذهای باطله را شروع كردیم، یكی از دوستانم كه كتابدار یك كتابخانه بود، می‌گفت كه دوست دارد بعد از بازنشستگی، كتابخانه خصوصی كوچكی راه‌اندازی كنیم و این در ذهن من ماند تا وقتی زمانش رسید، سعی كردم با فروش كاغذها و خرید كتاب، سرانه مطالعه را در شهر انزلی بالا ببرم». آنها با كار گروهی كه دارند در طول سال، كارهای مختلفی را انجام داده و اطلاع‌رسانی هم می‌كنند.
به‌عنوان مثال، در روزهای قبل از شروع ماه مهر، برای دانش‌آموزان بی‌بضاعت لوازم‌التحریر یا لباس خریداری می‌كنند یا حتی این پول ممكن است در برهه‌هایی برای كمك به افراد حادثه‌دیده مانند سیل‌زدگان استفاده شود. اما در این میان، خرید كتاب به عنوان محور اصلی ادامه دارد و همان‌طور كه درهای پلاستیكی را با ویلچیر می‌شناسند، حالا كاغذ باطله را هم با كتاب می‌شناسند. در واقع، هدف اصلی این طرح، خرید كتاب است اما زمانی كه پول كافی برای كتابخانه موجود باشد و در این میان اتفاقی رخ دهد كه به این پول نیاز باشد، مبلغی نیز صرف آن كار خیر می‌شود.
خانواده‌ای كتابخوان
صفورا غله‌زاری دو دختر 29 و 19 ساله دارد و به خاطر گرفتاری‌ها و دغدغه‌هایی كه خودشان دارند، همكاری آنها با مادرشان مانند بقیه مردم است. او می‌گوید: «همسرم هر جایی كه احساس كند به كمك نیاز دارم، دریغ نمی‌كند. روزهای اولی كه كار جمع‌آوری درهای بطری را آغاز كرده بودیم و به اندازه امروز همراه نداشتم، من را همراهی و كمك می‌كرد. در حال حاضر هم در مواقع لزوم به من كمك می‌كند. اگر همراهی همسر و فرزندانم نبود، نمی‌توانستم این كار را انجام دهم.» صفورا در ادامه می‌گوید: «دخترانم علاقه بیشتری به كتاب دارند و معمولا زمانی كه بخواهند برای دوستانشان هدیه بخرند، كتاب را انتخاب می‌كنند و آشنایی زیادی با فیلم‌ها و كتاب‌های روز دنیا دارند. در محیط منزل مدام كتاب حضور دارد و خودم هم اهل كتاب خواندن هستم و همین باعث شده فرزندانم هم كتابخوان باشند. خودم اگر بخواهم برای كسی كه اهل كتاب است هدیه بخرم، سعی می‌كنم كتاب خریداری كنم. بیشتر وقت‌ها داخل كیفم كتاب دارم و در مواقع بیكاری یا در ماشین كه نشسته باشم، همیشه كتاب می‌خوانم.»
صفورا غله‌زاری متولد سال 1345 است و فوق‌دیپلم علوم اجتماعی دارد. با دو سال تحصیل در تربیت معلم و 28 سال هم تدریس در مدارس دولتی از سال 63، حالا چند سالی است كه بازنشسته شده اما بعد از آن 4 سالی در مدارس غیردولتی تدریس می‌كرد. با توجه به تبلیغات گسترده‌ای كه در زمینه تفكیك زباله از مبدأ انجام می‌شد، او همیشه و حتی پیش از شروع این طرح در انزلی، به این موضوع توجه داشت و به‌طور خودانگیخته زباله‌ها را تفكیك می‌كرد.
كار با جمع كردن درهای پلاستیكی شروع شد
به گفته صفورا: «خرداد 94 و یك سال بعد از بازنشستگی، زمانی كه در مدرسه‌ای غیردولتی تدریس می‌كردم، در اردویی كه بچه‌ها را از طرف مدرسه برده بودیم، یكی از همكاران در همان اردو اعلام كرد كه یكی از اقوامشان در تبریز اقدام به جمع‌آوری درهای پلاستیكی كرده و در نهایت با فروش آنها، هزینه لازم برای خرید ویلچر معلولان را فراهم می‌كند. از آنجا بود كه به همراه دانش‌آموزان، كار جمع كردن درهای پلاستیكی را آغاز كردیم».
او در ادامه صحبت‌هایش می‌گوید: «مدتی بعد با گروهی در گیلان آشنا شدم كه همین كار را انجام می‌داد و به طور متمركز با چند گروه در استان‌های دیگر همكاری می‌كرد كه سرپرستی آنها را خانمی در قزوین بر عهده داشت. من نیز به آنها پیوستم و با راهنمایی آنها این كار را در انزلی هم انجام دادیم. اما می‌خواستم این كار در انزلی انجام شود و هزینه‌ای كه از فروش این درهای پلاستیكی به دست می‌آید، تنها برای خرید ویلچر برای معلولان انزلی صرف شود و همین شد كه از آن گروه جدا شدم و همین كار را در قالب یك گروه بزرگ به هدایت خودم انجام دادم.»
همین كار نقطه‌عطف شروع كمپینی بود كه امروز شاهدش هستیم و صفورا گروهی را رهبری می‌كند كه در كنار جمع كردن درهای پلاستیكی، با جمع‌آوری كاغذهای باطله، كارهای بزرگی انجام می‌دهد. این معلم بازنشسته در میان صحبت‌هایش به این نكته اشاره می‌كند كه: «ما جمع‌آوری زباله هم می‌كنیم و برای پاك‌سازی ساحل و شهر و مرداب چنین كارهایی را هم انجام داده‌ایم و به‌خاطر علاقه‌ای كه به محیط‌زیستمان داریم، به این كار افتخار می‌كنیم. اما كاغذهای باطله جمع‌آوری شده جزو زباله‌ها نبود و آنها را از زباله‌ها جدا نكردیم بلكه این حجم بالای كاغذ با فراخوانی جمع‌آوری شد كه بین دانش‌آموزان مدارس، خانم‌های خانه‌دار و تمام مردم شهر پخش كردیم. بسیاری از مردم، كتاب و دفترهای استفاده نشده، مجله و روزنامه و جزوه‌های دانشجویی و تست‌های كنكور تاریخ گذشته متعددی را در انبار خود دارند و ما با جمع كردن كاغذها و فروش آنها طی دو سال، تاكنون 13 تن كاغذ جمع‌آوری كرده‌ایم.»
كتابخانه‌هایی كه جان گرفتند
ماحصل این كار، راه‌اندازی شش كتابخانه كوچك در انزلی بوده است. به گفته صفورا: «این كتابخانه‌های كوچك ممكن است از 30 جلد كتاب یا حتی صد جلد كتاب تشكیل شده باشد اما هدف ما مهم بود كه خوشبختانه به آن رسیدیم. به‌عنوان مثال، در باشگاهی كه خانم‌ها برای ورزش بدنسازی شركت می‌كنند، فضای كوچكی را به‌عنوان كتابخانه‌ای كوچك برای قرار دادن 30 جلد كتاب اختصاص دادیم. یا در استخر بانوان، در محوطه فروش بلیت، همین كار را انجام دادیم».
به گفته او، در روزهای اول این كمپین، كاغذ كیلویی 500 تومان بود و ما با فروش یك تن كاغذ تنها 500 هزار تومان به‌دست آوردیم. اما با بالا رفتن قیمت كاغذ، این مبلغ هم بالا رفت تا این كه به كیلویی 1500 تومان رسید اما به همین شكل كه قیمت كاغذ بالاتر می‌رفت، به همان اندازه، قیمت كتاب هم بالا می‌رفت و این‌گونه نبود كه بتوانیم با پولی كه به‌دست می‌آوریم به فكر راه‌اندازی كتابخانه بزرگی باشیم و این ایده هرگز عملی نبود. یكی از بزرگ‌ترین كارهایی كه به عنوان راه‌اندازی كتابخانه در انزلی صورت گرفته، اهدای صد جلد كتاب شامل رمان، داستان، به كتابخانه زندان شهر انزلی بود.
بیشتر كتاب‌هایی كه در این كمپین خریداری می‌شوند، كتاب‌های عام و غیرتخصصی هستند كه عامه مردم بتوانند از آنها استفاده كنند و هر قشری به آن علاقه‌مند باشند و به‌ویژه یكی از اهداف این طرح، خانم‌های خانه‌دار یا افرادی بودند كه به خاطر قیمت بالا، خریداری كتاب برای آنها دشوار بود. در این طرح تلاش شده تا كتاب‌های به‌روزی از انتشارات خریداری شود.
پیش به سوی هدفی بزرگ‌تر
در حال حاضر، این گروه هدف بزرگ‌تری را پیش‌رو دارد و تصمیم گرفته‌اند كتابخانه را متمركز كنند و كتابخانه بزرگ‌تر گیلان‌شناسی را تأسیس كنند. در این كتابخانه كه هنوز مكان راه‌اندازی آن هم مشخص نشده، علاوه بر كتاب‌های عمومی، قرار است كتاب‌هایی در آن قرار داده شوند كه حاصل كار نویسندگان، شعرا و مترجمان گیلانی بوده و علاوه بر آن، كتاب‌هایی با موضوعیت گیلان و در ارتباط با آن باشند.
صفورا می‌گوید: «پیش از آن كه به فكر این كتابخانه بیفتیم، تعدادی كتاب تهیه كرده بودیم كه اغلب عام بودند اما از این به بعد، كتاب‌ها بیشتر با موضوعیت گیلان خریداری می‌شود. از آنجا كه ما در حال حاضر توان پرداخت اجاره را نداریم، به‌دنبال مكانی برای كتابخانه هستیم كه یا اجاره‌ای نداشته باشد یا اهدایی باشد.»
صفورا غله‌زاری علاوه بر این كه دلش برای فرهنگ و محیط‌زیست شهرش می‌تپد، آدم انسان‌دوستی است و در كنار پولی كه برای خرید كتاب به‌دست می‌آورد، كارهای خیری هم انجام می‌دهد. او در كنار دغدغه‌ای كه برای محیط‌زیست دارد، خودش را یك آدم فرهنگی می‌داند و به كتاب و كتابخوانی هم علاقه زیادی دارد.
صفورا می‌گوید: «در روزهای اول كه جمع‌آوری كاغذهای باطله را شروع كردیم، یكی از دوستانم كه كتابدار یك كتابخانه بود، می‌گفت كه دوست دارد بعد از بازنشستگی، كتابخانه خصوصی كوچكی راه‌اندازی كنیم و این در ذهن من ماند تا وقتی زمانش رسید، سعی كردم با فروش كاغذها و خرید كتاب، سرانه مطالعه را در شهر انزلی بالا ببرم». آنها با كار گروهی كه دارند در طول سال، كارهای مختلفی را انجام داده و اطلاع‌رسانی هم می‌كنند.
به‌عنوان مثال، در روزهای قبل از شروع ماه مهر، برای دانش‌آموزان بی‌بضاعت لوازم‌التحریر یا لباس خریداری می‌كنند یا حتی این پول ممكن است در برهه‌هایی برای كمك به افراد حادثه‌دیده مانند سیل‌زدگان استفاده شود. اما در این میان، خرید كتاب به عنوان محور اصلی ادامه دارد و همان‌طور كه درهای پلاستیكی را با ویلچیر می‌شناسند، حالا كاغذ باطله را هم با كتاب می‌شناسند. در واقع، هدف اصلی این طرح، خرید كتاب است اما زمانی كه پول كافی برای كتابخانه موجود باشد و در این میان اتفاقی رخ دهد كه به این پول نیاز باشد، مبلغی نیز صرف آن كار خیر می‌شود.
خانواده‌ای كتابخوان
صفورا غله‌زاری دو دختر 29 و 19 ساله دارد و به خاطر گرفتاری‌ها و دغدغه‌هایی كه خودشان دارند، همكاری آنها با مادرشان مانند بقیه مردم است. او می‌گوید: «همسرم هر جایی كه احساس كند به كمك نیاز دارم، دریغ نمی‌كند. روزهای اولی كه كار جمع‌آوری درهای بطری را آغاز كرده بودیم و به اندازه امروز همراه نداشتم، من را همراهی و كمك می‌كرد. در حال حاضر هم در مواقع لزوم به من كمك می‌كند. اگر همراهی همسر و فرزندانم نبود، نمی‌توانستم این كار را انجام دهم.» صفورا در ادامه می‌گوید: «دخترانم علاقه بیشتری به كتاب دارند و معمولا زمانی كه بخواهند برای دوستانشان هدیه بخرند، كتاب را انتخاب می‌كنند و آشنایی زیادی با فیلم‌ها و كتاب‌های روز دنیا دارند. در محیط منزل مدام كتاب حضور دارد و خودم هم اهل كتاب خواندن هستم و همین باعث شده فرزندانم هم كتابخوان باشند. خودم اگر بخواهم برای كسی كه اهل كتاب است هدیه بخرم، سعی می‌كنم كتاب خریداری كنم. بیشتر وقت‌ها داخل كیفم كتاب دارم و در مواقع بیكاری یا در ماشین كه نشسته باشم، همیشه كتاب می‌خوانم.»
