تقارن شیوع ویروس جدید با آغاز سال نو در چین، كنترل سلامت شهروندان این كشور و برخی كشورهای دیگر را در وضع بحرانی قرار داده است
بحران ویروس جدید چین
این روزها، دولت چین با چالشی تازه روبهروست؛ از آن چالشهای پرمخاطرهای كه مدیریتی سخت مدبرانه میطلبد، وگرنه كل دنیا را به بحران خواهد كشید! این چالش تازه كه از هفته گذشته به تیتر یك رسانههای خبری جهان تبدیل شده شیوع ویروسی تقریبا شبیه سارس است كه از انسان به انسان نیز سرایت میكند. شمار مبتلایان به این ویروس موذی از مرز هزار نفر گذشته و تاكنون بیش از ۴۰ كشته در چین برجای گذاشته است. متأسفانه، قلمروی این ویروس از چین فراتر رفته و حتی در آمریكا هم مشاهده شده است. باتوجهبه تقارن شیوع ویروس جدید با آغاز سال نوی چینیها و افزایش مسافرتها، احتمالا در ماه جاری با بالاگرفتن شمار مبتلایان و فوتیها روبهرو خواهیم بود؛ اگرچه دولت چین با اعمال محدودیت تردد در شهر منشأ ویروس در تلاش است از این بحران جدی جلوگیری كند.
تلاش برای كشف سرمنشأ
سازمان جهانی بهداشت از همان ابتدای شیوع معتقد بود منشأ اصلی این ویروس به احتمال زیاد حیوانی است. سوم بهمن هم اخباری منتشر شد كه به این احتمال قوت بیشتری بخشید. محققان چینی با نمونهبرداری از مبتلایان و بررسی كدهای ژنتیكی كرونای جدید دریافتند احتمالا مارهای كرِیت و كبرای چینی كه در بازار هوانان هم دادوستد میشدند عامل شیوع بودهاند. البته محققان هنوز برای تأیید صحت این یافته به زمان بیشتری نیاز دارند. در موارد مشابه نظیر سارس نیز محققان منشأ شیوع را ناشی از حیوانات زنده در بازارهای محلی میدانستند.
تقارن با آغاز سال نوی چینی
شنبه پنجم بهمن 1398/ ۲۵ ژانویه 2020 آغاز سال نوی چینیها بود. هرسال میلیونها چینی در این زمان از سال بار سفر میبندند و مقصد انبوهی از گردشگران هم كشورهای خارجی است. بهگزارش رسانههای محلی چین، سال گذشته حدود هفت میلیون نفر از شهروندان این كشور در زمان تعطیلات سال نو سفر برونمرزی داشتند. حجم سفرهای داخلی هم خیرهكننده است. وبگاه ctrip.com، بزرگترین وبگاه مسافرتی چین، پیش از آغاز شیوع این بیماری تخمین زده بود حدود ۴۵۰ میلیون نفر از چینیها بین چهارم تا یازدهم بهمن در خود چین سفر خواهند كرد.
كارشناس معتقدند تقارن شیوع كرونای جدید با آغاز سال نوی چینیها بهشدت نگرانكننده است. دولت چین تا اواخر هفته گذشته هیچ ممنوعیتی برای سفرهای سال نوی شهروندانش در نظر نگرفته بود؛ تا اینكه پنجشنبه هفته پیش با بحرانیترشدن ابعاد شیوع دست به قرنطینه موقتی ووهانیها زد. از صبح پنجشنبه برنامه تمام پروازها و قطارهای خروجی لغو شد و تمام خدمات مسافربری در پایانههای اتوبوس و مترو بهحالت تعلیق درآمد. محدودیتهای تردد در روز جمعه در برخی شهرهای نزدیك ووهان نیز اعمال شدند. این محدودیتها تا جایی پیش رفت كه مقامات پكن برای جلوگیری از ازدحام گسترده تصمیم به لغو جشنهای خیابانی سال نو گرفتند. «شهر ممنوعه» هم كه قلب گردشگری پكن خوانده میشود از روز شنبه تعطیل شد. در بخشی از «دیوار چین» نیز در حال حاضر هیچ گردشگری پذیرفته نمیشود. شعب مكدونالد هم در برخی شهرهای استان هوبِی تا اطلاع ثانوی تعطیل خواهند بود. این تعطیلیها بهطور قطع پیامدهای ناخوشایندی برای اقتصاد چین در پی خواهد داشت.
امتناع از اعلام بحران جهانی
سازمان بهداشت جهانی با وجود گسترش شیوع كرونای جدید هنوز تصمیمی درخصوص اعلام بحران جهانی اتخاذ نكرده است. این سازمان روز پنجشنبه سوم بهمن نشستی با اعضای كمیته داشت و اعلام كرد هنوز برای اعلام بحران جهانی زود است. بهگفته تِدروس آدهانوم گِبرِیسوس، دبیركل سازمان بهداشت جهانی، كرونای جدید فقط در حدود یكچهارم از مبتلایان با علائم شدید همراه بوده است؛ درحالیكه عمده مبتلایان علائم خفیفتری را تجربه كردهاند و بیشتر فوتیها هم دارای بیماریهای زمینهای و بالای ۶۰ سال بودند. برآورد سازمان بهداشت جهانی این است كه شمار مبتلایان به كرونای جدید در فراسوی مرزهای چین نسبتا اندك و برای اعلام بحران جهانی كافی نیست. این سازمان اطمینان داد كه درصورت محرزشدن تهدید این ویروس برای بهداشت جهانی از اعلام وضعیت اضطراری پرهیز نخواهد كرد.
سازمان بهداشت جهانی تاكنون پنج بار وضعیت اضطراری در سطح بهداشت جهانی اعلام كرده و آخرین مورد سال میلادی گذشته به دلیل شیوع ابولا در جمهوری دموكراتیك كنگو بود. این وضعیت تنها در مواردی اعلام میشود كه شیوعی جدی، ناگهانی، غیرمعمول یا غیرمنتظره رخ داده باشد.
وعده صداقت دولتمردان
دولت چین مدعی است درخصوص انتشار دادههای مربوط به شیوع ویروس جدید با صداقت و شفافیت عمل خواهد كرد. این در حالی است كه برخی كارشناسان معتقدند با توجه به پیشینه چین در مقابله با سارس نمیتوان به وعده مقامات این كشور چندان اعتماد كرد.
چین در اوایل شیوع سارس تلاش در پنهانسازی میزان واقعی شیوع داشت. از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۳ میلادی بیش از 8000 نفر در ۳۷ كشور به سارس مبتلا شدند و حدود ۸۰۰ نفر در نقاط مختلف جهان بر اثر آلودگی به این ویروس جان باختند. بهگزارش گاردین، دولت چین در سال 1381/ ۲۰۰۲ سعی در انكار حقایق داشت و در تلاش بود جهان از شیوع سارس در این كشور باخبر نشود. منتقدان بر این باورند كه شاید باز هم دولت چین در ادامه مقابله با كرونا ویروس جدید همان رویه سابق را پیش بگیرد؛ رویهای كه در گذشته به وجهه بینالمللی این كشور ضربه زد و موجب كاهش سرعت رشد اقتصادی شد.
با همه اینها، هنوز برای قضاوت زود است. در این میان برخی كارشناسان نیز تأیید زودهنگام شیوع ویروس جدید از سوی مقامات چینی را نشانه تغییرات مثبت میدانند و میگویند میتوان خوشبین بود چینیها از حواشی سارس درس گرفته باشند.
منابع: BBC، The New York Times
CNN و The Guardian
پیشگیری با مراقبتهای فردی
كرونا ویروس جدید واكسن و درمان اختصاصی ندارد و مانند آنفلوآنزا و سایر ویروسهای تنفسی از راه سرفه و عطسه پخش میشود. از اینرو، برای پیشگیری چارهای جز مراقبتهای فردی نیست. اكنون، اهالی ووهان بنا به هشدارهای مكرر مسؤولان از ماسكهای پوشاننده دهان و بینی در اماكن عمومی استفاده میكنند. اما آیا این قبیل ماسكها كه ماسك جراحی هم نامیده میشوند، تأثیری در كنترل گسترش كرونای جدید در چین خواهد داشت؟
به نقل از نیویوركتایمز، بسیاری از كارشناسان بیماریهای عفونی معتقدند همین ماسكهای ارزانقیمت یكبار مصرف، در صورت استفاده صحیح، میتواند در جلوگیری از گسترش عفونتها مؤثر باشد. اما مشكل اینجاست كه چون ماسكهای جراحی كاملا به صورت نمیچسبد، بههرحال مقداری هوای آلوده از درزها به زیر ماسك راه پیدا میكند؛ اما باز هم ماسك ابزار ناكارآمدی در پیشگیری نیست، زیرا به هرحال تا حدودی جلوی استنشاق ذرات تنفسی آلوده را میگیرد؛ البته به شرط اینكه مردم برای استفاده صحیح از این ماسكها آموزش ببینند. اغلب افراد از ماسك درست استفاده نمیكنند. برای مثال مدام به زیر ماسك دست میبرند و آلودگیهای نشسته روی دستشان را به دهان و بینی انتقال میدهند. این در حالی است كه تماس دستها با دهان و بینی از كارایی ماسك میكاهد. شستوشوی مداوم دستها هم مساله مهمی است كه مكررا به چینیها گوشزد میشود.
سرایت «انسان به انسان» ویروس جدید
محققان چینی میگویند، ویروس جدید نوع نوظهوری از ویروسهای خانواده كرونا بوده و متفاوت با كروناهایی است كه تاكنون شناسایی شدهاند. كرونای جدید به همان خانواده ویروسهایی تعلق دارد كه سارس و مِرس را هم شامل میشود؛ دو ویروس شناختهشدهتری كه صدها نفر را در ۱۷ سال گذشته به كام مرگ كشاندهاند. سازمان جهانی بهداشت به كرونای جدید عنوان 2019 -nCov را داده است.
ویروسهای كرونا بهطور خاص به دستگاه تنفسی حمله میكنند و میتوانند بیماریهای مختلفی از سرماخوردگی معمولی گرفته تا سارس شدید را ایجاد كنند. در موارد جدیتری ذاتالریه، سندرم تنفسی حاد و حتی مرگ در انتظار بیمار خواهد بود. شایعترین علائم آلودگی عبارتند از آبریزش بینی، سردرد، سرفه و تب، اما انواع خطرناكتر با علائمی چون تنگی نفس، لرز و دردهای بدنی بروز میكند.
كارشناسان در ابتدای شیوع كرونای جدید تصور میكردند بهآسانی از انسان به انسان قابلسرایت نباشد. اما برخی مبتلایان چیز دیگری نشان میدهند. برای مثال در گوانگدونگ، از استانهای جنوبی چین،
چند بیمار از طریق معاشرت با اقوام به ووهان سفر كرده مبتلا شدند. حتی موردی هم بوده كه ویروس از بیمار به بیش از ده نفر از كادر پزشكی سرایت كرد. ویروسهای سرایتپذیر از انسان به انسان بهمراتب خطرناكترند و سریعتر شیوع پیدا میكنند.
تاكنون اغلب فوتیها از سالخوردگان و با بیماریهای زمینهای بودهاند. در آغاز شیوع تنها ووهان تلفات فوتی داشت درحالیكه پنجشنبه سوم بهمن نخستین فوتی خارج از ووهان نیز تأیید شد. شیوع ویروس جدید كرونا در چین بهقدری با سرعت پیش رفت كه چینیها برای خدمات درمانی به كمبود برخوردند. اكنون بیمارستانی
هزار تختخوابی در ووهان برای مداوای مبتلایان در دست احداث است كه پیشبینی میشود تا پایان هفته به بهرهبرداری برسد. شش روز مدت زمان اعجابانگیزی برای احداث بیمارستان است، اما چینیها در زمان شیوع سارس نیز پروژه مشابهی را در پكن اجرا كرده بودند.




