اساتید برنامه‌سازی تلویزیون در کارگاه‌هایشان چه گفتند؟
نگاهتان به آسمان باشد پایتان روی زمین!
با جمعیتی حدود صد نفر در سالن Vcast واقع در كارخانه نوآوری نشسته‌ایم. حسین كلهر به عنوان مجری گوشه‌ای از سالن ایستاده و سیداحمد موسوی در مورد چند و چون دوره برایمان توضیحاتی را ارائه می‌دهد. تا همین چند دقیقه پیش تمام اساتید، استاد مشاورها و داورها در حال معرفی خود و سابقه كاری‌شان بودند. اما چیزی كه تمام اساتید و داورها روی آن اتفاق نظر داشتند این بود كه شهیدیفر مثال بارز آن درّ گرانی است كه به هركس ندهندش و از ایشان و تمام زحماتی كه تمام این سال‌ها برای تلویزیون و حوزه برنامه‌سازی كشیده است تشكر كردند. صحبت‌های اساتید تمام شد و حسین كلهر از محمدرضا شهیدیفر دعوت كرد كه روی سن بیاید. ایشان به محض ورود اعلام كرد كه نمی‌تواند روی مبل بنشیند و ترجیح می‌دهد ایستاده كارگاه را برگزار كند، هرچند فیلمبردار شماره 2 خیلی با این موضوع موافق نبود و از ایشان خواست خیلی تكان نخورد و یك جای ثابت بایستد. فیلمبردار شماره یك اما نظر دیگری داشت و به آقای شهیدیفر اعلام كردند كه می‌توانند روی سن حركت كنند و مشكلی حین فیلمبرداری پیش نخواهد آمد. در نهایت مدیر فیلمبرداری اعلام كرد كه ایشان می‌توانند در یك محدوده خاص كه تعیین شده راحت باشند و حركت كنند در غیر این صورت فیلمبرداری با مشكل رو‌به‌رو می‌شود. محمدرضا شهیدیفر با خنده رو به حضار گفت: «در محدوده خودتان راحت باشید؛ این دقیقا تعریف تلویزیون است.» و این‌گونه بود كه كارگاه اول از دوره سی‌رنگ شروع شد. ما در این گزارش می‌خواهیم كارگاه‌هایی كه اساتید برنامه‌سازی و تهیه‌كنندگان حال حاضر در صدا و سیما ارائه داده‌اند برایتان موشكافی كنیم.
الهام فیروزبخت خبرنگار
انسجام داشته باشید
نام کارگاه: قالب‌های تلویزیونی و انسجام اجزای مختلف برنامه
مدرس: سیاوش صفاریان‌پور
خلاصه آموزهها: تمامی اجزای یك برنامه تلویزیونی باید با هم در اوج انسجام باشند و این «انسجام» است كه تولید یك برنامه خوب تلویزیونی را رقم می‌زند. باید بین اسم، لوگو، فرم گرافیكی، دكور، محتوا، مجری، مهمان، تیتراژ یك انسجام 100 درصدی وجود داشته و تمام
این موارد باید به قدری با هم همخوانی داشته باشند تا برنامه‌سازان بتوانند آن طرح و محتوایی كه مد نظرشان است را به بهترین شكل ممكن به مخاطب منتقل كنند. نمونه‌های بسیار خوبی هم در این زمینه وجود دارد. تقریبا تمام برنامه‌هایی كه موفق ظاهر شده و توانسته مخاطب را ساعت‌ها پای تلویزیون بنشاند و در نهایت مخاطب از این‌كه پای این برنامه نشسته ناراضی نبوده، از این انسجام برخوردار بوده‌اند.
صفاریان‌پور در ادامه كارگاه از شركت‌كنندگان خواست سعی كنند برای برنامه‌های نوروزی سال 99 ایده‌پردازی كنند. نام برنامه، مجری، محتوا، دكور و شبكه‌ای كه قرار است برنامه از آن شبكه روی آنتن برود به صورت جزء به جزء باید در این طرح آورده می‌شد. در انتها تعدادی از این گروه‌ها ایده و طرح‌شان را ارائه دادند. طرح‌ها توسط صفاریان‌پور ارزیابی شد كه چند طرح قابل قبول و بعضی هم رد شد.
خلاقانه فکر کنید
اما محدودیت‌ها را از یاد نبرید
نام کارگاه: ایده‌پردازی در تلویزیون
مدرس: محمدرضا شهیدیفر
خلاصه آموزهها: 40 سال پیش یعنی درست بعد از انقلاب خیلی از افرادی كه در تلویزیون مشغول به كار بودند به خاطر سوابق كاری و نگاه سیاسی كه حالا تغییر كرده بود از كشور خارج شدند و تعداد زیادی جوان جایگزین این افراد شدند. البته این اتفاق تنها در مورد صدا و سیما نیفتاد. در تمام دیگر ادارات و ارگان‌ها هم وضعیت به این شكل درآمد و جوانانی جایگزین نفرات قبلی شدند كه بعضا بی‌تجربه بودند. البته این اتفاق یك اتفاق منطقی و معمولی بود و جوان و بی‌تجربه بودن یك گزینه منفی برای افراد محسوب نمی‌شد. امروز كه حدود 41 سال از عمر تلویزیون بعد از انقلاب می‌گذرد كسانی باید وارد صدا و سیما بشوند كه خیلی باهوش، بسیار بسیار كاربلد، تحصیلكرده یا به اصطلاح این كاره باشند. اما این اتفاق هنوز هم به طور كامل نیفتاده و همچنان برخی افراد نابلد و بی‌تجربه وارد
این حوزه می‌شوند كه اصلا خوب نیست! البته این تنها نظر و عقیده من نیست، بسیاری از كسانی كه در این حوزه كار می‌كنند معتقدند رسانه باید در اختیار افراد نابغه قرار بگیرد. اما به هرحال این چیزی است كه در رسانه ما اتفاق نیفتاده، افراد در دانشگاه‌ها حتی دانشگاه صدا و سیما آنقدر كه باید و شاید توانمند نمی‌شوند.
از طرفی هم رشته‌هایی كه به صدا و سیما مربوط می‌شوند به طور دقیق و جزئی در وزارت علوم ثبت نشده‌اند. به عنوان مثال ما رشته‌هایی به عنوان روزنامه‌نگاری و خبرنگاری داریم، اما رشته‌ای كه به طور دقیق برای تلویزیون باشد نداشته و نداریم مثلا جای خالی رشته‌هایی مثل كارگردانی برنامه تركیبی یا ژورنالیست بحران شدیدا در دانشگاه‌ها احساس می‌شود. البته این تنها دو نمونه از هزاران رشته‌ای است كه باید برای ورود افراد تحصیلكرده و البته نابغه به تلویزیون
وجود داشته باشد كه متاسفانه ندارد. همین مساله هم باعث شده تلویزیون ما آنطور كه باید قوی ظاهر نشود اما قرار است در اینجا در مورد چه چیزی با هم صحبت كنیم: «ایده تا طرح». اولین چیزی كه در مورد ایده باید بدانید این است كه باید «بكر» باشد، ایده‌ای «جذاب» كه بشود توسط آن نظر بسیاری را به آن جلب كرد و بسیاری از مردم با آن در ارتباط باشند. در مرحله بعد اجرای این ایده باید طوری پیش برود كه مردم با آن حالشان خوب شود. اصولا مخاطب برنامه‌ای را می‌بیند و می‌پسندد كه با آن «كیف» كند و شاید بعد از بكر بودن مهم‌ترین ویژگی یك ایده است. برنامه باید صددرصد حال خوب به مخاطب انتقال بدهد. مخاطب امروز به دنبال همان حال خوش است و مطمئن باشید اگر با برنامه‌تان این اتفاق برایش نیفتاد برنامه‌تان را نگاه نمی‌كند. این حال خوش باید سر تا سر برنامه را گرفته باشد، چون مخاطب امروز اجازه نمی‌دهد موتور برنامه روشن شود بعد در میانه برنامه آن «كیف» را از برنامه‌تان دریافت كند. اما «ایده» یك چیز كلی است، درست است كه ایده شاكله اصلی تولید برنامه است، اما «طرح» همان چیزی است ایده را به مرحله اجرا می‌رساند، چرا كه جزئیات تولید و این‌كه چطور این ایده بهترین شكل ممكن عملی شود مستقیما به آن بستگی دارد. طرح‌ها معمولا از این‌كه چرا باید به یك ایده بها داده شود ساخته می‌شوند چرا كه اهداف، ملزومات، بودجه و تمام جزئیات حتی نام مجری یا مدل دوربینی كه قرار است در برنامه از آن استفاده كنید و تمام چیزهای ریزی كه قرار است این ایده را به یك برنامه خوب تبدیل كند در طرح نام برده می‌شود. وقتی شما بتوانید از یك ایده خوب به یك طرح خوب برسید تازه توانسته‌اید یك قدم به ساخت برنامه نزدیك شده و نظر مدیران شبكه را به طرح‌تان جلب كنید. اما خیلی از اوقات برنامه‌سازان به دلیل تمام محدودیت‌هایی كه وجود دارد مثل محدودیت‌های انسانی، نبود ملزوماتی كه در برنامه‌های مشابه خارجی وجود دارد، فقدان افراد كاربلد، خط‌مشی رسانه و... از این ایده و طرح خوب خروجی خوبی نمی‌گیرند. پس یادتان باشد هنگامی كه در حال نوشتن «طرح»تان هستید خلاقانه فكر كنید، اما تمام این محدودیت‌ها را هم در نظر داشته باشید یا به اصطلاح نگاهتان به آسمان و پایتان روی زمین باشد. به عنوان مثال این‌كه شما بخواهید یك برنامه تلویزیونی در كره ماه را روی آنتن ببرید، ایده بسیار خوب و خلاقانه‌ای است، اما هرگز قابل اجرا نیست. پس اگر قرار است در برنامه‌سازی موفق شوید علاوه بر در نظر داشتن وجود تمام ملزومات مورد نیاز اعم نیروی انسانی كاربلد، بودجه و انواع سخت‌افزار و نرم‌افزار، توانایی‌ها خودتان را در نظر بگیرید در غیر این صورت برنامه‌تان یا ساخته نمی‌شود یا این‌كه در میانه راه شكست خواهد خورد.
قالب‌ها را بشناسید!
نام کارگاه:تنوع قالب‌های برنامه‌سازی در تلویزیون
مدرس: یوسف منصوری
خلاصه آموزهها: بسیاری از تعاریفی كه برای قالب‌های مختلف برنامه‌سازی آمده، از تلویزیون‌های آمریكا وارد شده و در کشور ما قابل اجرا نیست. البته بسیاری از كشورها تعاریف مخصوص خود را ایجاد كرده‌اند اما باید به شرایط موجود توجه داشت. یعنی باوجود كاستی‌های سخت‌افزاری و... كه در كارگاه‌های قبلی به آن اشاره شد، هنر برنامه‌ساز این است كه بین همین محدودیت‌ها كار كند. ارزش
هر كاری به تمام موانعی است بر سر انجام یك كار وجود دارد. طی كنفرانس مهمی كه سال 2014 در برلین برگزار شد، مدیر شبكه‌های تلویزیونی بی‌بی‌سی حضور پیدا كرد و گفت كه دوره تلویزیون به سر آمده است. در واقع وی به این موضوع اشاره داشت در دوره‌ای كه شبكه‌های اجتماعی به صورت گسترده توسط مخاطب در حال استفاده است كمتر كسی پای رسانه‌ای مثل تلویزیون می‌نشیند. یعنی در رتبه اول شبكه‌های اجتماعی و فضای مجازی، در رتبه دوم VODها یا تلویزیون‌های تعاملی و تلویزیون‌های دولتی در رتبه سوم در زمینه جذب مخاطب حضور دارند. وی در آخر به این نكته اشاره كرد كه محدودیت‌های تلویزیون‌های دولتی در همه‌جای دنیا وجود دارند. منصوری از تجربه خودش در تلویزیون آلمان گفت كه آنجا هم محدودیت‌های جدی سر راه برنامه‌سازان وجود دارد و موانع مخصوص برنامه‌سازان ایرانی نیست.
نام کارگاه: قالب‌های تلویزیونی و انسجام اجزای مختلف برنامه
مدرس: سیاوش صفاریان‌پور
خلاصه آموزهها: تمامی اجزای یك برنامه تلویزیونی باید با هم در اوج انسجام باشند و این «انسجام» است كه تولید یك برنامه خوب تلویزیونی را رقم می‌زند. باید بین اسم، لوگو، فرم گرافیكی، دكور، محتوا، مجری، مهمان، تیتراژ یك انسجام 100 درصدی وجود داشته و تمام
این موارد باید به قدری با هم همخوانی داشته باشند تا برنامه‌سازان بتوانند آن طرح و محتوایی كه مد نظرشان است را به بهترین شكل ممكن به مخاطب منتقل كنند. نمونه‌های بسیار خوبی هم در این زمینه وجود دارد. تقریبا تمام برنامه‌هایی كه موفق ظاهر شده و توانسته مخاطب را ساعت‌ها پای تلویزیون بنشاند و در نهایت مخاطب از این‌كه پای این برنامه نشسته ناراضی نبوده، از این انسجام برخوردار بوده‌اند.
صفاریان‌پور در ادامه كارگاه از شركت‌كنندگان خواست سعی كنند برای برنامه‌های نوروزی سال 99 ایده‌پردازی كنند. نام برنامه، مجری، محتوا، دكور و شبكه‌ای كه قرار است برنامه از آن شبكه روی آنتن برود به صورت جزء به جزء باید در این طرح آورده می‌شد. در انتها تعدادی از این گروه‌ها ایده و طرح‌شان را ارائه دادند. طرح‌ها توسط صفاریان‌پور ارزیابی شد كه چند طرح قابل قبول و بعضی هم رد شد.
خلاقانه فکر کنید
اما محدودیت‌ها را از یاد نبرید
نام کارگاه: ایده‌پردازی در تلویزیون
مدرس: محمدرضا شهیدیفر
خلاصه آموزهها: 40 سال پیش یعنی درست بعد از انقلاب خیلی از افرادی كه در تلویزیون مشغول به كار بودند به خاطر سوابق كاری و نگاه سیاسی كه حالا تغییر كرده بود از كشور خارج شدند و تعداد زیادی جوان جایگزین این افراد شدند. البته این اتفاق تنها در مورد صدا و سیما نیفتاد. در تمام دیگر ادارات و ارگان‌ها هم وضعیت به این شكل درآمد و جوانانی جایگزین نفرات قبلی شدند كه بعضا بی‌تجربه بودند. البته این اتفاق یك اتفاق منطقی و معمولی بود و جوان و بی‌تجربه بودن یك گزینه منفی برای افراد محسوب نمی‌شد. امروز كه حدود 41 سال از عمر تلویزیون بعد از انقلاب می‌گذرد كسانی باید وارد صدا و سیما بشوند كه خیلی باهوش، بسیار بسیار كاربلد، تحصیلكرده یا به اصطلاح این كاره باشند. اما این اتفاق هنوز هم به طور كامل نیفتاده و همچنان برخی افراد نابلد و بی‌تجربه وارد
این حوزه می‌شوند كه اصلا خوب نیست! البته این تنها نظر و عقیده من نیست، بسیاری از كسانی كه در این حوزه كار می‌كنند معتقدند رسانه باید در اختیار افراد نابغه قرار بگیرد. اما به هرحال این چیزی است كه در رسانه ما اتفاق نیفتاده، افراد در دانشگاه‌ها حتی دانشگاه صدا و سیما آنقدر كه باید و شاید توانمند نمی‌شوند.
از طرفی هم رشته‌هایی كه به صدا و سیما مربوط می‌شوند به طور دقیق و جزئی در وزارت علوم ثبت نشده‌اند. به عنوان مثال ما رشته‌هایی به عنوان روزنامه‌نگاری و خبرنگاری داریم، اما رشته‌ای كه به طور دقیق برای تلویزیون باشد نداشته و نداریم مثلا جای خالی رشته‌هایی مثل كارگردانی برنامه تركیبی یا ژورنالیست بحران شدیدا در دانشگاه‌ها احساس می‌شود. البته این تنها دو نمونه از هزاران رشته‌ای است كه باید برای ورود افراد تحصیلكرده و البته نابغه به تلویزیون
وجود داشته باشد كه متاسفانه ندارد. همین مساله هم باعث شده تلویزیون ما آنطور كه باید قوی ظاهر نشود اما قرار است در اینجا در مورد چه چیزی با هم صحبت كنیم: «ایده تا طرح». اولین چیزی كه در مورد ایده باید بدانید این است كه باید «بكر» باشد، ایده‌ای «جذاب» كه بشود توسط آن نظر بسیاری را به آن جلب كرد و بسیاری از مردم با آن در ارتباط باشند. در مرحله بعد اجرای این ایده باید طوری پیش برود كه مردم با آن حالشان خوب شود. اصولا مخاطب برنامه‌ای را می‌بیند و می‌پسندد كه با آن «كیف» كند و شاید بعد از بكر بودن مهم‌ترین ویژگی یك ایده است. برنامه باید صددرصد حال خوب به مخاطب انتقال بدهد. مخاطب امروز به دنبال همان حال خوش است و مطمئن باشید اگر با برنامه‌تان این اتفاق برایش نیفتاد برنامه‌تان را نگاه نمی‌كند. این حال خوش باید سر تا سر برنامه را گرفته باشد، چون مخاطب امروز اجازه نمی‌دهد موتور برنامه روشن شود بعد در میانه برنامه آن «كیف» را از برنامه‌تان دریافت كند. اما «ایده» یك چیز كلی است، درست است كه ایده شاكله اصلی تولید برنامه است، اما «طرح» همان چیزی است ایده را به مرحله اجرا می‌رساند، چرا كه جزئیات تولید و این‌كه چطور این ایده بهترین شكل ممكن عملی شود مستقیما به آن بستگی دارد. طرح‌ها معمولا از این‌كه چرا باید به یك ایده بها داده شود ساخته می‌شوند چرا كه اهداف، ملزومات، بودجه و تمام جزئیات حتی نام مجری یا مدل دوربینی كه قرار است در برنامه از آن استفاده كنید و تمام چیزهای ریزی كه قرار است این ایده را به یك برنامه خوب تبدیل كند در طرح نام برده می‌شود. وقتی شما بتوانید از یك ایده خوب به یك طرح خوب برسید تازه توانسته‌اید یك قدم به ساخت برنامه نزدیك شده و نظر مدیران شبكه را به طرح‌تان جلب كنید. اما خیلی از اوقات برنامه‌سازان به دلیل تمام محدودیت‌هایی كه وجود دارد مثل محدودیت‌های انسانی، نبود ملزوماتی كه در برنامه‌های مشابه خارجی وجود دارد، فقدان افراد كاربلد، خط‌مشی رسانه و... از این ایده و طرح خوب خروجی خوبی نمی‌گیرند. پس یادتان باشد هنگامی كه در حال نوشتن «طرح»تان هستید خلاقانه فكر كنید، اما تمام این محدودیت‌ها را هم در نظر داشته باشید یا به اصطلاح نگاهتان به آسمان و پایتان روی زمین باشد. به عنوان مثال این‌كه شما بخواهید یك برنامه تلویزیونی در كره ماه را روی آنتن ببرید، ایده بسیار خوب و خلاقانه‌ای است، اما هرگز قابل اجرا نیست. پس اگر قرار است در برنامه‌سازی موفق شوید علاوه بر در نظر داشتن وجود تمام ملزومات مورد نیاز اعم نیروی انسانی كاربلد، بودجه و انواع سخت‌افزار و نرم‌افزار، توانایی‌ها خودتان را در نظر بگیرید در غیر این صورت برنامه‌تان یا ساخته نمی‌شود یا این‌كه در میانه راه شكست خواهد خورد.
قالب‌ها را بشناسید!
نام کارگاه:تنوع قالب‌های برنامه‌سازی در تلویزیون
مدرس: یوسف منصوری
خلاصه آموزهها: بسیاری از تعاریفی كه برای قالب‌های مختلف برنامه‌سازی آمده، از تلویزیون‌های آمریكا وارد شده و در کشور ما قابل اجرا نیست. البته بسیاری از كشورها تعاریف مخصوص خود را ایجاد كرده‌اند اما باید به شرایط موجود توجه داشت. یعنی باوجود كاستی‌های سخت‌افزاری و... كه در كارگاه‌های قبلی به آن اشاره شد، هنر برنامه‌ساز این است كه بین همین محدودیت‌ها كار كند. ارزش
هر كاری به تمام موانعی است بر سر انجام یك كار وجود دارد. طی كنفرانس مهمی كه سال 2014 در برلین برگزار شد، مدیر شبكه‌های تلویزیونی بی‌بی‌سی حضور پیدا كرد و گفت كه دوره تلویزیون به سر آمده است. در واقع وی به این موضوع اشاره داشت در دوره‌ای كه شبكه‌های اجتماعی به صورت گسترده توسط مخاطب در حال استفاده است كمتر كسی پای رسانه‌ای مثل تلویزیون می‌نشیند. یعنی در رتبه اول شبكه‌های اجتماعی و فضای مجازی، در رتبه دوم VODها یا تلویزیون‌های تعاملی و تلویزیون‌های دولتی در رتبه سوم در زمینه جذب مخاطب حضور دارند. وی در آخر به این نكته اشاره كرد كه محدودیت‌های تلویزیون‌های دولتی در همه‌جای دنیا وجود دارند. منصوری از تجربه خودش در تلویزیون آلمان گفت كه آنجا هم محدودیت‌های جدی سر راه برنامه‌سازان وجود دارد و موانع مخصوص برنامه‌سازان ایرانی نیست.
