ناقوس مرگ قابوس

وخامت حال پادشاه عمان، گمانه زنی‌ها درباره جانشین او را قوت بخشیده است

ناقوس مرگ قابوس

پادشاه عمان پس از 50سال سلطنت بر این کشور عربی، در بستر بیماری به سر می‌برد. طی روزهای اخیر، بارها شاهد انتشار اخبار و شایعات مربوط به مرگ سلطان قابوس بوده‌ایم . اگرچه این اخبار توسط منابع سلطنتی در مسقط تکذیب شده است، اما واقعیت این است که پادشاه عمان وضعیت جسمی مناسبی ندارد و به نظر می‌رسد پادشاه روزهای سختی را سپری می‌کند. طی روزهای اخیر، رسانه‌های منطقه، تمرکز ویژه‌ای روی موضوع جانشینی سلطان قابوس و وضعیت عمان پس از مرگ وی کرده و بعضاً احتمالات گوناگون را در این خصوص مورد بررسی قرار داده‌اند.

 نامه‌های سربسته
 چه زمانی باز می‌شود؟
سلطان قابوس در نامه یا نامه‌های مختلفی که در دیوان پادشاهی در شهر مسقط نگهداری می‌شوند، نام جانشین خود را مشخص کرده است. حداکثر 72ساعت پس از مرگ وی، این نامه‌ها باز  و نام جانشین سلطان قابوس رسماً اعلام می‌شود. به عبارت بهتر، پادشاه فعلی عمان نام جانشین خود را در یک نامه برای شورای خانواده سلطنتی ارسال کرده است. سلطان قابوس فرزندی ندارد و از این رو، تعیین جانشین بعدی سلطان قابوس برای اعضای خاندان سلطنتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اما در صورتی که طی 72ساعت پس از مرگ پادشاه، خاندان سلطنتی جانشین سلطان قابوس را انتخاب کنند، کار به باز کردن نامه
مهر و موم شده وی نمی‌رسد. مطابق ماده ۶ قانون اساسی عمان، خاندان سلطنتی باید ظرف سه‌روز از خالی ماندن این جایگاه، سلطان جدید را انتخاب کند. اگر آنها نتوانند به توافق برسند، شورای دفاع ملت، رئیس دیوان عالی و روسای دو اتاق شورای مشورتی می‌توانند  پاکت حاوی انتخاب سلطان قابوس را باز کنند و سپس شخص مورد نظر او را بر تخت سلطنت بنشانند.
در این میان، نام برخی اقوام سلطان قابوس به عنوان جانشینان احتمالی وی مورد توجه رسانه‌های عربی قرار گرفته است. سلطان قابوس هم اکنون سه پسر عمو به نام‌های اسعد، شهاب و هیثم بن طارق آل سعید دارد که از شانس بیشتری برای جانشینی وی برخوردارند. با این حال مشخص نیست در نهایت، قرعه سلطنت در مسقط به سود کدام یک از اینها (یا حتی فرد دیگری) بیفتد.
 جانشین سلطان قابوس
روزهای آرامی ندارد
اگرچه خاندان آل سعید از اواسط قرن ۱۸ میلادی بر عمان حکومت داشته‌ و به سلطنت در مسقط عادت کرده است، اما به نظر می‌رسد پادشاه جدید عمان، روزهای آرامی را پس از مرگ سلطان قابوس پیش رو نداشته باشد. تحلیلگران مسائل عمان معتقدند مرگ سلطان قابوس می‌تواند مولد اختلافاتی در داخل دربار و خاندان سلطنتی بر سر جانشینی وی باشد. ضمن آن‌که ارتش عمان نیز در این معادله بازی مستقل خود را دنبال خواهد کرد. فراتر از آن، برخی معضلات اقتصادی ناشی از کاهش بهای نفت و بروز نارضایتی های اجتماعی در عمان نیز هر یک می‌تواند دردسرهایی را برای جانشین سلطان قابوس ایجاد کند. شبکه المنار، در خصوص بحران‌های پیش روی جانشین سلطان قابوس می‌نویسد:«جانشین سلطان قابوس در عرصه داخلی با چالش‌های بزرگی روبه‌رو خواهد شد. بحران اقتصادی بر کشور سایه انداخته و خیلی سخت است مردمی را که هر روز جمعیت آنان بیشتر می‌شود راضی نگه داشت. احتمال افزایش دستمزدها وجود ندارد. بر تعداد بیکاران افزوده شده است. این موضوع می‌تواند سبب ناآرامی داخلی شود. با چشم‌پوشی از این‌که چه کسی جانشین سلطان قابوس خواهد شد فضا در هر شرایطی سخت‌تر خواهد شد.»
 آیا سیاست خارجی عمان
 دستخوش تغییر می‌شود؟
با این حال، برخی رسانه‌های عربی نیز معتقدند جانشین سلطان قابوس سعی خواهد داشت، نقش میانجیگرایانه مسقط را در حوزه سیاست خارجی و در قبال بحران‌های بین‌المللی حفظ کند. عمان سعی خواهد کرد در دوران پادشاهی جدید نیز حضور بی‌طرفانه‌ای در قبال بحران‌های جاری در منطقه و نظام بین‌الملل داشته باشد و براساس روش سنتی خود، به سود یا ضرر یک ائتلاف وارد صحنه نشود. در همین خصوص، جانشین پادشاه عمان با استفاده از ابزارهای سلبی یا ایجابی، نارضایتی‌ها و مخالفت‌های موجود بر سر پادشاهی خود را از بین خواهد برد. به عبارت بهتر، جانشین سلطان قابوس سعی خواهد کرد بحران‌های  ابتدایی ناشی از حضور خود  در مسند سلطنت را  مدیریت کند و آنها را به حداقل ممکن برساند. در هر حال، اکثر اعضای خاندان سلطنتی عمان بر این باورند که مسقط باید سیاست اعلامی «دوست همه، دشمن هیچ کس» را در حوزه سیاست خارجی خود همچنان تقویت کند. حتی عمان در مناقشه دوساله درون شورای همکاری خلیج‌فارس بین امارات متحده عربی، بحرین و عربستان از یک طرف و قطر از طرف دیگر، به سود یا ضرر هیچ یک از طرف‌های مناقشه وارد عمل نشد و در این معادله نیز سعی کرد نقش یک واسطه را ایفا کند. اگرچه این سیاست از دید برخی مخاطبان حوزه روابط بین‌الملل ایده آل به نظر می‌رسد، اما در بسیاری از موارد نیز مسقط به دلیل اتخاذ این سیاست، نسبت به انفعال و مدارای بیش از حد با مسائل جاری در منطقه و نظام بین‌الملل متهم شده است. منتقدان سیاست خارجی عمان معتقدند واسطه گری مطلق نمی‌تواند در فضای بحران‌زده فعلی در جهان و آن هم در حالی که بخشی از تهدیدات بین‌المللی (به‌خصوص از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی) مستقیم علیه امنیت منطقه غرب آسیا هدایت و تنظیم می‌شود، کاربرد داشته باشد.


سلطان قابوس کیست؟
قابوس بن سعید،  پادشاه کشور عمان در ۱۸ نوامبر ۱۹۴۰ در شهر صلاله متولد شد. سلطان قابوس، چهاردهمین فرد در زنجیره مستقیم سلاطین خاندان آل بوسعید است. سلطان قابوس در حالی که 30 سال داشت،  پدر خود سلطان سعید بن تیمور آل بوسعید را در  یک کودتای از پیش طراحی شده و آرام  از قدرت برکنار کرد و وی را به تبعید فرستاد. دوسال بعد، پدر سلطان قابوس در تبعید  درگذشت.
سلطان قابوس پس از این‌که بر مسند قدرت نشست، بلافاصله از صلاله به مسقط نقل مکان کرد. همان‌گونه که اشاره شد، وی هیچ همسر و فرزندی ندارد. البته او یک‌بار در 36 سالگی  با کامیلا، دختر عموی خود ازدواج کرد، اما این پیوند زناشویی مدت کوتاهی بعد با طلاق به پایان رسید و از آن زمان به بعد سلطان قابوس دیگر ازدواج نکرد. سلطان قابوس در 16سالگی، به دستور پدر خود به انگلستان فرستاده شد تا در فرهنگستان نظامی سلطنتی سندهرست آموزش ببیند. وی سپس در ارتش پیاده هنگ زرهی انگلیس (در یک دوره آموزشی) خدمت کرد. حتی سلطان قابوس در سنین جوانی در تشکیلات ستاد ارتش آلمان غربی نیز به خدمت پرداخت و پس از بازگشت از آلمان، دوره علوم مدیریت حکومتی را در انگلستان گذراند.
از ویژگی‌های خاص سلطان، علاقه خاص وی به موسیقی کلاسیک است. به همین لحاظ، وی نزد سایر سران کشورهای عربی و غیرعربی شهره و شناخته شده است. سلطان قابوس در طول دهه‌های اخیر سلطنت برای خود ارکستری شامل ۱۲۰ نوازنده داشته است که قطعات مورد علاقه‌اش را اجرا کرده و در بسیاری از سفرهای خارجی همراه پادشاه عمان بوده‌اند. بیشتر اعضای این گروه را جوانانی تشکیل می‌دهند که از سال 1986 تا کنون تحت آموزش مستمر (در حوزه موسیقی) قرار گرفته‌اند تا بتوانند در کسوت نوازندگانی چیره‌دست در مراسم سلطنتی و سفرها، همراه سلطان قابوس باشند.