آنچه باید درباره فرامین متنی ویندوز بدانید
ویندوز به سبك DOS
در جدیدترین نسخه‌های ویندوز، امكان دسترسی كاربران به تنظیمات و عملكردهای اساسی از طریق رابط كاربری گرافیكی بیشتر و گسترده‌تر شده است و تقریبا دیگر كاری نیست كه نتوانید با چند كلیك از طریق تنظیمات خود ویندوز انجام دهید. با این حال محیط Command Prompt یا فرامین متنی هنوز یكی از ابزارهای مهم كاربری و مدیریت سیستم است و اگر بدانید چه كار می‌كنید می‌تواند به شما قابلیت‌های ویژه‌ای بدهد. مثلا می‌توانید به‌جای گشتن در چند پنجره تنظیمات و كلیك‌های بی‌شمار با تایپ یك دستور چند حرفی، كارتان را انجام دهید. به‌علاوه تنها راه تغییر برخی تنظیمات، دسترسی به بعضی اطلاعات اجرای عملیات ویژه استفاده از فرامین متنی است. از این رو آشنایی با دستورات متنی و نحوه كاركرد آنها می‌تواند برای تمام كاربران ویندوز از مبتدی تا حرفه‌ای مفید و كارگشا باشد. در ادامه با برخی از كاربردی‌ترین فرامین متنی برای كاربران مبتدی آشنا می‌شویم.
خشایار مریدپور
دست به كار شوید!
برای دسترسی به محیط فرامین متنی یا Command Prompt كافی است كلیدهای ویندوز و R را بفشارید تا ابزار Run اجرا شود. حالا در مستطیل خالی عبارت cmd را وارد كنید تا محیط
Command Prompt فعال شود.
میان‌برها
قبل از هرچیز باید با چند كلید میان‌بر كاربردی كه می‌تواند سرعت و كارایی شما را بسیار افزایش دهد، آشنا شوید.
كلیدهای بالا و پایین: فرامین ورودی قبلی را به شما نشان می‌دهد.
كلید Tab: وقتی می‌خواهید آدرس یك فولدر را وارد كنید، فشردن كلید Tab نام دایركتوری را به‌صورت خودكار تكمیل می‌كند و سپس دیگر دایركتوری‌های موجود در فولدر را نشان می‌دهد.
كلیدهای Ctrl+M: شما را وارد حالت نشان‌گذاری یا
Mark Mode می‌كند و می‌توانید با فشردن كلیدهای بالا، پایین، چپ و راست مكان‌نما را در هر جهتی جابه‌جا كنید.
كلیدهای Ctrl+C و Ctrl+V: در ویندوز 10 می‌توانید از این كلید‌ها مثل باقی جاها برای انجام عملیات كپی و پیست استفاده كنید.
كلیدهای Ctrl+F: درست مثل خود ویندوز، برای جست‌وجو در محیط فرامین متنی می‌توانید از این میان‌بر استفاده كنید.
كلیدهای Ctrl+Shift+ چرخاندن چرخ ماوس: برای افزایش یا كاهش شفافیت محیط فرامین متنی (كلیدهای + و ـ هم همین‌كار را انجام می‌دهند).
كلیدهای Alt+Enter: حالت تمام صفحه را فعال می‌كند.
كلیدهای F1 تا F12 هم كه در اكثر مواقع كاربرد خاصی ندارند در این محیط كلیدهای میان‌بری هستند كه معمولا فرامین قبلی را بدون نیاز به تایپ مجدد تكرار می‌كنند. برخی از كاربردی‌ترین آنها عبارت‌اند از:
كلید F1: فشردن یا نگه‌داشتن این دكمه آخرین فرمانی را كه نوشته‌اید، حرف به حرف تكرار می‌كند.
كلید F3: آخرین خطی را كه نوشتید به‌طور كامل تكرار می‌كند.
كلید F5: عملكردی مشابه F3 دارد، ولی به شما اجازه می‌دهد تا به چند دستور آخر وارد شده دسترسی داشته باشید.
كلید F7: فهرستی از آخرین فرامین ورودی را نمایش داده و به شما امكان می‌دهد فرمان مورد نظر را انتخاب كنید.
بكشید و رها كنید
برای وارد كردن آدرس فولدرها كه می‌توانند بسیار طولانی هم باشند، نیازی نیست تمام حروف را تایپ كنید یا از قابلیت كپی و پیست استفاده كنید. به‌جای این كارها می‌توانید فولدر مورد نظر را با ماوس گرفته و در صفحه فرامین متنی رها كنید تا آدرس آن به‌صورت خودكار وارد خط دستور شود.
باخبر شدن از تمام وقایع
با وارد كردن دستور tasklist فهرستی از تمام پردازش‌های در حال اجرا روی سیستم به‌همراه جزئیاتی مثل شناسه پردازش و مقدار حافظه اشغال شده نمایش داده می‌شود. برای دسترسی به اطلاعات كامل شبكه هم می‌توانید از فرمان netstat –b استفاده كنید تا تمام پردازش‌های متصل به شبكه و پورت‌های اتصال آنها را ببینید.
دادن چند فرمان همزمان
با افزودن نماد && بین فرامین می‌توانید چند خط دستور را به‌صورت همزمان وارد كنید تا به‌ترتیب اجرا شوند. برای مثال فرمان متنی tasklist && netstat –b دو دستور نمایش فهرست پردازش‌ها و اتصالات شبكه را پشت سر هم اجرا خواهد كرد.
دیدن درایورها
برای ایجاد فهرستی از درایورهای نصب شده در محیط فرامین متنی روش‌های بسیاری وجود دارد، اما با استفاده از فرمان یك‌خطی driverquery /FO list /v می‌توانید به جزئیاتی مثل وضعیت سخت‌افزار مربوط به هر درایور و آدرس و اسم فایل آن هم دسترسی داشته باشید.
گزارش گرفتن
می‌توانید خروجی فرامینی مثل tasklist یا driverquery را به‌صورت مستقیم در یك فایل متنی ذخیره كنید. برای این كار كافی است علامت > را به انتهای دستور اضافه كرده و آدرس و اسم فایل متنی موردنظر را هم مشخص كنید. به این نمونه توجه كنید:
Tasklist > C:\Users\User\Desktop\report.txt
خلاص شدن از شر فایل‌های موقت
یكی از معضلات همیشگی كاربران ویندوز، فایل‌های موقت و حافظه‌ای است كه به مرور اشغال می‌كنند و باعث كندی سیستم می‌شوند. پیدا و پاك كردن دستی این فایل‌ها می‌تواند سخت و زمان‌بر باشد، اما به كمك این دستورها می‌توانید بخشی از آنها را تنها با وارد كردن دستورهای زیر پاك كنید (عبارت /q عملیات را بدون گرفتن تائید از كاربر انجام می‌دهد، /f صفت read only فایل‌ها را ندیده می‌گیرد و /s محتوای تمام زیرمجموعه‌های فولدر را هم پاك می‌كند).
برای پاك كردن فایل‌های موقت كاربری:
del /q /f /s %temp%\*
برای پاك كردن فایل‌های موقت سیستمی خود ویندوز (برای اجرا نیازمند دسترسی سطح Adminstrator است):
del /s /q C:\Windows\temp\*
می‌توانید با افزودن عبارت && هر دوی این دستورها را پشت هم اجرا كنید تا بخشی از حافظه اشغالی توسط فایل‌های موقت را زنده كنید.
وقت‌شناس كردن رایانه
با استفاده از فرمان shutdown و سوئیچ‌های مختلف می‌توانید نحوه و زمان خاموشی، ریست شدن و حتی بستن برنامه‌های مخصوص را مدیریت كنید. برای دیدن فهرست كامل این عملگرها كه از حوصله این بحث خارج است، می‌توانید از فرمان shutdown /? استفاده كنید. برای مثال با وارد كردن فرمان shutdown –s –t 3600
سیستم شما در 3600 ثانیه یا یك ساعت خاموش خواهد شد.
باز كردن صفحه‌كلید تصویری
برای دسترسی به صفحه كلید تصویری یا On ــ screen Keyboard
كه به كاربر اجازه می‌دهد با ماوس تایپ كند، كافی است در محیط cmd فرمان متنی osk را وارد كنید.
ترمز دست شماست
از آنجا كه ممكن است بخواهید برخی از این دستورات را اجرا كنید بد نیست بدانید می‌توانید در هر مرحله‌ای از كار با فشردن كلیدهای Ctrl+C فرمان در حال اجرا را كنسل كرده و عملیات را متوقف كنید. همچنین برای پاك كردن صفحه می‌توانید هرجا كه هستید از دستور cls استفاده كنید.
برای دسترسی به محیط فرامین متنی یا Command Prompt كافی است كلیدهای ویندوز و R را بفشارید تا ابزار Run اجرا شود. حالا در مستطیل خالی عبارت cmd را وارد كنید تا محیط
Command Prompt فعال شود.
میان‌برها
قبل از هرچیز باید با چند كلید میان‌بر كاربردی كه می‌تواند سرعت و كارایی شما را بسیار افزایش دهد، آشنا شوید.
كلیدهای بالا و پایین: فرامین ورودی قبلی را به شما نشان می‌دهد.
كلید Tab: وقتی می‌خواهید آدرس یك فولدر را وارد كنید، فشردن كلید Tab نام دایركتوری را به‌صورت خودكار تكمیل می‌كند و سپس دیگر دایركتوری‌های موجود در فولدر را نشان می‌دهد.
كلیدهای Ctrl+M: شما را وارد حالت نشان‌گذاری یا
Mark Mode می‌كند و می‌توانید با فشردن كلیدهای بالا، پایین، چپ و راست مكان‌نما را در هر جهتی جابه‌جا كنید.
كلیدهای Ctrl+C و Ctrl+V: در ویندوز 10 می‌توانید از این كلید‌ها مثل باقی جاها برای انجام عملیات كپی و پیست استفاده كنید.
كلیدهای Ctrl+F: درست مثل خود ویندوز، برای جست‌وجو در محیط فرامین متنی می‌توانید از این میان‌بر استفاده كنید.
كلیدهای Ctrl+Shift+ چرخاندن چرخ ماوس: برای افزایش یا كاهش شفافیت محیط فرامین متنی (كلیدهای + و ـ هم همین‌كار را انجام می‌دهند).
كلیدهای Alt+Enter: حالت تمام صفحه را فعال می‌كند.
كلیدهای F1 تا F12 هم كه در اكثر مواقع كاربرد خاصی ندارند در این محیط كلیدهای میان‌بری هستند كه معمولا فرامین قبلی را بدون نیاز به تایپ مجدد تكرار می‌كنند. برخی از كاربردی‌ترین آنها عبارت‌اند از:
كلید F1: فشردن یا نگه‌داشتن این دكمه آخرین فرمانی را كه نوشته‌اید، حرف به حرف تكرار می‌كند.
كلید F3: آخرین خطی را كه نوشتید به‌طور كامل تكرار می‌كند.
كلید F5: عملكردی مشابه F3 دارد، ولی به شما اجازه می‌دهد تا به چند دستور آخر وارد شده دسترسی داشته باشید.
كلید F7: فهرستی از آخرین فرامین ورودی را نمایش داده و به شما امكان می‌دهد فرمان مورد نظر را انتخاب كنید.
بكشید و رها كنید
برای وارد كردن آدرس فولدرها كه می‌توانند بسیار طولانی هم باشند، نیازی نیست تمام حروف را تایپ كنید یا از قابلیت كپی و پیست استفاده كنید. به‌جای این كارها می‌توانید فولدر مورد نظر را با ماوس گرفته و در صفحه فرامین متنی رها كنید تا آدرس آن به‌صورت خودكار وارد خط دستور شود.
باخبر شدن از تمام وقایع
با وارد كردن دستور tasklist فهرستی از تمام پردازش‌های در حال اجرا روی سیستم به‌همراه جزئیاتی مثل شناسه پردازش و مقدار حافظه اشغال شده نمایش داده می‌شود. برای دسترسی به اطلاعات كامل شبكه هم می‌توانید از فرمان netstat –b استفاده كنید تا تمام پردازش‌های متصل به شبكه و پورت‌های اتصال آنها را ببینید.
دادن چند فرمان همزمان
با افزودن نماد && بین فرامین می‌توانید چند خط دستور را به‌صورت همزمان وارد كنید تا به‌ترتیب اجرا شوند. برای مثال فرمان متنی tasklist && netstat –b دو دستور نمایش فهرست پردازش‌ها و اتصالات شبكه را پشت سر هم اجرا خواهد كرد.
دیدن درایورها
برای ایجاد فهرستی از درایورهای نصب شده در محیط فرامین متنی روش‌های بسیاری وجود دارد، اما با استفاده از فرمان یك‌خطی driverquery /FO list /v می‌توانید به جزئیاتی مثل وضعیت سخت‌افزار مربوط به هر درایور و آدرس و اسم فایل آن هم دسترسی داشته باشید.
گزارش گرفتن
می‌توانید خروجی فرامینی مثل tasklist یا driverquery را به‌صورت مستقیم در یك فایل متنی ذخیره كنید. برای این كار كافی است علامت > را به انتهای دستور اضافه كرده و آدرس و اسم فایل متنی موردنظر را هم مشخص كنید. به این نمونه توجه كنید:
Tasklist > C:\Users\User\Desktop\report.txt
خلاص شدن از شر فایل‌های موقت
یكی از معضلات همیشگی كاربران ویندوز، فایل‌های موقت و حافظه‌ای است كه به مرور اشغال می‌كنند و باعث كندی سیستم می‌شوند. پیدا و پاك كردن دستی این فایل‌ها می‌تواند سخت و زمان‌بر باشد، اما به كمك این دستورها می‌توانید بخشی از آنها را تنها با وارد كردن دستورهای زیر پاك كنید (عبارت /q عملیات را بدون گرفتن تائید از كاربر انجام می‌دهد، /f صفت read only فایل‌ها را ندیده می‌گیرد و /s محتوای تمام زیرمجموعه‌های فولدر را هم پاك می‌كند).
برای پاك كردن فایل‌های موقت كاربری:
del /q /f /s %temp%\*
برای پاك كردن فایل‌های موقت سیستمی خود ویندوز (برای اجرا نیازمند دسترسی سطح Adminstrator است):
del /s /q C:\Windows\temp\*
می‌توانید با افزودن عبارت && هر دوی این دستورها را پشت هم اجرا كنید تا بخشی از حافظه اشغالی توسط فایل‌های موقت را زنده كنید.
وقت‌شناس كردن رایانه
با استفاده از فرمان shutdown و سوئیچ‌های مختلف می‌توانید نحوه و زمان خاموشی، ریست شدن و حتی بستن برنامه‌های مخصوص را مدیریت كنید. برای دیدن فهرست كامل این عملگرها كه از حوصله این بحث خارج است، می‌توانید از فرمان shutdown /? استفاده كنید. برای مثال با وارد كردن فرمان shutdown –s –t 3600
سیستم شما در 3600 ثانیه یا یك ساعت خاموش خواهد شد.
باز كردن صفحه‌كلید تصویری
برای دسترسی به صفحه كلید تصویری یا On ــ screen Keyboard
كه به كاربر اجازه می‌دهد با ماوس تایپ كند، كافی است در محیط cmd فرمان متنی osk را وارد كنید.
ترمز دست شماست
از آنجا كه ممكن است بخواهید برخی از این دستورات را اجرا كنید بد نیست بدانید می‌توانید در هر مرحله‌ای از كار با فشردن كلیدهای Ctrl+C فرمان در حال اجرا را كنسل كرده و عملیات را متوقف كنید. همچنین برای پاك كردن صفحه می‌توانید هرجا كه هستید از دستور cls استفاده كنید.
