جای فیلم «جلال» خالی بود

تاملی در شیوه برگزاری مراسم صدمین سال تولد نویسنده بزرگ معاصر 

جای فیلم «جلال» خالی بود

همان‌گونه که می‌دانید در آذرماه امسال صد سال از تولد جلال آل‌احمد نویسنده، داستان‌نویس، مستندنگار و چهره برجسته روشنفکری مبارز و انقلابی گذشت.

امسال این سالگرد در حالی برگزار شد که جایزه ادبی جلال آل‌احمد که به‌نام این نویسنده بزرگ بنا به مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی راه‌اندازی شده و قرار بود هرسال در سالگرد تولد او به برگزیدگان اهدا شود، طبق معمول سال‌های گذشته نتوانست در این روز به جمع‌بندی نهایی و برگزاری مراسم اختتامیه برسد. پیشتر نیز در گزارشی به این غفلت پرداختیم و نوشتیم که اگر مسئولان برگزاری جایزه می‌توانستند در روز تولد جلال، این رویداد ادبی مهم را برگزار کنند، بیشترین و بهترین بزرگداشت برای جلال اتفاق افتاده بود.  البته در مراسم پایانی این جایزه، نام و یاد جلال در سخنرانی سخنرانان، از وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ‌گرفته تا معاون فرهنگی او مدیرعامل مؤسسه خانه کتاب جاری بود و آنها هرکدام به شکلی درباره جلال صحبت کردند. کلیپی هم از سلسله نشست‌های خانه کتاب درباره جلال و سالگرد تولد او به نمایش درآمد اما برنامه ویژه خاصی برای این مناسبت ویژه پیش‌بینی نشده بود. شاید این سؤال پیش آید که وقتی جایزه‌ای به‌نام جلال برگزار می‌شود، دلیل این‌که به‌صورت مجزا باید برای او برنامه ویژه‌ای تدارک دید چیست؟ رویدادهای مهم وقتی به شکلی ویژه به یک موضوع می‌پردازند، در حقیقت به جامعه این پیام را می‌فرستند که این موضوع را باید برجسته‌تر و خاص‌تر از دیگر رویدادها دید.  جایزه جلال اگر هرسال به مناسبت تولد او برگزار می‌شود (که البته هرسال هم با تأخیر برگزار می‌شود) ولی در سالی که مقارن است با صدسالگی جلال، باید به شکلی ویژه‌تر و با برنامه‌ریزی دقیق‌تری به این مناسبت می‌پرداخت و به جامعه فرصت می‌داد که یک بار دیگر جلال و زندگی پرفرازونشیب او را بررسی کند. اتفاقا وقتی در این سال‌ها جلال و نام و نوشته‌های او آماج تندترین نقدهای جامعه روشنفکری غرب‌زده و به‌خصوص باقیمانده‌های رژیم شاهنشاهی است، باید همت ویژه‌ای برای بیان دیدگاه‌های این شخصیت داشت و او را برای نسل جوان مطرح کرد و به دیدگاه‌هایش پرداخت.  چه جایگاهی بهتر از جایگاه مهم‌ترین جایزه ادبی حوزه داستان‌نویسی و مستندنگاری و چه مناسبتی بهتر از روز تولد صدسالگی او؟ جالب اینجاست که در میان نامزدهای بخش نقد ادبی جایزه امسال، کتابی وجود داشت که به جلال و نسبت او با روشنفکران زمانه‌اش می‌پرداخت و شاید اگر هیأت داوران به‌صورت ویژه به این کتاب می‌پرداخت و از دغدغه‌مندی نویسنده این کتاب در پرداختن به دیدگاه‌های جلال تقدیر می‌کرد، بخشی از غفلت درباره جلال و سالگرد تولد او جبران می‌شد. البته خانه کتاب و ادبیات ایران، پیش از برگزاری جایزه، با دعوت از دست‌اندرکاران، داوران و گروهی از نویسندگان و اهل ادبیات امروز برنامه‌ای به‌عنوان «یک قرن جلال» تدارک دید. در این مراسم که در آن نویسندگان و اهل ادبیات با مسئولان وزارت ارشاد به صحبت نشستند، کیک تولد صدسالگی جلال بریده شد. مراسمی ‌که در جای خود قابل تقدیر است اما اگر در اختتامیه جشنواره برگزار می‌شد، وجه خبری و همه‌شمول‌تری و بازتاب رسانه‌ای بیشتری داشت. حتی زندگی پرتلاطم جلال جای آن داشت که درباره او فیلم سینمایی مجزایی ساخته شود و اگرچه ساخت فیلم سینمایی فرآیند زمانی طولانی بسیاری به خود اختصاص می‌دهد، می‌شد به‌مناسبت صدسالگی جلال حداقل یک فیلم مستند خوب با استفاده از اسناد و مدارک مختلف ساخت و در آن از دیدگاه‌های چهره‌های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی درباره جایگاه جلال و شخصیت او ساخت و در مراسم اختتامیه جایزه به نمایش گذاشت.