هنر و هوش مصنوعی از هراسیدن تا آفرینش
نشست تخصصی تأثیر فناوری‌های نوین در هنر با نگاهی به نمایشگاه نقاشی «هوش مصنوعی» محمد تیتکانلو، با سخنرانی مرتضی گودرزی‌دیباج، فرزاد زادمحسن، محمود نورایی و محمدعلی سعیدی و با حضور جمعی از استادان و کارشناسان هنری در گالری ماهر برگزار شد.
محمود نورایی، کارشناس و منتقد هنری در این نشست با بیان این‌که هم اکنون ترس‌ها و هراس‌هایی در مورد هوش مصنوعی و آینده هنر مطرح می‌کنند، اظهار کرد: نقد هنر، آفرینش‌های هنری و جریان کلی هنر در آینده در مجاورت با هوش‌مصنوعی شاهد تحولاتی خواهد بود. اکنون در ابتدای راه عمومی شدن هوش مصنوعی هستیم، بنابراین رویکردهای‌مان با هراس است.
وی ادامه داد: هوش مصنوعی امروز ترسی را به‌وجود آورده که تاریخ هنر می‌گوید نباید خیلی از آن بترسیم. اتفاقا این تحولات ممکن است محلی برای زایش هنرهای جدید باشد. در عصر صنعتی و رویکردهای هنر مدرنیستی، دیدیم که صنعت توانست به‌وسیله دستگاه‌ها بازنمایی کند و عکاسی مبنای این تغییرات بود و پس از این تحول، شاهد زایش هنرهای جدید بودیم. وقتی که عکاسی در عصر صنعتی وارد گفتمان هنری شد، هنرمندان نقاش دوران را وادار به اندیشیدن در مورد گونه‌های دیگری از هنر کرد. اصلا پس از تولد عکاسی، سبک‌های گوناگون مدرن همه متأثر از مفاهیمی بازنمایی شده از سمت عکاسی رواج پیدا کردند.
نورایی در ادامه با اشاره به این‌که برخی سبک‌ها با سرعت شکل گرفته و استحاله پیدا کرده‌اند، گفت: همین امر نشان داد که بازنمایی هنر از سوی صنعت، هنر را به دنیای دیگری راهنمایی کرده است. مثلا در دهه 60 میلادی ویدئو به‌عنوان ابزاری که به‌صورت عمومی وارد هنر شد، جریانات هنری را دچار دگردیسی کرد و پس از تجربیات هنری با ویدئو، تفکرات تازه‌ای پیرامون هنر شکل گرفت و هنرهای جدید با ظهور ویدئو در هنر معاصر به‌وجود آمدند. اگر امروز هوش مصنوعی وارد هنر شود هم بازنمایی‌های تازه‌ای را به ما ارائه خواهد کرد. با همین صورتی که پیش می‌رود اگر هوش مصنوعی در دسترس عموم قرار بگیرد، قطعا می‌تواند بازآفرینی جدیدی در عرصه هنر رقم بزند. وی تاکید کرد: اگر از این منظر به آثار تیتکانلو نگاه کنیم، شاید بتوانیم این آثار را نوعی تلاش‌های هنرمند در بازشناسی عصر خود بدانیم. تاریخ هنر نشان داده در دوره‌هایی، شرایط گذار لازم است و دوران گذار موجب آفرینش هنرهایی می‌شود که در آینده مورد بازخوانی قرار می‌گیرد نه امروز.
این منتقد هنری عنوان کرد: آثار تیتکانلو و تلاشی که در رابطه با پیوند هوش مصنوعی و هنر دارند، ممکن است در آینده چنین شرایطی را تجربه کنند. در این آثار گرچه آشفتگی از منظر نقاشانه وجود دارد اما هراس‌آور نیست و مخاطب شاهد وجوه هراس‌آوری از آینده در این آثار نیست و این نکته بسیار مهمی است. برخی نشانه‌های اثر به ما خبر از مواجهه با ناشناخته‌ها می‌دهد اما تلاش نقاش حفظ سنت نقاشی است. نورایی در ادامه اضافه کرد: کاری که امپرسیونیست‌ها در دورانی که دوربین عکاسی به‌وجود آمد انجام دادند این بود که می‌خواستند توان خود را بهتر از قبل با رنگ و نورپردازی ویژه‌تر در آثار و ضربه‌های تند قلم‌شان نشان دهد. تلاش هنرمندی مانند تیتکانلو هم ما را به حیات هنر ارجاع می‌دهد که با همه تهدیدات بازهم به زندگی ادامه می‌دهد و همیشه پیشروتر از هوش مصنوعی یا هر ابزار تکنولوژیک جدیدی است که بعدا به‌وجود می‌آید. هنرمند در هر شرایطی، بازنمایی و بازآفرینی می‌کند و تمدن را با دست‌ساخته‌هایش می‌آفریند.
وی ادامه داد: هوش مصنوعی امروز ترسی را به‌وجود آورده که تاریخ هنر می‌گوید نباید خیلی از آن بترسیم. اتفاقا این تحولات ممکن است محلی برای زایش هنرهای جدید باشد. در عصر صنعتی و رویکردهای هنر مدرنیستی، دیدیم که صنعت توانست به‌وسیله دستگاه‌ها بازنمایی کند و عکاسی مبنای این تغییرات بود و پس از این تحول، شاهد زایش هنرهای جدید بودیم. وقتی که عکاسی در عصر صنعتی وارد گفتمان هنری شد، هنرمندان نقاش دوران را وادار به اندیشیدن در مورد گونه‌های دیگری از هنر کرد. اصلا پس از تولد عکاسی، سبک‌های گوناگون مدرن همه متأثر از مفاهیمی بازنمایی شده از سمت عکاسی رواج پیدا کردند.
نورایی در ادامه با اشاره به این‌که برخی سبک‌ها با سرعت شکل گرفته و استحاله پیدا کرده‌اند، گفت: همین امر نشان داد که بازنمایی هنر از سوی صنعت، هنر را به دنیای دیگری راهنمایی کرده است. مثلا در دهه 60 میلادی ویدئو به‌عنوان ابزاری که به‌صورت عمومی وارد هنر شد، جریانات هنری را دچار دگردیسی کرد و پس از تجربیات هنری با ویدئو، تفکرات تازه‌ای پیرامون هنر شکل گرفت و هنرهای جدید با ظهور ویدئو در هنر معاصر به‌وجود آمدند. اگر امروز هوش مصنوعی وارد هنر شود هم بازنمایی‌های تازه‌ای را به ما ارائه خواهد کرد. با همین صورتی که پیش می‌رود اگر هوش مصنوعی در دسترس عموم قرار بگیرد، قطعا می‌تواند بازآفرینی جدیدی در عرصه هنر رقم بزند. وی تاکید کرد: اگر از این منظر به آثار تیتکانلو نگاه کنیم، شاید بتوانیم این آثار را نوعی تلاش‌های هنرمند در بازشناسی عصر خود بدانیم. تاریخ هنر نشان داده در دوره‌هایی، شرایط گذار لازم است و دوران گذار موجب آفرینش هنرهایی می‌شود که در آینده مورد بازخوانی قرار می‌گیرد نه امروز.
این منتقد هنری عنوان کرد: آثار تیتکانلو و تلاشی که در رابطه با پیوند هوش مصنوعی و هنر دارند، ممکن است در آینده چنین شرایطی را تجربه کنند. در این آثار گرچه آشفتگی از منظر نقاشانه وجود دارد اما هراس‌آور نیست و مخاطب شاهد وجوه هراس‌آوری از آینده در این آثار نیست و این نکته بسیار مهمی است. برخی نشانه‌های اثر به ما خبر از مواجهه با ناشناخته‌ها می‌دهد اما تلاش نقاش حفظ سنت نقاشی است. نورایی در ادامه اضافه کرد: کاری که امپرسیونیست‌ها در دورانی که دوربین عکاسی به‌وجود آمد انجام دادند این بود که می‌خواستند توان خود را بهتر از قبل با رنگ و نورپردازی ویژه‌تر در آثار و ضربه‌های تند قلم‌شان نشان دهد. تلاش هنرمندی مانند تیتکانلو هم ما را به حیات هنر ارجاع می‌دهد که با همه تهدیدات بازهم به زندگی ادامه می‌دهد و همیشه پیشروتر از هوش مصنوعی یا هر ابزار تکنولوژیک جدیدی است که بعدا به‌وجود می‌آید. هنرمند در هر شرایطی، بازنمایی و بازآفرینی می‌کند و تمدن را با دست‌ساخته‌هایش می‌آفریند.
