شگفتانه‌های مرعوب‌کننده در انتظار دشمن

شهرهای موشکی جدید و رونمایی از سامانه‌های تازه؛ پیام روشن نیروهای مسلح از آمادگی برای مراحل بعدی تقابل

شگفتانه‌های مرعوب‌کننده در انتظار دشمن

سرلشکر احمد وحیدی، فرمانده‌کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، روز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ در همراهی با سردار سرتیپ سیدمجید موسوی، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، از یکی از شهرهای موشکی جدید این نیرو بازدید کرد؛ بازدیدی که هم به‌دلیل رونمایی از فناوری‌های تازه و هم به‌سبب لحن صریح و هشدارآمیز دو فرمانده ارشد نظامی، بلافاصله در کانون توجه محافل راهبردی قرار گرفت.

مهدی سیف‌تبریزی | گروه سیاسی

سرلشکر وحیدی در حاشیه این مراسم، به اعتراف دبیرکل ناتو درباره انجام 5000سورتی پرواز از سوی کشورهای عضو این پیمان اشاره کرد و با تأکید بر این‌که همه اعضای این ائتلاف در صحنه حضور داشته‌اند، تصریح کرد که اتفاقات پیش‌رو برای طرف‌های مقابل «تازه ابتدای کار است». در همین چارچوب، سردار سرتیپ سیدمجید موسوی نیز با اعلام آمادگی کامل نیروی هوافضا در همه ساحت‌های مأموریتی، از جهش توانمندی‌های این نیرو در فاصله میان دو جنگ و ورود «شگفتانه‌های مرعوب‌کننده، بازدارنده و منهدم‌کننده» به سازمان رزم خبر داد و گفت: «میدان در اختیار ماست، صحنه نبرد را ما تعیین می‌کنیم و در اعمال قدرت هیچ درنگی وجود نخواهد داشت.» مهم‌ترین بخش فنی این رویداد نمایش نخستین پرتابگر دو موشکی با قابلیت حمل و شلیک هم‌زمان دو موشک سوخت مایع و مجموعه‌ای از موشک‌های ارتقایافته بود.»
اما قدرت‌نمایی تهران در سی‌ام آبان تنها به نمایش تسلیحات در عمق زمین محدود نماند و هم‌زمان در آب‌ها و آسمان تنگه هرمز نیز ترجمان عملیاتی یافت. براساس گزارش‌های منتشرشده از سوی سپاه پاسداران، ارتش آمریکا جمعه‌شب با آرایش هوایی سنگین شامل هواپیماهای سوخت‌رسان، جنگنده‌های اف-۱۶، اف-۱۸ و اف-۳۵، هواپیماهای گشت دریایی پی-۸ پوسایدون، چندین فروند بالگرد و پهپادهای شناسایی ــ رزمی سری ام‌کیو کوشید پوشش لازم را برای عبور غیرمجاز تعدادی نفتکش و انتقال سوخت از تنگه‌هرمز فراهم کند. با این‌حال، چتر گسترده هوایی واشنگتن مانع از زمینگیر شدن این عملیات نشد و دو فروند نفتکش در محدوده جنوبی تنگه‌هرمز نخست در دهانه بندر خصب و دیگری بامداد شنبه در فاصله حدود سه‌کیلومتری سواحل جزیره غنم به‌دلیل خاموش کردن سامانه‌های ناوبری و انتخاب مسیرهای غیرمجاز، با مین‌های دریایی برخورد کرده و دچار انفجار و آتش‌سوزی شدید شدند. نیروی دریایی سپاه بلافاصله اعلام کرد که تردد هیچ شناوری در خلیج‌فارس و تنگه‌هرمز از رصد این نیرو پنهان نیست و هرگونه عبور بدون هماهنگی با مرکز کنترل تردد، به‌عنوان همکاری عملیاتی با ارتش آمریکا تلقی شده و با واکنش قاطع مواجه خواهد شد.
در لایه هوایی نیز سامانه‌های نوین پدافند هوایی نیروی هوافضای سپاه طی عملیاتی پیوسته، تقلای نیروهای آمریکایی برای برتری اطلاعاتی در منطقه را با چالشی جدی روبه‌رو کردند. در گام نخست، یک فروند پهپاد پیشرفته ام‌کیو-9 که مأموریت مراقبت و پشتیبانی هوایی از عملیات نفتکش‌ها را در غرب تنگه‌هرمز برعهده داشت، رهگیری و سرنگون شد و اندکی بعد نیز یک فروند پهپاد ام‌کیو-1 در آسمان جزیره سیریک هدف آتش دقیق پدافند قرار گرفت. به این ترتیب تهران عملا در همان روزی که از شهر موشکی جدید خود پرده برداشت، کنترل میدانی خود بر سطح آب و آسمان این گلوگاه راهبردی را به رخ کشید.
هم‌زمانی معنادار رونمایی از تسلیحات جدید زیرزمینی، نشانه رفتن مستقیم نقش ناتو در معادلات نظامی و اعمال اقتدار عملیاتی در تنگه‌هرمز، نشان می‌دهد که ایران در حال رونمایی از یک دکترین بازتنظیم‌شده برای مدیریت بحران و نبرد احتمالی آینده است. در مطالعات راهبردی، چنین هم‌افزایی میان «نمایش توانمندی فناورانه»، «کنش میدانی قاطع» و «تغییر در ادبیات بازدارندگی» پیامی روشن به اتاق‌های جنگ در واشنگتن و پایتخت‌های اروپایی مخابره می‌کند؛ دوران تنش‌های مهارشده در چارچوب دلخواه غرب به پایان رسیده و تهران خود را برای تعریف قواعد، جغرافیا و سطح پاسخ در هرگونه رویارویی تازه آماده کرده است.
 تغییر سازمان رزم؛ شگفتانه‌های موشکی برای نبرد جدید
یکی از مهم‌ترین پیام‌های بازدید اخیر، تأکید بر تغییرات صورت‌گرفته در سازمان رزم نیروی هوافضای سپاه طی فاصله میان دو جنگ است. در واقع، آنچه در شهر موشکی به نمایش در آمد، تنها مجموعه‌ای از موشک‌ها و تجهیزات جدید نبود، بلکه نشانه‌هایی از تغییر در شیوه تولید، استقرار و به‌کارگیری قدرت موشکی ایران را نیز در خود داشت. نمایش پرتابگر 
دو موشکی با قابلیت حمل و شلیک همزمان دو موشک سوخت مایع، مهم‌ترین جلوه این تحول محسوب می‌شود؛ قابلیتی که پیش از این در نمونه‌ای با موشک‌های سوخت جامد نیز در میدان عملیاتی به نمایش درآمده بود.
اهمیت این تغییر را باید در چارچوب رقابت موشکی ایران با شبکه گسترده پدافند هوایی آمریکا و متحدانش بررسی کرد. در جنگی که بخش مهمی از محاسبات نظامی واشنگتن بر توان رهگیری و انهدام موشک‌های ایرانی استوار است، افزایش ظرفیت شلیک و امکان ایجاد موج‌های متراکم‌تر موشکی می‌تواند فشار بیشتری بر سامانه‌های دفاعی طرف مقابل وارد کند؛ به‌ویژه آن‌که پرتاب همزمان چند موشک از یک سکوی پرتاب، در صورت برخورداری از آمادگی عملیاتی و هماهنگی مناسب، امکان افزایش حجم آتش بدون افزایش متناسب تعداد پرتابگرها را فراهم می‌کند.این تحولات را باید در پیوند با تجربه جنگ قبلی ارزیابی کرد. جنگ پیشین، فارغ از میزان خسارات واردشده به طرفین، یک واقعیت را برای هر دو طرف آشکار کرد؛ برتری هوایی و فناوری نظامی به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی نیست و طرفی که بتواند توان تهاجمی خود را حفظ کند، سازمان رزمش را سریع‌تر بازسازی کند و ظرفیت‌های جدیدی را وارد میدان کند، از قدرت بیشتری برای تغییر موازنه برخوردار خواهد بود. از همین‌رو، تأکید بر شکل‌گیری محصولات جدید در فاصله میان دو جنگ، بیش از آن‌که یک اعلام آمادگی معمول باشد، بیانگر تلاش ایران برای عبور از الگوهای عملیاتی گذشته و ورود به مرحله‌ای تازه از بازدارندگی است. در این میان، عبارت تعیین صحنه نبرد از سوی ایران، کلید فهم راهبرد جدید تهران است. در منطق نظامی، طرفی که بتواند جغرافیا، دامنه و هزینه‌های درگیری را بر دشمن تحمیل کند، بخشی از ابتکار عمل را در اختیار خواهد داشت. آمریکا همواره تلاش کرده با تکیه بر برتری هوایی و دریایی، جنگ را در چارچوبی مدیریت‌پذیر و با اهداف محدود پیش ببرد اما ایران به‌دنبال آن است که این چارچوب را تغییر دهد. ترکیب قدرت موشکی، توان پهپادی، ظرفیت‌های دریایی و موقعیت ژئوپلیتیکی تنگه‌هرمز، ابزارهایی هستند که می‌توانند محاسبات واشنگتن را با محدودیت‌های جدی مواجه کنند.
بنابراین پیام نمایش اخیر این است که هرگونه ارزیابی از توان نظامی ایران براساس شرایط پیش از جنگ گذشته، دیگر نمی‌تواند مبنای مطمئنی برای تصمیم‌گیری باشد. تهران در فاصله میان دو جنگ، فرصت را به بازسازی صرف اختصاص نداده، بلکه در پی افزایش ظرفیت عملیاتی و تغییر کیفیت پاسخ نظامی خود بوده است.
 
گسترش جغرافیای بازدارندگی
اما شاید مهم‌ترین پیام سیاسی و راهبردی اظهارات مطرح‌شده در بازدید اخیر، هشدار درباره نقش کشورهای عضو ناتو در جنگ علیه ایران باشد. اشاره به سخنان دبیرکل ناتو درباره انجام 5000 پرواز توسط کشورهای عضو این پیمان، صرفا یادآوری مشارکت پشتیبانی متحدان آمریکا در جنگ گذشته نیست؛ بلکه می‌تواند نشانه تغییر در تعریف ایران از بازیگران دخیل در یک تجاوز نظامی باشد. تأکید بر این‌که این رقم تنها بخشی از مشارکت اعلام‌شده است و کشورهای عضو ناتو در ابعاد مختلف در عملیات حضور داشته‌اند، نشان می‌دهد تهران دیگر صرفا به تفکیک میان طرف مستقیم جنگ و پشتیبانان آن 
بسنده نمی‌کند. این موضوع از منظر راهبردی اهمیت زیادی دارد. در جنگ‌های مدرن، مشارکت نظامی الزاما به معنای حضور مستقیم نیروهای رزمی در میدان نیست. استفاده از پایگاه‌های هوایی، تأمین سوخت، پشتیبانی اطلاعاتی، انتقال تجهیزات، ارائه داده‌های شناسایی و تسهیل عملیات نظامی، همگی می‌توانند در نتیجه یک جنگ نقش تعیین‌کننده داشته باشند. از این منظر، هشدار ایران به کشورهای عضو ناتو را باید تلاشی برای تغییر محاسبات امنیتی متحدان آمریکا دانست؛ به این معنا که مشارکت در عملیات علیه ایران، حتی اگر از فاصله جغرافیایی قابل توجهی انجام شود، لزوما به معنای مصون ماندن از پیامدهای آن نخواهد بود. این رویکرد در واقع به دنبال فرامنطقه‌ای کردن بازدارندگی ایران است. تهران می‌خواهد این پیام را منتقل کند که اگر آمریکا بار دیگر تصمیم به حمله نظامی بگیرد، 
دامنه پاسخ صرفا به پایگاه‌های نظامی این کشور در خلیج‌فارس و غرب آسیا محدود نخواهد ماند و هر بازیگری که در تهاجم مشارکت مؤثر داشته باشد، باید احتمال ورود به معادله پاسخ را در محاسبات خود لحاظ کند. چنین موضعی می‌تواند هزینه همراهی با واشنگتن را برای دولت‌های اروپایی افزایش دهد؛ به‌ویژه کشورهایی که از یک‌سو در ساختار امنیتی ناتو حضور دارند و از سوی دیگر، نسبت به گسترش جنگ و تبعات اقتصادی و امنیتی آن در اروپا نگرانی دارند. اهمیت این هشدار زمانی دوچندان می‌شود که آن را در کنار تغییرات احتمالی در برد، دقت و ظرفیت عملیاتی موشک‌های ایران قرار دهیم. توسعه توان موشکی در کنار اعلام آمادگی برای پاسخ به مشارکت‌کنندگان در تجاوز، به معنای گسترش دامنه جغرافیایی بازدارندگی است. در واقع ایران می‌کوشد فاصله جغرافیایی را از یک عامل اطمینان‌بخش برای متحدان آمریکا به یک متغیر غیرقابل‌اتکا تبدیل کند. این همان تغییری است که می‌تواند معادلات امنیتی ناتو را در هرگونه رویارویی آینده تحت‌تأثیر قرار دهد. در حقیقت، ایران با پیوند دادن قدرت موشکی به ظرفیت‌های دریایی و ژئوپلیتیکی خود، در حال تعریف یک معادله چندلایه برای بازدارندگی است؛ معادله‌ای که در آن نه‌تنها پایگاه‌های نظامی آمریکا، بلکه زیرساخت‌های پشتیبانی، مسیرهای انتقال انرژی و حتی مشارکت‌کنندگان فرامنطقه‌ای در جنگ نیز می‌توانند در محاسبات پاسخ قرار گیرند. این همان پیامی است که هشدار درباره نقش ناتو را از یک موضع‌گیری سیاسی به بخشی از راهبرد نظامی ایران تبدیل می‌کند. در نهایت، بازدید فرمانده کل سپاه از شهر موشکی را باید در چارچوب یک تحول بزرگ‌تر ارزیابی کرد؛ ایران در فاصله میان دو جنگ در حال بازتعریف قدرت نظامی و جغرافیای بازدارندگی خود است. نمایش پرتابگرهای جدید، ارتقای سازمان رزم، افزایش استقلال سامانه‌های موشکی و تأکید بر تعیین صحنه نبرد، همگی در خدمت یک هدف قرار دارند؛ جلوگیری از آن‌که آمریکا بتواند بار دیگر جنگی را با اهداف و محدوده دلخواه خود آغاز کند. پیام تهران به واشنگتن و متحدانش نیز روشن است؛ این بار اگر جنگی آغاز شود، نه جغرافیای آن صرفا در اختیار آمریکا خواهد بود و نه کشورهای مشارکت‌کننده در آن می‌توانند با اتکا به فاصله از میدان نبرد، خود را از پیامدهایش مصون بدانند.

موشک ارتش ماموریت اف-16  آمریکایی را لغو کرد
شامگاه جمعه، سامانه‌های بومی نیروی پدافند هوایی ارتش مستقر در جنوب کشور، تحت کنترل شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور، موفق به کشف و شناسایی یک فروند جنگنده اف-16 آمریکایی بر فراز خلیج‌فارس شدند. در جریان این عملیات، سامانه‌های پدافندی پس از رهگیری اف-16 آمریکایی، اقدام به شلیک موشک به سمت آن کردند که در پی انفجار موشک در مجاورت این هواگرد، جنگنده آمریکایی متجاوز دچار آسیب شده و خلبان آن ناچار به لغو مأموریت و فرود اضطراری در یکی از نزدیک‌ترین فرودگاه‌های منطقه شد.