پخشِ سلامت!

پیش از نیت و نذر، به سلامت خود و هموطنان‌مان فكر كنیم

پخشِ سلامت!

اگر نیت كرده و نذری داشته‌اید و امسال باید آن را ادا كنید، قبول باشد. اما برای نذری دادن قرار است از چه ظرف‌هایی استفاده كنید؟ نذری شما غذا یا نوشیدنی گرم است یا سرد؟ چرب است یا معمولی؟ قرار است از شب قبل پخته شود یا همان روز آن را می‌پزید یا آماده می‌كنید و به مردم می‌دهید؟ به این فكر كرده‌اید كه اگر یك روز دیگر غذا یا نوشیدنی در ظرف یك بار مصرف بماند؛ ظرف موردنظر ایمن است یا نه؟ حرف و نقد و نظر درباره ظرف‌های یكبار مصرف كم نیست؛ به‌ویژه كه از چند سال پیش، انواع گیاهی هم به جمع پلاستیكی و كاغذی اضافه شده است. برای این‌كه ببینیم برای نذری‌ها، بهتر است از چه ظرفی استفاده كنیم؛ علاوه بر بررسی آخرین پژوهش‌های انجام شده در این زمینه، با دكتر حمید عزت‌پناه، استاد گروه علوم و صنایع غذایی، دانشكده علوم كشاورزی و صنایع غذایی دانشگاه علوم و تحقیقات، تهران صحبت كرده‌ایم كه در ادامه می‌خوانید.

اصطلاح «مهاجرت» را شنیده‌اید؟ منظور، مهاجرت در صنعت غذاست. شاید بله، شاید هم نه. مهاجرت به شرایطی گفته می‌شود كه بخشی از ذرات تشكیل‌دهنده ظرف‌های یكبار مصرف پلاستیكی و حتی كاغذی و حتی گیاهی، از بدنه داخلی ظرف كه در تماس با موادغذایی است، جدا شده و به ساختار موادغذایی وارد می‌شود. بعضی شرایط، شدت و میزان مهاجرت را تشدید می‌كند كه از آن جمله می‌توان به دمای ماده غذایی، مدت زمان نگهداری ماده غذایی در ظرف موردنظر، وزن ملكولی ماده مهاجر، شرایط نگهداری ظرف و ماده‌غذایی داخل آن، تركیب‌های موجود در غذا، میزان چربی و رطوبت آن اشاره كرد.
معمولا میزان مهاجرت در غذاهای چرب شدیدتر است؛ به این دلیل كه بیشتر مواد مهاجر، چربی‌
دوست هستند. حالا حساب كنید میزان مهاجرت ذرات ظرف یك بار مصرفی كه در آن خورش قیمه همراه با برنج داغ و چرب ریخته
شده است!
 با حرارت تشدید می‌شود
اشاره كردیم كه با بالا رفتن میزان حرارت موادغذایی، میزان مهاجرت ذرات پلاستیك در غذا نیز افزایش پیدا می‌كند. اما چه مقدار و چطور؟
اگر ظرف‌های یك بار مصرف درمجاورت آب داغ یا در حال جوش قرار گرفته یا این‌كه غذای بسیار داغ در آن ریخته شود، میزان مهاجرت و آزاد شدن BPA یا «بیس فنل‌آ»،
تا 50 برابر افزایش پیدا می‌كند.
 باید با نمونه خوب سنجید
«درباره مهاجرت ذرات ظرف یك بار مصرف به موادغذایی باید مهاجرت اختصاصی و عمومی را سنجید.» دكتر عزت پناه در ادامه توضیح می‌دهد: در مهاجرت عمومی ما انتقال كلی ذرات ظرف‌های یك بار مصرف را به موادغذایی داریم و در مهاجرت اختصاصی، مهاجرت ذراتی خاص مانند یون‌های‌فلزی یا مواد نرم‌كننده یا بعضی از پلیمرهای خاص به داخل موادغذایی را داریم. بنابراین ایمنی ظرف‌ها باید از هر دو نوع مهاجرت، مورد بررسی قرار گیرند.
  تشخیص گیاهی‌های واقعی
طی سال‌های اخیر، ظرف‌های گیاهی به گروه ظرف‌های یك بار مصرف اضافه شده‌اند.
دكتر عزت‌پناه در پاسخ به این سوال كه آیا خریداران می‌توانند از گیاهی بودن حقیقی این ظرف‌ها مطمئن باشند، می‌گوید: راستش را بخواهید نه! به این دلیل كه بررسی واقعی بودن این ادعا، فقط توسط كسانی كه ابزار سنجش و بررسی ساختار این ظرف‌ها را دارند، برمی‌آید و مردم به‌دلیل نداشتن این ابزار، نمی‌توانند نسبت به این مساله بررسی دقیقی داشته باشند.
این استاد دانشگاه ادامه می‌دهد: این به وجدان سازندگان این ظرف‌ها برمی‌گردد كه چه ظرف‌هایی را می‌خواهند در اختیار مردم قرار دهند.
 ظرف كاغذی هم مشكل خودش را دارد
شاید فكر كنیم كاغذی‌ها، از همه انواع ایمن‌تر هستند. اما متاسقانه این‌طور نیست! دكتر حمید عزت‌پناه در این باره می‌گوید: دی‌اُكسین‌ها، مشكل اصلی ظرف‌های یك بار مصرف كاغذی هستند. او در ادامه توضیح می‌دهد: ظروف یكبار مصرف كاغذی هرچه سفیدتر باشند، خطرناك‌ترند. به این دلیل كه برای سفید كردن آنها از تركیب‌های كلردار استفاده می‌كنند و همین مساله باعث افزایش میزان دی‌اكسین موجود در این ظرف‌ها می‌شود.
 چند بار قابل استفاده نیستند
ظرف‌های پلاستیكی یك بار مصرف، كه اسم آن هم روی آنهاست، فقط برای یك بار قابل استفاده هستند. به این دلیل كه پلاستیك‌ها از ذره‌های ریزی به نام « مونومِر» تشكیل شده‌اند. با هر بار تغییر وضعیت آنها شامل گرم، سرد یا تحت فشار قرار گرفتن، ساختار اصلی آنها كمی آسیب دیده و ذرات ریز تشكیل‌دهنده آنها یعنی مونومرها، آزاد می‌شوند. بنابراین بطری آب یك بار مصرفی كه چند بار پر شده و در گرما و سرما یا حتی فریزر گذاشته می‌شود، بطری‌ای است كه به‌راحتی ذراتش را به آب منتقل می‌کند و بعد هم این ذرات به بدن شما وارد می‌شود. بنابراین، از ظرف‌های یكبار  مصرف، فقط یكبار  استفاده كنید.