خاطره یک مسافر فرانسوی از گردشگری مذهبی در ایران
معنویت از نمای نزدیک
ژیل باربیر عکاس و جهانگردی فرانسوی است که پیش از این چند مرتبه به ایران سفر کرده است. در یکی از سفرهای ژیل به ایران که همزمان با ماه محرم بود او تجربه مواجهه با عزاداری‌های عاشورا را به دست آورد و سعی کرد این تجربه را در سایتش بنویسد. او این متن را این‌گونه آغاز کرده است:«عاشورا مصادف است با دهمین روز از ماه محرم ـ اولین ماه از تقویم اسلامی. مسلمانان سنی آن را روز مناسبی برای گرفتن روزه مستحبی می‌دانند، زیرا در این روز بود كه حضرت نوح كشتی خود را ترك كرد و خداوند نیز در همین روز دریای سرخ را برای یهودیانی كه از فرعون فرار می‌كردند گشود و آنها را در آن دریا پناه داد. عاشورا برای مسلمانان شیعه روز عزاداری شهادت امام حسین(ع) است. این روز با مراسم عزاداری و تعزیه‌خوانی همراه است. برخی از شیعیان تلاش می‌كنند با زنجیر زدن درد و رنج امام حسین(ع) را شبیه‌سازی كنند.»
فاطمه بختیاری
تداركات و آماده‌سازی برای مراسم عاشورا
من در سپتامبر 2017 پس از دیدن آگهی كوتاهی از ایران بی‌هیچ مقدمه‌ای تصمیم گرفتم كه به این كشور سفر كنم. به این ترتیب هیچ تصویری از این‌كه چه ماجراهایی در این سفر رخ می‌دهد یا حتی این‌كه از قضا در مقدس‌ترین روز از نظر شیعیان در ایران خواهم بود در ذهنم نداشتم.
اگر برای شما هم پیش بیاید كه مصادف با عاشورا به ایران سفر كنید، به یاد داشته باشید كه این روز تاثیری قابل‌توجه بر سفر شما و بازدید شما از ایران خواهد كرد: در طول ده روز اول ماه محرم از سرعت هر فعالیتی در ایران كاسته می‌شود و در طول سه روز نزدیك به عاشورا (هشتم و به‌ویژه نهم و دهم محرم) كشور ایران به‌طور كلی متوقف و تعطیل است. ساده‌تر این‌كه همه‌جا در این سه روز در ایران بسته و تعطیل است. منظور از همه جا یعنی نه تنها مغازه‌ها، بازارها، موزه‌ها، جاذبه‌ها و دیدنی‌ها بلكه ایستگاه‌های اتوبوس و تقریبا همه چیز تعطیل است. باید بدانید كه حتی در این روزها اعمال دینی و مراسم مذهبی متعددی در مساجد برقرار است و به این ترتیب دسترسی شما به مساجد (حتی نمادین‌ترین آنها از جمله مسجد جامع اصفهان) هم محدود خواهد شد.
آغاز محرم در مشهد
هیچ جایی بهتر از حرم مقدس امام رضا(ع) در مشهد ـ مقدس‌ترین مكان در ایران- وجود ندارد كه بتوانید شاهد آغاز ماه محرم در آن باشید. جمعیتی انبوه و غیرقابل وصف برای شركت در نماز جمعه حاضر شده بودند؛ جمعیتی یك‌دست سیاهپوش كه منظره‌ای به‌شدت تاثیرگذار را برای هر بیننده‌ای خلق كرده بودند.
محرم در بازار كاشان
بیشتر كوچه‌های بازار كاشان با پرچم‌هایی سیاه پوشانده شده بودند، فعالیت بسیار محدودی در این بازار دیده می‌شد و بیشتر مغازه‌ها بسته بودند. با دیدن این صحنه می‌توانستید بگویید كه آن روز روزی معمولی در زندگی بازار كاشان كه معمولا مكانی بسیار پرتحرك و زنده است به شمار نمی‌رود. در ساعات مختلف روز ـ هر بار در محلی متفاوت از بازار ـ مردم دور هم جمع می‌شوند، با هم دعا می‌خوانند و یاد شهادت امام حسین(ع) را زنده می‌كنند. مردم سرشار از عاطفه و احساس هستند و گریه كردن در این روز كاری عجیب و غریب یا غیرعادی به شمار نمی‌رود.
یكی از مغازه‌داران من را دعوت كرد تا به یكی از این اجتماعات ملحق شوم. در آنجا با چای و خوراكی از من پذیرایی كردند و حتی من می‌توانستم از مراسم آنها عكسبرداری كنم. خاطره‌ای بسیار عمیق و تاثیرگذار از سفر من برایم باقی ماند!
تفسیر عاشورا در ایران
آنچه آشكارا در ایران شاهد آن هستید میل شدید دولتمردان ایرانی و مقامات مذهبی به تفسیر عاشورا برای بازدیدكنندگان، نقش آن در اسلام شیعه و پیام صلح و مقاومتی است كه در عاشورا نهفته است. همچنین تاكیدی شدید بر نقش عزاداری و تزكیه حاصل از سوگواری عاشورایی در ایران وجود دارد.
در بسیاری از اماكن، روحانیون جوان به بازدیدكنندگان خوشامد می‌گویند و از آنها دعوت می‌كنند تا برایشان به تفسیر عاشورا و پیام صلح و عشقی كه اسلام به همراه دارد بپردازند. این روحانیون جوان انسان‌هایی بی‌اندازه گرم و صمیمی هستند، به خوبی آموزش دیده و از دانش قابل توجهی برخوردارند، انگلیسی را به خوبی صحبت می‌كنند و اساتیدی درخشان هستند كه در هنر فصاحت و بلاغت مهارت دارند. یكی از پیام‌های كلیدی كه بارها و بارها در لابه‌لای سخنان این مردان جوان تكرار می‌شد، این بود: «ایرانیان و مسلمانان داعش نیستند. ما شباهتی به آنها نداریم.»
صفوف سینه‌زنی عاشورا در اصفهان
من روزهای هشتم و نهم محرم در اصفهان بودم و از آنجا كه هرجا و هرچیزی تعطیل بود، كاملا محدود شده بودم. به این ترتیب این فرصت در اختیار من قرار گرفته بود تا در خیابان‌ها پرسه بزنم و صفوف سینه‌زنی عاشورایی را دنبال كنم. لازم نبود جای دوری بروم. یكی از صفوف اصلی از سی‌وسه‌پل ـ پلی قدیمی بر فراز زاینده‌رود ـ شروع می‌شد.
در آنجا هم دوباره شگفت‌زده شدم از این‌كه بازدیدكنندگان چقدر گرم و صمیمی مورد استقبال قرار می‌گرفتند و من می‌توانستم هر چقدر كه می‌خواستم از آن رویداد عكس بگیرم (حتی روحانیون هم قبول می‌كردند كه در عكس من حضور داشته باشند و برای این كار ژست می‌گرفتند). بار دیگر هم به صرف چای و شیرینی دعوت شدم. چند بار هم از من خواسته شد با آنها عكس بگیرم.
مراسم عاشورا در شهرستان اشكذر در نزدیكی یزد
من روز دهم محرم و دقیقا صبح روز عاشورا به یزد رسیدم (از آنجا كه هیچ وسیله نقلیه عمومی برای تقریبا سه روز پیدا نمی‌شد مجبور شدم برای رفتن از اصفهان به یزد یك تاكسی دربست كرایه كنم). اگرچه برای سفر از اصفهان به یزد از قبل برنامه‌ریزی نكرده بودم، اما انتخابی عالی بود. مراسم عاشورا در اشكذر در نزدیكی یزد یكی از بزرگ‌ترین مراسم ایران است و از تمام شبكه‌های تلویزیونی ایران به طور زنده پخش می‌شود.
در یزد هم همه چیز عالی تدارك دیده شده بود؛ هر بازدیدكننده خارجی به یك تور رایگان شامل گشت با اتوبوس، تورلیدر انگلیسی زبان، نهار و جایی مناسب برای تماشای مراسم عاشورا دعوت می‌شد. من تنها توریست آن روز در یزد نبودم. سه اتوبوس پر از توریست شد و در پایان تورلیدر به ما گفت كه ما 150 نفر خارجی هستیم. حتی پس از پایان مراسم نماینده مجلس یزد با ما دیدار كرد، سفرمان به ایران را خیرمقدم گفت و درباره پیام عاشورا اندكی توضیح داد و در لابه‌لای صحبت‌های خود بر این حقیقت تاكید كرد كه ایرانیان و مسلمانان ایرانی داعش و تروریست نیستند و این اولین بار نبود كه من چنین صحبت‌هایی را در ایران شنیده بودم.
مراسم عاشورا در یزد به نوبه خود یك نمایش واقعی و شورانگیز است:
این مراسم با دعا و نیایش شروع می‌شود. جمعیتی انبوه كه تقریبا سیاهپوش هستند و برخی از آنها شال‌های سبز بر گردن دارند با یكدیگر سرودی می‌خوانند كه به آن سرود عزا می‌گویند و به صورتی موزون و هماهنگ بر سینه‌های خود می‌كوبند و نام حسین(ع) را صدا می‌زنند.
اصلی‌ترین بخش این مراسم نمایشی عظیم از شهادت امام حسین(ع) است كه در آن صدها بازیگر، اسب و شتر دیده می‌شود و سكونتگاه آنها (خیمه‌هایی در بیابان) به آتش كشیده می‌شود. منظره‌ای دیدنی و واقعا شگفت‌انگیز!
مراسم با اقامه نماز به پایان می‌رسد و جمعیت نخل بسیار بزرگی را بر سر می‌گیرند و قبل از نماز با بر سر داشتن نخل دایره‌وار می‌چرخند. این حركت دوار همچنان ادامه دارد و بارها تكرار می‌شود.
من در سپتامبر 2017 پس از دیدن آگهی كوتاهی از ایران بی‌هیچ مقدمه‌ای تصمیم گرفتم كه به این كشور سفر كنم. به این ترتیب هیچ تصویری از این‌كه چه ماجراهایی در این سفر رخ می‌دهد یا حتی این‌كه از قضا در مقدس‌ترین روز از نظر شیعیان در ایران خواهم بود در ذهنم نداشتم.
اگر برای شما هم پیش بیاید كه مصادف با عاشورا به ایران سفر كنید، به یاد داشته باشید كه این روز تاثیری قابل‌توجه بر سفر شما و بازدید شما از ایران خواهد كرد: در طول ده روز اول ماه محرم از سرعت هر فعالیتی در ایران كاسته می‌شود و در طول سه روز نزدیك به عاشورا (هشتم و به‌ویژه نهم و دهم محرم) كشور ایران به‌طور كلی متوقف و تعطیل است. ساده‌تر این‌كه همه‌جا در این سه روز در ایران بسته و تعطیل است. منظور از همه جا یعنی نه تنها مغازه‌ها، بازارها، موزه‌ها، جاذبه‌ها و دیدنی‌ها بلكه ایستگاه‌های اتوبوس و تقریبا همه چیز تعطیل است. باید بدانید كه حتی در این روزها اعمال دینی و مراسم مذهبی متعددی در مساجد برقرار است و به این ترتیب دسترسی شما به مساجد (حتی نمادین‌ترین آنها از جمله مسجد جامع اصفهان) هم محدود خواهد شد.
آغاز محرم در مشهد
هیچ جایی بهتر از حرم مقدس امام رضا(ع) در مشهد ـ مقدس‌ترین مكان در ایران- وجود ندارد كه بتوانید شاهد آغاز ماه محرم در آن باشید. جمعیتی انبوه و غیرقابل وصف برای شركت در نماز جمعه حاضر شده بودند؛ جمعیتی یك‌دست سیاهپوش كه منظره‌ای به‌شدت تاثیرگذار را برای هر بیننده‌ای خلق كرده بودند.
محرم در بازار كاشان
بیشتر كوچه‌های بازار كاشان با پرچم‌هایی سیاه پوشانده شده بودند، فعالیت بسیار محدودی در این بازار دیده می‌شد و بیشتر مغازه‌ها بسته بودند. با دیدن این صحنه می‌توانستید بگویید كه آن روز روزی معمولی در زندگی بازار كاشان كه معمولا مكانی بسیار پرتحرك و زنده است به شمار نمی‌رود. در ساعات مختلف روز ـ هر بار در محلی متفاوت از بازار ـ مردم دور هم جمع می‌شوند، با هم دعا می‌خوانند و یاد شهادت امام حسین(ع) را زنده می‌كنند. مردم سرشار از عاطفه و احساس هستند و گریه كردن در این روز كاری عجیب و غریب یا غیرعادی به شمار نمی‌رود.
یكی از مغازه‌داران من را دعوت كرد تا به یكی از این اجتماعات ملحق شوم. در آنجا با چای و خوراكی از من پذیرایی كردند و حتی من می‌توانستم از مراسم آنها عكسبرداری كنم. خاطره‌ای بسیار عمیق و تاثیرگذار از سفر من برایم باقی ماند!
تفسیر عاشورا در ایران
آنچه آشكارا در ایران شاهد آن هستید میل شدید دولتمردان ایرانی و مقامات مذهبی به تفسیر عاشورا برای بازدیدكنندگان، نقش آن در اسلام شیعه و پیام صلح و مقاومتی است كه در عاشورا نهفته است. همچنین تاكیدی شدید بر نقش عزاداری و تزكیه حاصل از سوگواری عاشورایی در ایران وجود دارد.
در بسیاری از اماكن، روحانیون جوان به بازدیدكنندگان خوشامد می‌گویند و از آنها دعوت می‌كنند تا برایشان به تفسیر عاشورا و پیام صلح و عشقی كه اسلام به همراه دارد بپردازند. این روحانیون جوان انسان‌هایی بی‌اندازه گرم و صمیمی هستند، به خوبی آموزش دیده و از دانش قابل توجهی برخوردارند، انگلیسی را به خوبی صحبت می‌كنند و اساتیدی درخشان هستند كه در هنر فصاحت و بلاغت مهارت دارند. یكی از پیام‌های كلیدی كه بارها و بارها در لابه‌لای سخنان این مردان جوان تكرار می‌شد، این بود: «ایرانیان و مسلمانان داعش نیستند. ما شباهتی به آنها نداریم.»
صفوف سینه‌زنی عاشورا در اصفهان
من روزهای هشتم و نهم محرم در اصفهان بودم و از آنجا كه هرجا و هرچیزی تعطیل بود، كاملا محدود شده بودم. به این ترتیب این فرصت در اختیار من قرار گرفته بود تا در خیابان‌ها پرسه بزنم و صفوف سینه‌زنی عاشورایی را دنبال كنم. لازم نبود جای دوری بروم. یكی از صفوف اصلی از سی‌وسه‌پل ـ پلی قدیمی بر فراز زاینده‌رود ـ شروع می‌شد.
در آنجا هم دوباره شگفت‌زده شدم از این‌كه بازدیدكنندگان چقدر گرم و صمیمی مورد استقبال قرار می‌گرفتند و من می‌توانستم هر چقدر كه می‌خواستم از آن رویداد عكس بگیرم (حتی روحانیون هم قبول می‌كردند كه در عكس من حضور داشته باشند و برای این كار ژست می‌گرفتند). بار دیگر هم به صرف چای و شیرینی دعوت شدم. چند بار هم از من خواسته شد با آنها عكس بگیرم.
مراسم عاشورا در شهرستان اشكذر در نزدیكی یزد
من روز دهم محرم و دقیقا صبح روز عاشورا به یزد رسیدم (از آنجا كه هیچ وسیله نقلیه عمومی برای تقریبا سه روز پیدا نمی‌شد مجبور شدم برای رفتن از اصفهان به یزد یك تاكسی دربست كرایه كنم). اگرچه برای سفر از اصفهان به یزد از قبل برنامه‌ریزی نكرده بودم، اما انتخابی عالی بود. مراسم عاشورا در اشكذر در نزدیكی یزد یكی از بزرگ‌ترین مراسم ایران است و از تمام شبكه‌های تلویزیونی ایران به طور زنده پخش می‌شود.
در یزد هم همه چیز عالی تدارك دیده شده بود؛ هر بازدیدكننده خارجی به یك تور رایگان شامل گشت با اتوبوس، تورلیدر انگلیسی زبان، نهار و جایی مناسب برای تماشای مراسم عاشورا دعوت می‌شد. من تنها توریست آن روز در یزد نبودم. سه اتوبوس پر از توریست شد و در پایان تورلیدر به ما گفت كه ما 150 نفر خارجی هستیم. حتی پس از پایان مراسم نماینده مجلس یزد با ما دیدار كرد، سفرمان به ایران را خیرمقدم گفت و درباره پیام عاشورا اندكی توضیح داد و در لابه‌لای صحبت‌های خود بر این حقیقت تاكید كرد كه ایرانیان و مسلمانان ایرانی داعش و تروریست نیستند و این اولین بار نبود كه من چنین صحبت‌هایی را در ایران شنیده بودم.
مراسم عاشورا در یزد به نوبه خود یك نمایش واقعی و شورانگیز است:
این مراسم با دعا و نیایش شروع می‌شود. جمعیتی انبوه كه تقریبا سیاهپوش هستند و برخی از آنها شال‌های سبز بر گردن دارند با یكدیگر سرودی می‌خوانند كه به آن سرود عزا می‌گویند و به صورتی موزون و هماهنگ بر سینه‌های خود می‌كوبند و نام حسین(ع) را صدا می‌زنند.
اصلی‌ترین بخش این مراسم نمایشی عظیم از شهادت امام حسین(ع) است كه در آن صدها بازیگر، اسب و شتر دیده می‌شود و سكونتگاه آنها (خیمه‌هایی در بیابان) به آتش كشیده می‌شود. منظره‌ای دیدنی و واقعا شگفت‌انگیز!
مراسم با اقامه نماز به پایان می‌رسد و جمعیت نخل بسیار بزرگی را بر سر می‌گیرند و قبل از نماز با بر سر داشتن نخل دایره‌وار می‌چرخند. این حركت دوار همچنان ادامه دارد و بارها تكرار می‌شود.
