ثبت جهانی آغاز راه است، نه پایانش

ثبت جهانی آغاز راه است، نه پایانش

آخرین روزهای هفته گذشته، روزهای خوبی برای میراث فرهنگی ایران بود، چرا که دو پرونده «جشن مهرگان» و «مهارت ساختن و نواختن رباب»سرانجام بارأی اعضای کمیته بین‌دولتی حفاظت ازمیراث فرهنگی ناملموس در فهرست جهانی میراث ناملموس یونسکو ثبت جهانی شدند.

در نوزدهمین جلسه اعضای این کمیته که در پاراگوئه درحال برگزاری است، نمایندگان کشورهای مختلف بعد از چند‌بار عدم‌موافقت با پرونده «جشن مهرگان»، با ثبت جهانی این آیین باستانی ایرانی موافقت کردند. ایران دو‌بار در سال‌های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۱در ثبت جهانی این پرونده ناکام مانده بود اما این‌بار، این پرونده که به‌صورت مشترک با تاجیکستان ارائه شده بود، رأی آورد. یکی از دلایل ناکامی ایران در این پرونده این بود که یونسکو معتقد بود این جشن هم‌اکنون در تاجیکستان مفصل‌تر از ایران برگزار می‌شود و ثبت آن به‌نام ایران، توجیه ندارد.ایران پیش‌تر موفق شده بود، مهارت سنتی قالیبافی در کاشان، ردیف‌ موسیقی ایرانی، تعزیه، موسیقی بخشی‌های خراسان، نقالی و داستان‌سرایی نمایشی در ایران، نوروز، هنر ساختن و نواختن کمانچه، آیین‌های پهلوانی یا زورخانه‌ای، مهارت ساخت و نواختن دوتار، دانش ساخت لنج، فرهنگ پخت و تقسیم نان لواش، قالی‌شویان، مهارت‌های سنتی قالیبافی در فارس، چوگان، نگارگری ایرانی، آیین زیارت کلیسای تادئوس،برنامه ملی پاسداری از هنر خوشنویسی، یلدا/چله،هنرساختن ونواختن عود،هنر سوزن‌دوزی ترکمن، پرورش کرم ابریشم و تولید سنتی ابریشم، هنر تذهیب، افطار و سنت‌های فرهنگی و اجتماعی آن و جشن سده را در فهرست میراث ناملموس یونسکو ثبت کند. امروزهم دو سنت فرهنگی جدید به این فهرست اضافه می‌شود اما نکته اینجاست که ثبت را نباید پایان کار دانست، بلکه با ثبت میراث ناملموس، تازه کار آغاز می‌شود. دولت باید زمینه‌های لازم برای برگزاری آیین‌ها و حمایت از میراث ناملموس را برای نهادهای غیردولتی فراهم و ازآیین و عنصر آن حمایت کند. برای مثال ما چندسالی است که جشن سده را ثبت کرده‌ایم ولی آیا برگزاری مراسم آن در شهرهای مختلف با شکوه وتبلیغات و زمینه‌سازی لازم انجام می‌شود؟ آیا زمینه‌های لازم برای بهره‌‌برداری ازاین آیین‌ها و سنت‌ها برای گردشگری و معرفی جهانی آنها صورت گرفته است؟ اگر قرار باشد مراسمی مانند جشن سده به‌صورت محدود و پراکنده بدون تبلیغات وسیع و حضور گردشگران خارجی برگزار شود، چه‌دلیلی برای ثبت آن وجوددارد؟همین امروز چند برنامه ویژه برای رباب‌نوازی در سطح کشور برگزار می‌شود و آیا چنین برنامه‌ای به‌صورت ویژه در جشنواره موسیقی فجر امسال تدارک دیده شده است؟ ثبت عناصری چون سده، یلدا،مهرگان،رباب و...حوزه ایران فرهنگی رامنسجم‌تروبه هم نزدیک‌تر خواهد کرد و می‌تواند ابزاری دردیپلماسی عمومی وتقویت پیوندهای فرهنگی میان کشورهای منطقه باشد و دولت باید از این فرصت، بهتر و با سرمایه‌گذاری وسیع‌ترحمایت کند.باید دید که در این راه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت امور خارجه چقدر می‌توانند هماهنگ و همدل اقدام کنند. 

آرش شفاعی - گروه فرهنگ و هنر