زهر مارهای دریایی کشنده یا شفابخش
شنیدن نام «زهر مار» همه ما را به یاد مادهای خطرناک، دردآور و کشنده میاندازد. بهطور کلی زهر مار از مواد پروتئینی با خواص آنزیمی متفاوت و بعضا غیرآنزیمی ساخته میشود که در غدد و کیسههای مخصوص تولید و ذخیره میشود.
بسیاری از این ترکیبات همچون سلاحهای تهاجمی، برای شکار جانوران دیگر بهکار برده میشود. مارها براساس وضعیت دندان نیش مانند شیاردار یا غیر شیاردار بودن، نحوه اتصال به غده زهری، محل قرارگیری در دهان و تکی یا جفتبودن دندانهای زهری، میزان سمیت متفاوتی دارند و از این لحاظ به سه گروه کلی «غیرسمی» (فاقد دندان زهری)، «نیمهسمی» (دندان زهری تکی در عقب دهان) و «سمی» (دندان زهری جفتی درجلوی دهان) تقسیمبندی میشوند. گروه مارهای سمی نیز بهنوبه خود دارای درجات متفاوتی از سمیت هستند. در کشور ما نیز چند گونه از مارهای دریایی سمی تزریقکننده زهر در آبهای دریایی نواحی جنوبی حضور دارند که همگی متعلق به گروه مارهای دریایی «هیدروفینه» هستند.اثرات مهلک زهرمارهای دریایی براندامها ودستگاهها وعملکردهایی از بدن همچون اعصاب و دستگاه عصبی، قلب و دستگاه گردش خون،کبد، کلیهها،طحال، ماهیچههاوتنفس مشاهده وثابت شده است.زهر مارهای دریایی در بسیاری از موارد چند برابر قویتر و سمیتر اززهر مارهای خشکیزی عمل میکند.اما نکته جالبتر این است که با وجود خواص آسیبرسان و کشنده زهر مارهای دریایی،این زهرهامنابعی غنی ازپروتئینهای فعال دارویی نیز بهشمارمیروند.ویژگیهای ضدتوموری و ضدسرطانی زهر نوعی مار دریایی، با استفاده از روش کشت سلولی روی نوعی موش آزمایشگاهی بررسی و اثبات شده است.
دکتر محمدمهدی زمانی جمشیدی - پژوهشگر زیستشناسی دریا



