متهمان دور ریز غذا
دورریز مواد غذایی یکی از مشکلاتی است که علاوه بر تحمیل هزینههای اضافی به خانوارها، منابع طبیعی و انرژی مصرفشده برای تولید و انتقال غذا را نیز هدر میدهد. نتایج یک نظرسنجی با مشارکت بیش از ۲۱ هزار نفر، تصویری از وضعیت دورریز مواد غذایی در خانههای شرکتکنندگان ارائه میدهد؛ تصویری که در آن، بیش از سهچهارم پاسخدهندگان اعلام کردهاند در خانه خود هیچگونه دورریز مواد غذایی ندارند. براساس آمار اعلامشده، در این نظرسنجی ۴۶درصد شرکتکنندگان از طریق روبیکا، حدود ۳۳درصد از طریق پیامرسان بله و ۲۱درصد از طریق تلگرام مشارکت کردهاند. هرچند این آمار میتواند نشانهای از نگرش بخشی از جامعه نسبت به مصرف مواد غذایی باشد اما نباید آن را بهتنهایی نماینده رفتار همه خانوارهای ایرانی دانست. با این حال، پاسخهای ثبتشده درباره دلایل دورریز غذا، نکات قابلتوجهی درباره عادتهای خرید، نگهداری و پختوپز در خانهها مطرح میکند.
مهمترین نتیجه این نظرسنجی آن است که بیش از ۷۵درصد شرکتکنندگان گفتهاند در خانه خود هیچگونه دورریز مواد غذایی ندارند. این پاسخ میتواند از حساسیت بخشی از خانوارها نسبت به ارزش مواد غذایی و تلاش برای مدیریت مصرف حکایت داشته باشد؛ موضوعی که در شرایط افزایش هزینههای زندگی و بالا رفتن قیمت اقلام خوراکی اهمیت بیشتری پیدا میکند. با این حال، برای ارزیابی دقیق میزان دورریز غذا در کشور، صرفا اتکا به نظرسنجیهای اینترنتی کافی نیست. تفاوت در تعریف دورریز، میزان صداقت پاسخدهندگان، شیوه مشارکت و ترکیب جمعیتی افراد شرکتکننده میتواند بر نتایج تأثیر بگذارد. ممکن است برخی افراد فقط مواد غذایی کاملا غیرقابلمصرف را دورریز بدانند و باقیمانده غذا، پوست میوهها یا مواد غذایی فاسدشده را در محاسبات ذهنی خود لحاظ نکنند.
نگهداری نامناسب؛ یکی از دلایل اصلی هدررفت غذا
در میان افرادی که به دورریز مواد غذایی در خانه اشاره کردهاند، بیش از ۱۰درصد نگهداری نامناسب یا مصرفنکردن بهموقع مواد غذایی را از مهمترین دلایل این اتفاق دانستهاند. این مسأله به ظاهر ساده، در عمل میتواند سهم قابلتوجهی در هدررفت مواد غذایی داشته باشد. خرید بیش از نیاز، قرار دادن مواد غذایی در دمای نامناسب، بیتوجهی به تاریخ مصرف، نگهداری طولانیمدت باقیمانده غذا و فراموشکردن اقلامی که در انتهای یخچال قرار گرفتهاند، ازجمله رفتارهایی هستند که ممکن است به فاسدشدن و دورریختن مواد غذایی بینجامند. در بسیاری از موارد، مشکل نه کمبود امکانات، بلکه نداشتن برنامه مشخص برای خرید و مصرف است. تهیه فهرست خرید، توجه به تاریخ انقضا، تنظیم دمای یخچال و قراردادن مواد غذایی قدیمیتر در دسترستر میتواند از بخشی از این اتلاف جلوگیری کند.
پخت بیش از نیاز غذایی که سر از سطل زباله درمیآورد
حدود ۱۰درصد دیگر از شرکتکنندگان، پخت غذا بیش از میزان موردنیاز را یکی از مهمترین دلایل دورریز مواد غذایی در خانه خود معرفی کردهاند.
این عادت در بسیاری از خانوادهها ریشه در الگوهای قدیمی پذیرایی و مهماننوازی دارد؛ جایی که بیشتر پختن غذا گاهی بهعنوان نشانهای از احترام به مهمان یا اطمینان از کافیبودن آن تلقی میشود اما وقتی حجم غذا با تعداد افراد و میزان مصرف آنها تناسب نداشته باشد، بخشی از مواد اولیه و خوراک آمادهشده ممکن است بدون استفاده باقی بماند. البته باقیمانده غذا لزوما به معنای دورریز نیست. نگهداری اصولی و مصرف دوباره آن در وعدههای بعدی میتواند از هدررفت جلوگیری کند. مسأله اصلی زمانی شکل میگیرد که غذا بهدلیل نگهداری نامناسب یا بیبرنامگی، دیگر قابلمصرف نباشد.
دورریز غذا فقط ضرر اقتصادی نیست
هدررفت مواد غذایی را نمیتوان صرفا به ارزش پولی غذایی که دور ریخته میشود محدود کرد. تولید هر محصول کشاورزی و غذایی به منابع متعددی نیاز دارد؛ از آب مورد استفاده برای آبیاری مزارع گرفته تا انرژی مصرفشده در فرآوری، بستهبندی، حملونقل و نگهداری. بنابراین، دور ریختن یک وعده غذا به معنای هدررفتن بخشی از منابعی است که در تمام مراحل تولید و رساندن آن به سفره خانوار مصرف شدهاند. از سوی دیگر، مواد غذایی دورریختهشده نیز در صورت دفن در محلهای نامناسب میتوانند به افزایش پسماند و انتشار گازهای گلخانهای کمک کنند.
کاهش دورریز از آشپزخانه آغاز میشود
نتایج این نظرسنجی، در کنار محدودیتهای آن، یک نکته مهم را برجسته میکند: بخش قابلتوجهی از دورریز مواد غذایی به تصمیمهای روزمره خانوارها مربوط است. خرید به اندازه نیاز، برنامهریزی برای وعدههای غذایی، نگهداری صحیح مواد خوراکی و استفاده از باقیمانده غذا میتواند از هدررفت جلوگیری کند. در شرایطی که تأمین غذا به آب، انرژی، زمین کشاورزی و هزینههای اقتصادی نیاز دارد، کاهش دورریز تنها یک توصیه برای صرفهجویی خانوادگی نیست؛ بلکه بخشی از مسئولیت اجتماعی در قبال منابع محدود کشور است. غذایی که بهدرستی مدیریت شود، هم هزینه کمتری به خانواده تحمیل میکند و هم از هدررفت منابعی جلوگیری میکند که تولید آن برای جامعه آسان و ارزان نیست.




