با یک روان درمانگر حرف زدیم درباره اینکه جامعه چرا دست به انتخاب قهرمان می زند
قهرمان ایرانی کجای ماجراست؟
آنچه در فروشگاه هایی که ذکرشان رفت، می گذرد ابعاد روان‌شناختی و اجتماعی خاص خود را هم دارد. ابعادی که می تواند به واکاوی بخشی از جامعه و علایق مخاطبان این عکس ها بینجامد. هر چند موضوع مفصل است و نیاز به بررسی متخصصان مختلف و پژوهش دارد، اما رفتیم سراغ دکتر کوروش ساسانی و مشاهداتمان را با او در میان گذاشتیم تا ببینیم چه اتفاقی در جامعه رخ می دهد که مردم دست به انتخاب به زعم آقای فروشنده قهرمان می‌زنند. اصلا قهرمان داشتن اتفاقی عادی است یا خیر؟ یا اینکه به چه شکلی و بر چه اساسی انتخاب می شود. ساسانی هر چند در بخشی از صحبت هایش به قهرمان خواهی جامعه اشاره می کند اما یافتن یک الگوی مناسب را هم دلیل دیگری برای این انتخاب ها می داند و مفصل درباره شان توضیح می دهد.
جست و جوگران قهرمان و خاطره بازی
سوال اولی که با این روان درمانگر مطرح کردیم این بود که چرا افراد سراغ چهره های مختلف می روند و می خواهند عکس آنها را روی دیوار اتاق یا خانه شان داشته باشند و نگاهش کنند. ساسانی در این باره می گوید: آدم ها برای چنین انتخاب هایی چند دلیل دارند. اول اینکه چهره ها برای برخی افراد می توانند یک الگو باشند، اما الزاما تمام زندگی و شیوه های زیستی چهره مورد نظر را دنبال نمی کنند. ممکن است یک نفر چهره ای را انتخاب کند و او فقط الگوی رفتاری یا شخصیتی اش باشد. یا فقط از نظر ظاهری یک نفر مورد تاییدش باشد و دوست داشته باشد، شبیه او لباس بپوشد و ...
او با تاکید بر اینکه در الگوسازی فرد تلاش می کند شبیه چهره مورد تاییدش در یک یا چند بعد خاص باشد، اظهار می کند: در واقع از دریچه هر فردی که وارد ماجرا شویم و انتخاب هایش را ببینیم با این مسئله روبه رو می شویم که الگو برایش کارکردی متفاوت دارد.
اما افرادی هم هستند که چهره ها را به مرتبه ای بالاتر از الگو بودن ارتقا می دهند و آنها را به‌عنوان قهرمان خود انتخاب می کنند. دکتر ساسانی در این باره اینطور توضیح می دهد: وقتی فردی یک نفر را به‌عنوان قهرمان خود انتخاب می کند، دیگر برایش کارکرد الگو را نداشته و نمی خواهد شبیه او باشد. فرد در این مرحله قهرمانی را برای خود انتخاب کرده و ستایشش می کند.
او ادامه می دهد: در واقع فرد از نظر روانی برای خود تکیه گاهی انتخاب کرده و او را ستون زندگی خود قرار داده است.
این روان درمانگر به دسته سومی هم معتقد است و می‌گوید علاوه بر آنها که دنبال الگو می گردند یا می خواهند قهرمان داشته باشند، با دسته ای هم روبه رو هستیم که برخی چهره ها برایشان تداعی کننده یک دوره خاص از زندگی و یادآور بخشی از خاطراتشان هستند. پس از نظر احساسی دوست دارند تصویر چهره مورد نظرشان را داشته باشند. مثلا اوایل انقلاب داشتن عکس چگوارا مد بوده است، بی آن‌که ما این مبارز و جغرافیای زیستی اش را بشناسیم و چیز زیادی درباره اش بدانیم، در جامعه ایران عکسش مورد توجه بوده است.
می‌تواند خطرناک هم باشد
در میان تصاویر پرطرفدار اما چهره های منفوری هم هستند. صدام، هیتلر، شیشانی و ... . اینها واقعا الگوی بخشی از جامعه ایران شده اند؟ ساسانی در پاسخ به این سوال می گوید: بعضی از این شخصیت ها در یک بعد خاص برای علاقه مندانشان جذاب هستند. یعنی چهره منفور در همه ابعاد مورد توجه نباشد و افراد نخواهند کاملا مانند او زندگی کنند. مثلا یک نفر بخواهد قدرت داشته باشد و فارغ از منفور یا محبوب بودن چهره ای از این منظر به او توجه نشان دهد. این دسته از افراد برایشان مهم نیست جامعه چه می پسندد و دنبال فکرهای خودشان هستند.
اما علاقه مندی به این چهره های خشن زنگ خطری برای جامعه نیست؟ وقتی این موضوع را مطرح می کنم، ساسانی با تاکید بر اینکه نمی توان دقیقا این اتفاق را خطر بزرگی دانست، تاکید می کند: همان‌طور که گفتم احتمالا شخص منفور در همه ابعاد مورد توجه انتخاب کننده هایش نیست، اما این موضوع می تواند خطرناک هم باشد و نشان دهد جامعه آماده بروز جرم، جنایت و زمینه های پررنگ شدن خشم و خشونت است.
سوال اولی که با این روان درمانگر مطرح کردیم این بود که چرا افراد سراغ چهره های مختلف می روند و می خواهند عکس آنها را روی دیوار اتاق یا خانه شان داشته باشند و نگاهش کنند. ساسانی در این باره می گوید: آدم ها برای چنین انتخاب هایی چند دلیل دارند. اول اینکه چهره ها برای برخی افراد می توانند یک الگو باشند، اما الزاما تمام زندگی و شیوه های زیستی چهره مورد نظر را دنبال نمی کنند. ممکن است یک نفر چهره ای را انتخاب کند و او فقط الگوی رفتاری یا شخصیتی اش باشد. یا فقط از نظر ظاهری یک نفر مورد تاییدش باشد و دوست داشته باشد، شبیه او لباس بپوشد و ...
او با تاکید بر اینکه در الگوسازی فرد تلاش می کند شبیه چهره مورد تاییدش در یک یا چند بعد خاص باشد، اظهار می کند: در واقع از دریچه هر فردی که وارد ماجرا شویم و انتخاب هایش را ببینیم با این مسئله روبه رو می شویم که الگو برایش کارکردی متفاوت دارد.
اما افرادی هم هستند که چهره ها را به مرتبه ای بالاتر از الگو بودن ارتقا می دهند و آنها را به‌عنوان قهرمان خود انتخاب می کنند. دکتر ساسانی در این باره اینطور توضیح می دهد: وقتی فردی یک نفر را به‌عنوان قهرمان خود انتخاب می کند، دیگر برایش کارکرد الگو را نداشته و نمی خواهد شبیه او باشد. فرد در این مرحله قهرمانی را برای خود انتخاب کرده و ستایشش می کند.
او ادامه می دهد: در واقع فرد از نظر روانی برای خود تکیه گاهی انتخاب کرده و او را ستون زندگی خود قرار داده است.
این روان درمانگر به دسته سومی هم معتقد است و می‌گوید علاوه بر آنها که دنبال الگو می گردند یا می خواهند قهرمان داشته باشند، با دسته ای هم روبه رو هستیم که برخی چهره ها برایشان تداعی کننده یک دوره خاص از زندگی و یادآور بخشی از خاطراتشان هستند. پس از نظر احساسی دوست دارند تصویر چهره مورد نظرشان را داشته باشند. مثلا اوایل انقلاب داشتن عکس چگوارا مد بوده است، بی آن‌که ما این مبارز و جغرافیای زیستی اش را بشناسیم و چیز زیادی درباره اش بدانیم، در جامعه ایران عکسش مورد توجه بوده است.
می‌تواند خطرناک هم باشد
در میان تصاویر پرطرفدار اما چهره های منفوری هم هستند. صدام، هیتلر، شیشانی و ... . اینها واقعا الگوی بخشی از جامعه ایران شده اند؟ ساسانی در پاسخ به این سوال می گوید: بعضی از این شخصیت ها در یک بعد خاص برای علاقه مندانشان جذاب هستند. یعنی چهره منفور در همه ابعاد مورد توجه نباشد و افراد نخواهند کاملا مانند او زندگی کنند. مثلا یک نفر بخواهد قدرت داشته باشد و فارغ از منفور یا محبوب بودن چهره ای از این منظر به او توجه نشان دهد. این دسته از افراد برایشان مهم نیست جامعه چه می پسندد و دنبال فکرهای خودشان هستند.
اما علاقه مندی به این چهره های خشن زنگ خطری برای جامعه نیست؟ وقتی این موضوع را مطرح می کنم، ساسانی با تاکید بر اینکه نمی توان دقیقا این اتفاق را خطر بزرگی دانست، تاکید می کند: همان‌طور که گفتم احتمالا شخص منفور در همه ابعاد مورد توجه انتخاب کننده هایش نیست، اما این موضوع می تواند خطرناک هم باشد و نشان دهد جامعه آماده بروز جرم، جنایت و زمینه های پررنگ شدن خشم و خشونت است.
