نظر یک راهنمای تور درمورد گردشگری مذهبی
گردشگران ایران همچنان گردشگران كلاسیك هستند
مهدیه جهانگیر، راهنمای تور درباره جذب گردشگر ورودی به منظور گردشگری مذهبی می‌گوید: «متاسفانه باید بگویم 90 درصد مسیرهای گردشگر ورودی كه به كشور می‌آیند مسیر كلاسیك تهران، كاشان، اصفهان، یزد برخی مواقع كرمان و در نهایت شیراز هستند. ممكن است اگر گردشگری روزهای بیشتری در ایران باشد و در فصل پاییز قرار داشته باشیم به خوزستان نیز برود. در نهایت مقصدهای بعدی غرب كشور مانند شهرها تبریز و زنجان خواهد بود.» او به طور كلی گردشگری مذهبی را به سه دسته تقسیم كرده و می‌گوید: «یك دسته گردشگرهایی هستند كه شیعه‌اند و برای زیارت می‌آیند. یك دسته گردشگران معنوی هستند و اعتقادی به دینی خاص ندارد، اما می‌خواهند شرایط معنوی و آن حال و هوای مذهبی را تجربه كنند. گردشگرانی هم كنجكاو هستند و دوست دارند مراسم مذاهب گوناگون از جمله اسلام را در كشورهای گوناگون تماشا كنند.»
حال معنوی كه گردشگران مذهبی به دنبال آن هستند
نبود تبلیغات و اطلاع‌رسانی به‌موقع، فقدان امكانات رفاهی مناسب، نبود توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل و كمبود راهنمایان تور برای راهنمایی گردشگران مذهبی از جمله مهم‌ترین دلایلی است كه مهدیه جهانگیر به آنها اشاره كرده و معتقد است باعث شده گردشگری مذهبی در ایران نتواند در جایگاه درست خود قرار گیرد. همچنین جهانگیر به این نكته اشاره می‌كند كه متاسفانه تلاشی برای جذب گردشگر مذهبی در كشور صورت نمی‌گیرد، بلكه این خود گردشگر است كه خواسته‌های متنوع داشته و ما تورگردانان در تلاش هستیم خواسته آنها را برآورده كنیم: «به عنوان مثال شخصا گردشگرانی داشتم كه به قصد تماشای مراسم محرم به‌ویژه تاسوعا و عاشورا به ایران آمده بودند و من هم آنها را به بازار تهران بردم تا در این روزها بتوانند این مراسم را به شكل خاص خود ببینند.» این راهنمای تور همچنین از تجربه‌های دیگرش می‌گوید كه به گردشگر خارجی حال معنوی دست داده و با دیدن و شنیدن برخی آداب مذهبی تحت تاثیر قرار گرفته‌اند: «بارها شده در مسجد امام اصفهان زمانی كه اذان گفته می‌شود و گردشگران خارجی صدای اذان را می‌شنوند بدون آن‌كه معنی واژه‌ها را بدانند اشك ریخته‌اند. حتی شده در آرامگاه حافظ زمانی كه ابیاتی از این شاعر بزرگ به فارسی خوانده می‌شود اصلا قبل از آن‌كه معنای آن را بدانند تحت تاثیر قرار گرفته و اشك ریخته‌اند. همچنین در كلیسای وانك كه كلیسای ارتدوكس است گردشگر خارجی داشتم كه مسیحی کاتولیک بود؛ اما با دیدن این كلیسا و زیبایی‌هایش منقلب شد و شروع به دعا برای روح پدر و مادرش كرد. این همان حال معنوی است كه به این دسته از گردشگر اشاره كردم. بسیاری از گردشگران خارجی كه به اصفهان برده‌ام بسیار تحت تاثیر مسجد جامع اصفهان قرار گرفته‌اند و احساس می‌كنند بار معنویی قویی‌تری نسبت به مساجد امام و شیخ‌لطف‌ا... دارد.»
لذت تماشای مراسم و مكان‌های مذهبی در ایران
جهانگیر به این موضوع اشاره می‌كند كه برای گردشگران خارجی مراسم دهه محرم بسیار جالب است و ادامه می‌دهد: «بسیاری از گردشگران هستند كه اصلا برای تماشای نخل‌گردانی یزد به ایران آمده‌اند. در صورتی كه اصلا مسلمان نیستند. این موضوع بسیار مهم است كه گردشگران غیرمسلمان دوست دارند مراسم گوناگون مذاهب دیگر مانند اسلام را تماشا كنند.» او همچنین می‌گوید از كشورهای خارجی وارد ایران می‌شوند تا مراكز مذهبی و دینی را كه با دین خودشان در ارتباط است تماشا كنند: «من گردشگران زیادی داشته‌ام كه برای دیدن كلیساهای مختلف به ایران آمده‌اند. یك گردشگر مسیحی كره‌ای داشتم كه برایش بسیار جذاب بود «قره كلیسا» یكی از قدیمی‌ترین كلیساهای جهان است و در ایران قرار گرفته. گردشگر یهودی داشته‌ام كه برای زیارت آرامگاه «استر و مردخای» در همدان آمده بود كه جزو مهم‌ترین زیارتگاه‌های یهودیان ایران و جهان است و یكی از مقدس‌ترین بناهای یهودی دنیا به شما می‌رود. این گردشگران بدون آن‌كه تبلیغی برای آن از سوی ایران وجود داشته باشد برای تماشا و زیارت این مناطق می‌آیند.»
این راهنمای تور همچنین به گردشگران مذاهب دیگر از جمله صوفیانی اشاره می‌كند كه آنها نیز ایران را برای دیدن مقاصد مذهبی‌اش انتخاب كرده‌اند: «آیین‌های بسیاری در كشور وجود دارد كه گردشگران را به سمت خود جذب می‌كند. هستند زرتشتیانی كه به زیارتگاه «چك‌چك» می‌روند و گردشگران غیرزرتشتی كه مثلا دوست دارند مراسم جشن سده را از نزدیك ببینند. همچنین گردشگرانی بوده‌اند كه علاقه‌مند هستند خانقاه‌های صوفیان ایرانی را ببینند و هدف گردشگری‌شان كلا دیدن مزار صوفیان و خانقاه‌ها در ایران از جمله خانقاه ابوسعید ابوالخیر در نیشابور و شاه نعمت‌ا... ولی در كرمان است.»
جذابیت بسیار ایران و جذب گردشگر با وجود تبلیغات منفی
به باور این فعال گردشگری، گردشگر مذهبی با ورودش به ایران ارزآوری می‌كند و ایران آنقدر جذابیت دارد كه با وجود تبلیغات منفی علیه ایران، نبود تبلیغات از سوی ایران و... اما همچنان گردشگر خارجی وارد ایران می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد چقدر جاذبه‌های گردشگری ایران می‌تواند برای مردم جهان جذاب باشد: «اگر بتوان در این زمینه تمركز كرد، می‌توان گردشگری را گسترش داد و آن را از حالت كلاسیك خارج كرد. برای همین می‌شود خلاقیت‌های زیادی به خرج داد. چون این حوزه آنقدر گسترده است كه راحت می‌شود از آن درآمدزایی كرد چون بازار ایران در جهان بكر است.»
مهدیه جهانگیر توسعه تولیدات و فروش صنایع‌دستی را موضوعی می‌داند كه می‌تواند از طریق گردشگری ازجمله گردشگری مذهبی رونق پیدا كند. اتفاقی كه باز هم نتیجه‌اش ارزآوری و صادرات محصولات و هنر ایرانی است و به این نكته نیز تاكید دارد كه ایران این قابلیت را دارد در ارتباط با تمام مذاهب كار كرده و گردشگر جذب كند: «این موضوع واقعا جذاب است. پتانسیل وجود دارد و فقط باید از آن استفاده شود. وقتی این رویدادها و مراسم بازدیدكننده داشته باشد و در كنار آن درآمدزایی هم به‌وجود بیاید قطعا چنین مراسم آیینی، سنتی و تاریخی حفظ خواهد شد. وقتی برای مراسمی تماشاگر وجود داشته باشد قطعا مراسم‌های قدیمی از بین نخواهد رفت. مثلا اگر نخل‌گردانی بازدیدكننده نداشت، شاید از بین می‌رفت. از این دست مراسم سنتی، آیینی و مذهبی زیاد است كه جذب گردشگر مذهبی، خود راهی است برای حفظ آن و این‌كه به دست فراموشی سپرده نشود.»
حال معنوی كه گردشگران مذهبی به دنبال آن هستند
نبود تبلیغات و اطلاع‌رسانی به‌موقع، فقدان امكانات رفاهی مناسب، نبود توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل و كمبود راهنمایان تور برای راهنمایی گردشگران مذهبی از جمله مهم‌ترین دلایلی است كه مهدیه جهانگیر به آنها اشاره كرده و معتقد است باعث شده گردشگری مذهبی در ایران نتواند در جایگاه درست خود قرار گیرد. همچنین جهانگیر به این نكته اشاره می‌كند كه متاسفانه تلاشی برای جذب گردشگر مذهبی در كشور صورت نمی‌گیرد، بلكه این خود گردشگر است كه خواسته‌های متنوع داشته و ما تورگردانان در تلاش هستیم خواسته آنها را برآورده كنیم: «به عنوان مثال شخصا گردشگرانی داشتم كه به قصد تماشای مراسم محرم به‌ویژه تاسوعا و عاشورا به ایران آمده بودند و من هم آنها را به بازار تهران بردم تا در این روزها بتوانند این مراسم را به شكل خاص خود ببینند.» این راهنمای تور همچنین از تجربه‌های دیگرش می‌گوید كه به گردشگر خارجی حال معنوی دست داده و با دیدن و شنیدن برخی آداب مذهبی تحت تاثیر قرار گرفته‌اند: «بارها شده در مسجد امام اصفهان زمانی كه اذان گفته می‌شود و گردشگران خارجی صدای اذان را می‌شنوند بدون آن‌كه معنی واژه‌ها را بدانند اشك ریخته‌اند. حتی شده در آرامگاه حافظ زمانی كه ابیاتی از این شاعر بزرگ به فارسی خوانده می‌شود اصلا قبل از آن‌كه معنای آن را بدانند تحت تاثیر قرار گرفته و اشك ریخته‌اند. همچنین در كلیسای وانك كه كلیسای ارتدوكس است گردشگر خارجی داشتم كه مسیحی کاتولیک بود؛ اما با دیدن این كلیسا و زیبایی‌هایش منقلب شد و شروع به دعا برای روح پدر و مادرش كرد. این همان حال معنوی است كه به این دسته از گردشگر اشاره كردم. بسیاری از گردشگران خارجی كه به اصفهان برده‌ام بسیار تحت تاثیر مسجد جامع اصفهان قرار گرفته‌اند و احساس می‌كنند بار معنویی قویی‌تری نسبت به مساجد امام و شیخ‌لطف‌ا... دارد.»
لذت تماشای مراسم و مكان‌های مذهبی در ایران
جهانگیر به این موضوع اشاره می‌كند كه برای گردشگران خارجی مراسم دهه محرم بسیار جالب است و ادامه می‌دهد: «بسیاری از گردشگران هستند كه اصلا برای تماشای نخل‌گردانی یزد به ایران آمده‌اند. در صورتی كه اصلا مسلمان نیستند. این موضوع بسیار مهم است كه گردشگران غیرمسلمان دوست دارند مراسم گوناگون مذاهب دیگر مانند اسلام را تماشا كنند.» او همچنین می‌گوید از كشورهای خارجی وارد ایران می‌شوند تا مراكز مذهبی و دینی را كه با دین خودشان در ارتباط است تماشا كنند: «من گردشگران زیادی داشته‌ام كه برای دیدن كلیساهای مختلف به ایران آمده‌اند. یك گردشگر مسیحی كره‌ای داشتم كه برایش بسیار جذاب بود «قره كلیسا» یكی از قدیمی‌ترین كلیساهای جهان است و در ایران قرار گرفته. گردشگر یهودی داشته‌ام كه برای زیارت آرامگاه «استر و مردخای» در همدان آمده بود كه جزو مهم‌ترین زیارتگاه‌های یهودیان ایران و جهان است و یكی از مقدس‌ترین بناهای یهودی دنیا به شما می‌رود. این گردشگران بدون آن‌كه تبلیغی برای آن از سوی ایران وجود داشته باشد برای تماشا و زیارت این مناطق می‌آیند.»
این راهنمای تور همچنین به گردشگران مذاهب دیگر از جمله صوفیانی اشاره می‌كند كه آنها نیز ایران را برای دیدن مقاصد مذهبی‌اش انتخاب كرده‌اند: «آیین‌های بسیاری در كشور وجود دارد كه گردشگران را به سمت خود جذب می‌كند. هستند زرتشتیانی كه به زیارتگاه «چك‌چك» می‌روند و گردشگران غیرزرتشتی كه مثلا دوست دارند مراسم جشن سده را از نزدیك ببینند. همچنین گردشگرانی بوده‌اند كه علاقه‌مند هستند خانقاه‌های صوفیان ایرانی را ببینند و هدف گردشگری‌شان كلا دیدن مزار صوفیان و خانقاه‌ها در ایران از جمله خانقاه ابوسعید ابوالخیر در نیشابور و شاه نعمت‌ا... ولی در كرمان است.»
جذابیت بسیار ایران و جذب گردشگر با وجود تبلیغات منفی
به باور این فعال گردشگری، گردشگر مذهبی با ورودش به ایران ارزآوری می‌كند و ایران آنقدر جذابیت دارد كه با وجود تبلیغات منفی علیه ایران، نبود تبلیغات از سوی ایران و... اما همچنان گردشگر خارجی وارد ایران می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد چقدر جاذبه‌های گردشگری ایران می‌تواند برای مردم جهان جذاب باشد: «اگر بتوان در این زمینه تمركز كرد، می‌توان گردشگری را گسترش داد و آن را از حالت كلاسیك خارج كرد. برای همین می‌شود خلاقیت‌های زیادی به خرج داد. چون این حوزه آنقدر گسترده است كه راحت می‌شود از آن درآمدزایی كرد چون بازار ایران در جهان بكر است.»
مهدیه جهانگیر توسعه تولیدات و فروش صنایع‌دستی را موضوعی می‌داند كه می‌تواند از طریق گردشگری ازجمله گردشگری مذهبی رونق پیدا كند. اتفاقی كه باز هم نتیجه‌اش ارزآوری و صادرات محصولات و هنر ایرانی است و به این نكته نیز تاكید دارد كه ایران این قابلیت را دارد در ارتباط با تمام مذاهب كار كرده و گردشگر جذب كند: «این موضوع واقعا جذاب است. پتانسیل وجود دارد و فقط باید از آن استفاده شود. وقتی این رویدادها و مراسم بازدیدكننده داشته باشد و در كنار آن درآمدزایی هم به‌وجود بیاید قطعا چنین مراسم آیینی، سنتی و تاریخی حفظ خواهد شد. وقتی برای مراسمی تماشاگر وجود داشته باشد قطعا مراسم‌های قدیمی از بین نخواهد رفت. مثلا اگر نخل‌گردانی بازدیدكننده نداشت، شاید از بین می‌رفت. از این دست مراسم سنتی، آیینی و مذهبی زیاد است كه جذب گردشگر مذهبی، خود راهی است برای حفظ آن و این‌كه به دست فراموشی سپرده نشود.»
ضمیمه ویژه نامه
