این جوان همراه 2 نفر از رفقایش شغل جالبی راه‌اندازی كرده است؛ دكان سیار صنایع‌دستی!
«میرزا»ی دوره‌گرد كوچه‌ها
این روزها در گوشه و كنار شهر، فولكس‌های جذاب با دكورهای جذاب‌تر را زیاد می‌بینیم كه بیشترشان كافه‌های سیار هستند. كافه‌ون‌ها، كتابفروشی و گل‌فروشی‌های سیار، فست‌فودها و كافه‌كتاب‌های سیار همگی از مشاغلی هستند كه ماشین آن هم از نوع ون و فولكس یكی از مهم‌ترین نقش‌ها را در آن بازی می‌كند و اتفاقا مردم نشان داده‌اند از این نوع كسب و كارها خوش‌شان می‌آید و خیلی زود جذبشان می‌شوند. این بار اما ایده، ایده بكری است و قرار نیست «خوردنی» به مشتری عرضه شود، بلكه قرار است مردم پای این فولكس با فرهنگ كشورمان بیشتر آشنا شوند و صنایع‌دستی بخرند. احسان رستمی‌پور، كارشناس ارشد روزنامه‌نگاری است كه همراه دو نفر از رفقایش مجید جلیلی و افسانه میرباقری كه كارشناسی ارشد تئاتر و نقاشی دارند، شش ماهی است ایده راه‌اندازی كسب و كار سیار را اجرا كرده‌اند. «میرزا» قرار است محله به محله بگردد و صنایع‌دستی كمتر شناخته شده را دست مردم بدهد.
الهام فیروزبخت
قصه از كجا شروع شد؟
احسان رستمی‌پور، خبرنگار حوزه گردشگری است و به واسطه شغلش فراوان سفر می‌كند. «یكی از علایقم سفر بوده و بعدتر شغلم هم ایجاب می‌كرد سفر زیاد بروم. در تمام این سال‌ها وقتی برای تهیه گزارش یا خبر سفر می‌كردم اولین چیزی كه در هرشهری توجهم را جلب می‌كرد صنایع‌دستی مخصوص آن شهر یا روستا بود و همیشه سعی می‌كردم از این صنایع‌دستی خرید كنم. وقتی این محصولات را با خودم به تهران می‌آوردم اكثر اوقات مورد توجه دوستان و اطرافیانم قرار می‌گرفت. همیشه سعی می‌كردم محصولاتی را خریداری كنم كه كمتر شناخته شده هستند تا هم كمكی باشد برای تولیدكننده آن محصول و هم بتوانم به اطرافیانم معرفی‌اش كنم. ایده اولیه همین‌طور شكل گرفت. این‌كه چطور می‌شود یك بستر متفاوت فروش صنایع‌دستی داشته باشیم كه پایه و اساسش روی معرفی آن محصول باشد. ایده را با دو نفر از دوستانم مطرح كردم و طی سه سال بسترهای مختلف فروش را مورد بررسی قرار دادیم. این‌كه بازخورد این نوع فروش چه خواهد بود یا این‌كه اصلا این ایده می‌تواند به هدفی كه ما می‌خواستیم نزدیك و نزدیك‌تر شود؟ در مسیر همین تحقیق و بررسی‌ها بود كه ایده «دكان دوره‌گرد صنایع‌دستی» به ذهنم رسید.
دورگردی با چهار چرخ 35 ساله
احسان ایده را با شركایش به اشتراك می‌گذارد. به نظر آنها هم ایده بكر و جالبی است. این می‌شود كه می‌روند سراغ خرید ماشین و باقی نیاز‌ها: «مرداد 97 ماشین را خریداری كردیم و اجرا كردن ایده كم‌كم برایمان جدی شد و اسفند 97 به طور رسمی كارمان را شروع كردیم. البته ما دیگر به آن ماشین نمی‌گوییم. میرزا حالا در كارمان یك شخصیت مستقل است. فولكسT3 ما متولد 1984 است. همان موقع كه می‌خواستیم میرزا را خریداری كنیم دو نفر از رفیق‌هایمان فولكس استیشن‌هایی كه بیشتر برای كافه‌های سیار استفاده می‌شوند داشتند، اما دنبال یك‌ماشین خاص‌تر بودیم. البته بهای این خاص بودنش را هم بارها و بارها پرداخته‌ایم. میرزا در این راه فراوان اذیتمان كرده، اما شخصیتش برایمان جالب و جذاب است. 35 سال برای یك ماشین عمر كمی نیست. هر كسی زبانش را نمی‌فهمد و گاهی كه روی دنده خراب شدن‌های پیاپی می‌افتد واقعا برای سرحال كردنش به زحمت می‌افتیم. مثلا همان روزی كه از خرم‌آباد خریداری‌اش كردیم و تا تهران آوردیمش حالش خوب بود و ما فكر می‌كردیم تا مدت‌ها همین‌طور سرحال می‌ماند، اما وقتی رسیدیم تهران و خاموشش كردیم، دیگر روشن نشد. تصمیم گرفته بود پنج ماه به همین حالت بماند. چون یك ماشین قدیمی هم محسوب می‌شود كسی هم بلد نبود بفهمد دردش دقیقا كجاست و چرا روشن نمی‌شود؟»
طرح قالی ایرانی روی بدنه ماشین خارجی
احسان و شركا در صفحه اینستاگرام دكان دوره‌گرد صنایع‌دستی مراحل بازسازی و طراحی بدنه میرزا را منتشر كردند. این طرح‌ها كاملا ایرانی است و داستان جالبی دارد «نقش‌هایی كه روی بدنه میرزا استفاده شده همه از نقشه‌های فرش‌های قدیمی كاشان است. تخته‌های نقشه فرش كاشان را از بازار قدیمی این شهر پیدا كردیم. ما این دو نقشه را از میان هزاران نقشه انتخاب كردیم. درباره قدمت آن مطمئن نیستم، اما هر دوی آنها به روش سنتی و با دست رنگ‌گذاری شده‌اند. پس از پیدا كردن نقشه‌ها و انتخابی سخت از میان هزاران نقش زیبا گرد و خاك سالیان را آنها گرفتیم و تمام جزئیات را به صورت دیجیتال درآوردیم تا پیش از اجرا نمای كلی كار را ببینیم. بخش قرمز انتهایی ماشین بخشی از نقش یكی از تخته‌هاست كه نظرمان را جلب كرد و حاشیه جلو دقیقا طرح یكی از نقشه‌هاست. سقف میرزا تماما پارچه قلمكار است و شیشه‌های انتهای ماشین گره چینی هستند. ما تمام تلاش‌مان را كرده‌ایم كه حتی المان‌های داخل واگن هم نشانه و رنگ و بویی از صنایع‌دستی كشورمان باشد و هركسی كه میرزا را می‌بیند با همان نگاه اول متوجه نوع كسب و كارمان بشود.»
كسب و كاری كه نمونه داخلی ندارد
رستمی‌پور در مورد وجود نمونه‌های مشابه می‌گوید «چند سال پیش اتوبوسی به نام «قاصدك» در حوزه صنایع‌دستی فعالیت داشت. یكی دو نمونه هم شهرداری در زمان‌های خاص فعالیت مختصری داشت اما امروز تا آنجا كه ما بررسی كرده‌ایم هیچ‌كدام فعالیتی ندارند. در فضای مجازی هم چند زوج هستند كه با ون سفر می‌كنند و بیشتر دست سازه‌های هنری می‌فروشند و نمی‌شود اسمش را فروش صنایع‌دستی گذاشت. البته هدف ما از همان ابتدای كار هم ترویج فرهنگ بوده و این فرق اساسی‌مان با دیگر كسب و كارهای مشابه است. اما در كشورهای دیگر ممكن است نمونه مشابه داشته باشد، چرا كه كسب و كار سیار آن هم به این صورت در ایران به كافه‌های سیار محدود شده، اما در كشورهای دیگر كسب و كارهای سیار دامنه گسترده‌ای دارند به این صورت كه هرشغل ثابتی می‌تواند یك نمونه سیار هم داشته باشد.»
میرزای سرحال، سفر هم می‌رود
احسان و مجید و افسانه برای میرزا برنامه سفر چیده‌اند، اما فصل‌های گرم برای سفر با این نوع ماشین خیلی امكان‌پذیر نیست؛ از طرفی هم میرزا باید اول مسائل فنی‌اش حل بشود بعد بتواند به دل جاده بزند. «میرزا به قول معروف خیلی قلقی است و ما با گذشت یك سال هنوز نتوانسته‌ایم قلقش را دستمان بگیریم و بتوانیم برای خرید و فروش صنایع‌دستی با آن سفر كنیم، اما برنامه سفر برایش چیده‌ایم و در‌تلاشیم زبانش را بفهمیم تا یك روزی اگر قرار باشد ما مسافرش باشیم، وسط راه اذیتمان نكند، اما ما در دكان‌مان همان‌طور كه قبل‌تر هم گفتم قرار نیست تنها صنایع‌دستی بفروشیم. ما سراغ محصولاتی می‌رویم كه در تمام مراحل ساختش اصالت حرف اول را می‌زند. از همان ابتدا یكی از خط‌قرمزهای گروه سه نفره ما این بوده كه دكان‌مان هیچ‌وقت به سمت فروشگاه هنری شدن نرود و تنها محصولاتی را عرضه كند كه اصیل بوده و معرف گوشه‌ای از فرهنگ
این مرز و بوم باشد. به جرات می‌گویم تمام محصولاتی كه ما در میرزا داریم اصیل هستند، حتی محصولات مدرنی مثل مجموعه كیف‌ها كه برگرفته از دست‌بافته‌های یزد هستند. در قدیم كاركردی به عنوان كیف نداشتند اما گروهی آمده‌اند و این دست‌بافته‌ها را به صورت كیف درآورده و عرضه می‌كنند. تقریبا تمام محصولات موجود در میرزا را به همین صورت خریداری می‌كنیم. روز قبل به مشتری‌ها از طریق اینستاگرام خبر می‌دهیم كه قرار است فردا كجا باشیم و برای دیدارشان قرار می‌گذاریم. همراه تمام محصولات، دفترچه‌ای هم به مشتری‌ها عرضه می‌كنیم كه معرف آن محصول است؛ مثل پیشینه، قدمت و این‌كه اصالتا مربوط به كدام شهر یا روستای كشور است.»
كار جدید، چالش‌های جدید
رستمی‌پور می‌گوید: «شما اگر امروز به همین كافه‌های سیار سطح شهر نگاه كنید، متوجه می‌شوید تمام‌شان شبیه هم هستند. آنها از روی دست هم جلو می‌روند و خیلی كم پیش می‌آید با چالشی كه اولین نفر برای كافه سیار شدن روبهرو شده، مواجه شوند؛ چرا كه اولین نفرهای این راه مشكلات را حل كرده‌اند و برای هر مشكلی راه‌حلی پیدا كرده و راه را برای دیگر كسانی كه می‌خواهند پا در این راه بگذارند هموار كرده‌اند. اما ایده ما یك ایده نو و بكری بود و كسی تا قبل از این به این شكل صنایع‌دستی عرضه نكرده است. اولین چالشی كه با آن رو به رو بودیم خود میرزا بود كه برایتان توضیح دادم، هنوز هم داریم با مشكلاتش دست و پنجه نرم می‌كنیم. همین خاص بودن میرزا باعث شده یك بار كامل موتورش را پیاده كنیم. در مورد دكورش هم دوست نداشتیم تغییرات محسوسی در آن ایجاد كنیم. احتمالا این كافه‌های سیار را دیده‌اید كه برای زدن دكور مورد نظرشان كل ماهیت ماشین را تغییر می‌دهند، مثلا پنجره‌ها را می‌برند، سقف را برمی‌دارند؛ اما ما دوست داشتیم میرزا همان‌طور با همان ظاهر خاطره‌انگیزی كه دارد با مردم دیدار كند و به همین دلیل به جز چند عدد پیچ، چیز دیگری به آن اضافه نكرده‌ایم. دومین چالش این بود كه ما با توجه به فضای محدودی كه در اختیار داشتیم، نمی‌توانستیم محصولات زیادی را خریداری و با خودمان حمل كنیم. به همین خاطر مجبور شدیم یك جای ثابت را به عنوان انبار مشخص كنیم، محصولات را در آنجا بگذاریم و با توجه به نیاز دكان‌مان كم‌كم سراغ‌شان برویم، اما مشكل بعدی كه نه‌تنها ما كه تمام كسب و كارهای سیار با آن روبهرو هستند و هنوز هم چاره‌ای برایش پیدا نشده، مشكل مجوز است. قرار بود سامانه‌ای برای ساماندهی مشاغل سیار راه‌اندازی شود كه متاسفانه هنوز این اتفاق نیفتاده است. از این‌رو ما همچنان با شهرداری، اماكن و... مشكل داریم. گاهی وقتی میرزا به نقطه‌ای از شهر سفر می‌كند برخورد ماموران آن منطقه خیلی خوب و معقول است، از آن طرف هم برخورد بد زیاد دیده‌ایم و امیدواریم هرچه زودتر این مشكل برای تمام مشاغل سیار كه اتفاقا تعدادشان هم كم نیست، حل شود.»
احسان رستمی‌پور، خبرنگار حوزه گردشگری است و به واسطه شغلش فراوان سفر می‌كند. «یكی از علایقم سفر بوده و بعدتر شغلم هم ایجاب می‌كرد سفر زیاد بروم. در تمام این سال‌ها وقتی برای تهیه گزارش یا خبر سفر می‌كردم اولین چیزی كه در هرشهری توجهم را جلب می‌كرد صنایع‌دستی مخصوص آن شهر یا روستا بود و همیشه سعی می‌كردم از این صنایع‌دستی خرید كنم. وقتی این محصولات را با خودم به تهران می‌آوردم اكثر اوقات مورد توجه دوستان و اطرافیانم قرار می‌گرفت. همیشه سعی می‌كردم محصولاتی را خریداری كنم كه كمتر شناخته شده هستند تا هم كمكی باشد برای تولیدكننده آن محصول و هم بتوانم به اطرافیانم معرفی‌اش كنم. ایده اولیه همین‌طور شكل گرفت. این‌كه چطور می‌شود یك بستر متفاوت فروش صنایع‌دستی داشته باشیم كه پایه و اساسش روی معرفی آن محصول باشد. ایده را با دو نفر از دوستانم مطرح كردم و طی سه سال بسترهای مختلف فروش را مورد بررسی قرار دادیم. این‌كه بازخورد این نوع فروش چه خواهد بود یا این‌كه اصلا این ایده می‌تواند به هدفی كه ما می‌خواستیم نزدیك و نزدیك‌تر شود؟ در مسیر همین تحقیق و بررسی‌ها بود كه ایده «دكان دوره‌گرد صنایع‌دستی» به ذهنم رسید.
دورگردی با چهار چرخ 35 ساله
احسان ایده را با شركایش به اشتراك می‌گذارد. به نظر آنها هم ایده بكر و جالبی است. این می‌شود كه می‌روند سراغ خرید ماشین و باقی نیاز‌ها: «مرداد 97 ماشین را خریداری كردیم و اجرا كردن ایده كم‌كم برایمان جدی شد و اسفند 97 به طور رسمی كارمان را شروع كردیم. البته ما دیگر به آن ماشین نمی‌گوییم. میرزا حالا در كارمان یك شخصیت مستقل است. فولكسT3 ما متولد 1984 است. همان موقع كه می‌خواستیم میرزا را خریداری كنیم دو نفر از رفیق‌هایمان فولكس استیشن‌هایی كه بیشتر برای كافه‌های سیار استفاده می‌شوند داشتند، اما دنبال یك‌ماشین خاص‌تر بودیم. البته بهای این خاص بودنش را هم بارها و بارها پرداخته‌ایم. میرزا در این راه فراوان اذیتمان كرده، اما شخصیتش برایمان جالب و جذاب است. 35 سال برای یك ماشین عمر كمی نیست. هر كسی زبانش را نمی‌فهمد و گاهی كه روی دنده خراب شدن‌های پیاپی می‌افتد واقعا برای سرحال كردنش به زحمت می‌افتیم. مثلا همان روزی كه از خرم‌آباد خریداری‌اش كردیم و تا تهران آوردیمش حالش خوب بود و ما فكر می‌كردیم تا مدت‌ها همین‌طور سرحال می‌ماند، اما وقتی رسیدیم تهران و خاموشش كردیم، دیگر روشن نشد. تصمیم گرفته بود پنج ماه به همین حالت بماند. چون یك ماشین قدیمی هم محسوب می‌شود كسی هم بلد نبود بفهمد دردش دقیقا كجاست و چرا روشن نمی‌شود؟»
طرح قالی ایرانی روی بدنه ماشین خارجی
احسان و شركا در صفحه اینستاگرام دكان دوره‌گرد صنایع‌دستی مراحل بازسازی و طراحی بدنه میرزا را منتشر كردند. این طرح‌ها كاملا ایرانی است و داستان جالبی دارد «نقش‌هایی كه روی بدنه میرزا استفاده شده همه از نقشه‌های فرش‌های قدیمی كاشان است. تخته‌های نقشه فرش كاشان را از بازار قدیمی این شهر پیدا كردیم. ما این دو نقشه را از میان هزاران نقشه انتخاب كردیم. درباره قدمت آن مطمئن نیستم، اما هر دوی آنها به روش سنتی و با دست رنگ‌گذاری شده‌اند. پس از پیدا كردن نقشه‌ها و انتخابی سخت از میان هزاران نقش زیبا گرد و خاك سالیان را آنها گرفتیم و تمام جزئیات را به صورت دیجیتال درآوردیم تا پیش از اجرا نمای كلی كار را ببینیم. بخش قرمز انتهایی ماشین بخشی از نقش یكی از تخته‌هاست كه نظرمان را جلب كرد و حاشیه جلو دقیقا طرح یكی از نقشه‌هاست. سقف میرزا تماما پارچه قلمكار است و شیشه‌های انتهای ماشین گره چینی هستند. ما تمام تلاش‌مان را كرده‌ایم كه حتی المان‌های داخل واگن هم نشانه و رنگ و بویی از صنایع‌دستی كشورمان باشد و هركسی كه میرزا را می‌بیند با همان نگاه اول متوجه نوع كسب و كارمان بشود.»
كسب و كاری كه نمونه داخلی ندارد
رستمی‌پور در مورد وجود نمونه‌های مشابه می‌گوید «چند سال پیش اتوبوسی به نام «قاصدك» در حوزه صنایع‌دستی فعالیت داشت. یكی دو نمونه هم شهرداری در زمان‌های خاص فعالیت مختصری داشت اما امروز تا آنجا كه ما بررسی كرده‌ایم هیچ‌كدام فعالیتی ندارند. در فضای مجازی هم چند زوج هستند كه با ون سفر می‌كنند و بیشتر دست سازه‌های هنری می‌فروشند و نمی‌شود اسمش را فروش صنایع‌دستی گذاشت. البته هدف ما از همان ابتدای كار هم ترویج فرهنگ بوده و این فرق اساسی‌مان با دیگر كسب و كارهای مشابه است. اما در كشورهای دیگر ممكن است نمونه مشابه داشته باشد، چرا كه كسب و كار سیار آن هم به این صورت در ایران به كافه‌های سیار محدود شده، اما در كشورهای دیگر كسب و كارهای سیار دامنه گسترده‌ای دارند به این صورت كه هرشغل ثابتی می‌تواند یك نمونه سیار هم داشته باشد.»
میرزای سرحال، سفر هم می‌رود
احسان و مجید و افسانه برای میرزا برنامه سفر چیده‌اند، اما فصل‌های گرم برای سفر با این نوع ماشین خیلی امكان‌پذیر نیست؛ از طرفی هم میرزا باید اول مسائل فنی‌اش حل بشود بعد بتواند به دل جاده بزند. «میرزا به قول معروف خیلی قلقی است و ما با گذشت یك سال هنوز نتوانسته‌ایم قلقش را دستمان بگیریم و بتوانیم برای خرید و فروش صنایع‌دستی با آن سفر كنیم، اما برنامه سفر برایش چیده‌ایم و در‌تلاشیم زبانش را بفهمیم تا یك روزی اگر قرار باشد ما مسافرش باشیم، وسط راه اذیتمان نكند، اما ما در دكان‌مان همان‌طور كه قبل‌تر هم گفتم قرار نیست تنها صنایع‌دستی بفروشیم. ما سراغ محصولاتی می‌رویم كه در تمام مراحل ساختش اصالت حرف اول را می‌زند. از همان ابتدا یكی از خط‌قرمزهای گروه سه نفره ما این بوده كه دكان‌مان هیچ‌وقت به سمت فروشگاه هنری شدن نرود و تنها محصولاتی را عرضه كند كه اصیل بوده و معرف گوشه‌ای از فرهنگ
این مرز و بوم باشد. به جرات می‌گویم تمام محصولاتی كه ما در میرزا داریم اصیل هستند، حتی محصولات مدرنی مثل مجموعه كیف‌ها كه برگرفته از دست‌بافته‌های یزد هستند. در قدیم كاركردی به عنوان كیف نداشتند اما گروهی آمده‌اند و این دست‌بافته‌ها را به صورت كیف درآورده و عرضه می‌كنند. تقریبا تمام محصولات موجود در میرزا را به همین صورت خریداری می‌كنیم. روز قبل به مشتری‌ها از طریق اینستاگرام خبر می‌دهیم كه قرار است فردا كجا باشیم و برای دیدارشان قرار می‌گذاریم. همراه تمام محصولات، دفترچه‌ای هم به مشتری‌ها عرضه می‌كنیم كه معرف آن محصول است؛ مثل پیشینه، قدمت و این‌كه اصالتا مربوط به كدام شهر یا روستای كشور است.»
كار جدید، چالش‌های جدید
رستمی‌پور می‌گوید: «شما اگر امروز به همین كافه‌های سیار سطح شهر نگاه كنید، متوجه می‌شوید تمام‌شان شبیه هم هستند. آنها از روی دست هم جلو می‌روند و خیلی كم پیش می‌آید با چالشی كه اولین نفر برای كافه سیار شدن روبهرو شده، مواجه شوند؛ چرا كه اولین نفرهای این راه مشكلات را حل كرده‌اند و برای هر مشكلی راه‌حلی پیدا كرده و راه را برای دیگر كسانی كه می‌خواهند پا در این راه بگذارند هموار كرده‌اند. اما ایده ما یك ایده نو و بكری بود و كسی تا قبل از این به این شكل صنایع‌دستی عرضه نكرده است. اولین چالشی كه با آن رو به رو بودیم خود میرزا بود كه برایتان توضیح دادم، هنوز هم داریم با مشكلاتش دست و پنجه نرم می‌كنیم. همین خاص بودن میرزا باعث شده یك بار كامل موتورش را پیاده كنیم. در مورد دكورش هم دوست نداشتیم تغییرات محسوسی در آن ایجاد كنیم. احتمالا این كافه‌های سیار را دیده‌اید كه برای زدن دكور مورد نظرشان كل ماهیت ماشین را تغییر می‌دهند، مثلا پنجره‌ها را می‌برند، سقف را برمی‌دارند؛ اما ما دوست داشتیم میرزا همان‌طور با همان ظاهر خاطره‌انگیزی كه دارد با مردم دیدار كند و به همین دلیل به جز چند عدد پیچ، چیز دیگری به آن اضافه نكرده‌ایم. دومین چالش این بود كه ما با توجه به فضای محدودی كه در اختیار داشتیم، نمی‌توانستیم محصولات زیادی را خریداری و با خودمان حمل كنیم. به همین خاطر مجبور شدیم یك جای ثابت را به عنوان انبار مشخص كنیم، محصولات را در آنجا بگذاریم و با توجه به نیاز دكان‌مان كم‌كم سراغ‌شان برویم، اما مشكل بعدی كه نه‌تنها ما كه تمام كسب و كارهای سیار با آن روبهرو هستند و هنوز هم چاره‌ای برایش پیدا نشده، مشكل مجوز است. قرار بود سامانه‌ای برای ساماندهی مشاغل سیار راه‌اندازی شود كه متاسفانه هنوز این اتفاق نیفتاده است. از این‌رو ما همچنان با شهرداری، اماكن و... مشكل داریم. گاهی وقتی میرزا به نقطه‌ای از شهر سفر می‌كند برخورد ماموران آن منطقه خیلی خوب و معقول است، از آن طرف هم برخورد بد زیاد دیده‌ایم و امیدواریم هرچه زودتر این مشكل برای تمام مشاغل سیار كه اتفاقا تعدادشان هم كم نیست، حل شود.»
