ضعف آموزشی از کجا آب میخورد؟
وزارت آموزش و پرورش در پاسخ به مطلب مندرج در صفحه 16 روزنامه جامجم با عنوان «ضعف آموزشی از کجا آب میخورد؟» به تاریخ 4 دی ماه امسال، جوابیهای به شرح ذیل ارسال کرد:
پاسخ معاونت آموزش ابتدایی
آزمون بینالمللی تیمز یا همان مطالعه بینالمللی آموزش ریاضیات و علوم، روند پیشرفت دروس ریاضیات وعلوم را در پایه چهارم ابتدایی وهشتم ارزیابی میکند وازمهمترین ارزشیابیهایی است که کیفیت یادگیری فراگیرندگان رادرنظامهای آموزشی جهان میسنجد و اطلاعاتی قابل اطمینان و با کیفیت در مورد نحوه عملکرد تحصیلی دانشآموزان در ریاضیات و علوم ارائه میدهد.
اطلاعات آزمونهای تیمز برای سیاستگذاران آموزشی در سراسر جهان پذیرفته و شایسته توجه است. شرکت در این آزمونها به کشورها کمک میکند که از اطلاعات به دست آمده ضمن بررسی مشکلات و چالشها، با ارائه سیاستگذاریها، توصیهها و راهکارهای موثر، برای بهبود سیستم آموزشی خود تلاش کنند. نتایج به دست آمده در آزمون تیمز ٢٠٢٣ که جایگاه ایران را در بین 15 کشور منطقه در رتبه ١٢ معرفی میکند، بیشک معلول عواملی است که به اهم آن اشاره میشود: عوامل زمینهای همچون سواد والدین، میزان تعلق خاطر دانشآموزان به مدرسه، دسترسی به منابع یادگیری، دوزبانه بودن دانشآموز، عدم حضور در کلاسهای پیش دبستانی و...؛ تغییر سیستم آموزشی به 3-3-6 و انتقال دبیران دوره متوسطه به دوره ابتدایی در حالی که آشنایی با برنامه درسی و مسائل تربیتی جامعه هدف دوره منتقل شده را نداشتند؛ استخدام نامطلوب آموزگاران بر اساس شاخصهای غیرمعتبر و بعضا بر خلاف اصول تعلیم و تربیت؛ به کارگیری نادرست نیرو در دوره ابتدایی و استفاده از نیروهای ناکارآمد یا کمکیفیت برای خالی نماندن کلاسها مانند سربازمعلمان، نیروهای خرید خدمات، جذبشدگان نهضت سواد آموزی و...؛ حجم زیاد کتب درسی (که بعضا مطالب مندرج در آن در زندگی افراد کارایی ندارد) و عدم تطابق آن با زمان آموزش؛ وجود برنامه درسی غیرتلفیقی و غیر کاربردی؛ ضعف دانشآموزان در سواد خواندن که موجب عدم درک مطلب مطلوب در سایر دروس مانند ریاضی و علوم میشود؛ وجود فضاهای آموزشی غیراستاندارد؛ تراکم کلاسی بالاتر از حد استاندارد و خارج از چارچوب تعیین شده.
با توجه به اسناد فرا دستی مانند سند تحول بنیادین، از آنجایی که دوره ابتدایی مهمترین دوره آموزشی است و از جهات مختلف آموزشی و تربیتی زیر بنای سایر دورهها محسوب میشود، میبایستی با حساسیت بیشتری به این دوره در مقایسه با سایر دورهها نگریست و با سیاستگذاریهای مطلوب، امکان بهبود فرآیند آموزش و یادگیری و در نتیجه امکان ارتقا در مطالعات ملی و بینالمللی را فراهم کرد؛ در این راستا میتوان به راهکارهای ذیل توجه داشت: فرهنگسازی و ایجاد حساسیت در کل جامعه نسبت به تعلیم و تربیت دانشآموزان و دریافت کمک از سایر نهادها و حوزههای مرتبط برای مداخله معنادار، با عنایت به نقش بسیار موثر معلم در ارتقا و بهبود نظام تعلیم وتربیت، تغییر نگرش و عدم تصمیمات شتاب زده در جذب آموزگاران و استفاده از بهترین شاخصهای علمی، شخصیتی و تربیتی در فرآیند مذکور؛ آموزش بههنگام و کارآمد نیروی انسانی به کار گرفته شده درفرآیند جذب؛ توانمندسازی و بهروزرسانی دانش و نگرش آموزشی و تربیتی همکاران شاغل در دوره آموزش ابتدایی و همچنین سایر دورهها در خصوص اهمیت نظام تعلیم و تربیت و روشهای تدریس مطلوب؛ ارائه آموزشهای متناسب با نیاز خانوادهها با توجه به فرهنگ و زیست بوم؛ برنامه ریزی برای تغییربرنامه درسی به یک برنامه پویا، منعطف و کارآمد؛ ارتقای سواد خواندن دانشآموزان با توجه به تجربه موجود در خصوص برنامه تحولی خوانا؛ ایجاد فرصتهای یادگیری معنادار و افزایش سطح مهارت و توانمندی دانشآموزان، با استفاده از تجربه موجود در خصوص تکالیف مهارتمحور و پرورش خلاقیت؛ تلاش مضاعف برای ایجاد فضاهای آموزشی مطلوب و کلاسهای استاندارد؛ پوشش صددرصدی کودکان در دوره پیشدبستانی با اولویت مناطق دوزبانه؛ سیاستگذاری صحیح برای جذب آموزگاران و ایجاد فضاهای آموزشی در راستای کاهش تراکم کلاسی و نزدیک شدن به حد مطلوب و استاندارد.
درپایان خاطرنشان میسازد این معاونت هماکنون در ادامه سیاستگذاری گذشته خود، با ایجاد فرصتهای مناسب برای آموزش و توانمندسازی همکاران شاغل در دوره، با بهروزرسانی برنامهها و ارائه بسته کامل ارتقای سواد پایه دانشآموزان و شایستگیهای مبتنی بر سند تحول، ایجاد محیط یادگیری سالم و پویا و با نشاط برای تقویت مشارکت دانشآموزان در فعالیتهای یاددهی-یادگیری، تکالیف مهارت محور و سایر برنامههای تحولی در جهت ارتقای رتبه کشور در مطالعات ملی و بینالمللی، گامهای موثری را محکمتر از پیش برمیدارد.
آزمون بینالمللی تیمز یا همان مطالعه بینالمللی آموزش ریاضیات و علوم، روند پیشرفت دروس ریاضیات وعلوم را در پایه چهارم ابتدایی وهشتم ارزیابی میکند وازمهمترین ارزشیابیهایی است که کیفیت یادگیری فراگیرندگان رادرنظامهای آموزشی جهان میسنجد و اطلاعاتی قابل اطمینان و با کیفیت در مورد نحوه عملکرد تحصیلی دانشآموزان در ریاضیات و علوم ارائه میدهد.
اطلاعات آزمونهای تیمز برای سیاستگذاران آموزشی در سراسر جهان پذیرفته و شایسته توجه است. شرکت در این آزمونها به کشورها کمک میکند که از اطلاعات به دست آمده ضمن بررسی مشکلات و چالشها، با ارائه سیاستگذاریها، توصیهها و راهکارهای موثر، برای بهبود سیستم آموزشی خود تلاش کنند. نتایج به دست آمده در آزمون تیمز ٢٠٢٣ که جایگاه ایران را در بین 15 کشور منطقه در رتبه ١٢ معرفی میکند، بیشک معلول عواملی است که به اهم آن اشاره میشود: عوامل زمینهای همچون سواد والدین، میزان تعلق خاطر دانشآموزان به مدرسه، دسترسی به منابع یادگیری، دوزبانه بودن دانشآموز، عدم حضور در کلاسهای پیش دبستانی و...؛ تغییر سیستم آموزشی به 3-3-6 و انتقال دبیران دوره متوسطه به دوره ابتدایی در حالی که آشنایی با برنامه درسی و مسائل تربیتی جامعه هدف دوره منتقل شده را نداشتند؛ استخدام نامطلوب آموزگاران بر اساس شاخصهای غیرمعتبر و بعضا بر خلاف اصول تعلیم و تربیت؛ به کارگیری نادرست نیرو در دوره ابتدایی و استفاده از نیروهای ناکارآمد یا کمکیفیت برای خالی نماندن کلاسها مانند سربازمعلمان، نیروهای خرید خدمات، جذبشدگان نهضت سواد آموزی و...؛ حجم زیاد کتب درسی (که بعضا مطالب مندرج در آن در زندگی افراد کارایی ندارد) و عدم تطابق آن با زمان آموزش؛ وجود برنامه درسی غیرتلفیقی و غیر کاربردی؛ ضعف دانشآموزان در سواد خواندن که موجب عدم درک مطلب مطلوب در سایر دروس مانند ریاضی و علوم میشود؛ وجود فضاهای آموزشی غیراستاندارد؛ تراکم کلاسی بالاتر از حد استاندارد و خارج از چارچوب تعیین شده.
با توجه به اسناد فرا دستی مانند سند تحول بنیادین، از آنجایی که دوره ابتدایی مهمترین دوره آموزشی است و از جهات مختلف آموزشی و تربیتی زیر بنای سایر دورهها محسوب میشود، میبایستی با حساسیت بیشتری به این دوره در مقایسه با سایر دورهها نگریست و با سیاستگذاریهای مطلوب، امکان بهبود فرآیند آموزش و یادگیری و در نتیجه امکان ارتقا در مطالعات ملی و بینالمللی را فراهم کرد؛ در این راستا میتوان به راهکارهای ذیل توجه داشت: فرهنگسازی و ایجاد حساسیت در کل جامعه نسبت به تعلیم و تربیت دانشآموزان و دریافت کمک از سایر نهادها و حوزههای مرتبط برای مداخله معنادار، با عنایت به نقش بسیار موثر معلم در ارتقا و بهبود نظام تعلیم وتربیت، تغییر نگرش و عدم تصمیمات شتاب زده در جذب آموزگاران و استفاده از بهترین شاخصهای علمی، شخصیتی و تربیتی در فرآیند مذکور؛ آموزش بههنگام و کارآمد نیروی انسانی به کار گرفته شده درفرآیند جذب؛ توانمندسازی و بهروزرسانی دانش و نگرش آموزشی و تربیتی همکاران شاغل در دوره آموزش ابتدایی و همچنین سایر دورهها در خصوص اهمیت نظام تعلیم و تربیت و روشهای تدریس مطلوب؛ ارائه آموزشهای متناسب با نیاز خانوادهها با توجه به فرهنگ و زیست بوم؛ برنامه ریزی برای تغییربرنامه درسی به یک برنامه پویا، منعطف و کارآمد؛ ارتقای سواد خواندن دانشآموزان با توجه به تجربه موجود در خصوص برنامه تحولی خوانا؛ ایجاد فرصتهای یادگیری معنادار و افزایش سطح مهارت و توانمندی دانشآموزان، با استفاده از تجربه موجود در خصوص تکالیف مهارتمحور و پرورش خلاقیت؛ تلاش مضاعف برای ایجاد فضاهای آموزشی مطلوب و کلاسهای استاندارد؛ پوشش صددرصدی کودکان در دوره پیشدبستانی با اولویت مناطق دوزبانه؛ سیاستگذاری صحیح برای جذب آموزگاران و ایجاد فضاهای آموزشی در راستای کاهش تراکم کلاسی و نزدیک شدن به حد مطلوب و استاندارد.
درپایان خاطرنشان میسازد این معاونت هماکنون در ادامه سیاستگذاری گذشته خود، با ایجاد فرصتهای مناسب برای آموزش و توانمندسازی همکاران شاغل در دوره، با بهروزرسانی برنامهها و ارائه بسته کامل ارتقای سواد پایه دانشآموزان و شایستگیهای مبتنی بر سند تحول، ایجاد محیط یادگیری سالم و پویا و با نشاط برای تقویت مشارکت دانشآموزان در فعالیتهای یاددهی-یادگیری، تکالیف مهارت محور و سایر برنامههای تحولی در جهت ارتقای رتبه کشور در مطالعات ملی و بینالمللی، گامهای موثری را محکمتر از پیش برمیدارد.




