تلویزیون كی وارد ایران شد و تا قبل از انقلاب چه وضعیتی داشت؟
شهر فرنگ مدرن روی طاقچه
نگاه ایرانیان به حضور تلویزیون در خانه‌هایشان بسیار نگاه سنتی بود. حتما شما هم از این دست خاطره‌ها از مادربزرگ‌هایتان زیاد شنیده‌اید، زمانی كه تازه تلویزیون وارد خانه‌ها شده بود مردم مقابل آدم‌های مذهبی فامیل روی آن یك چادری، پتویی، چیزی می‌انداختند كه انگ بی‌دینی بهشان نخورد یا حتما این داستان را شنیده‌اید كه خیلی از خانم‌ها با چادر یا روسری جلوی اولین تلویزیون و اولین برنامه می‌نشسته‌اند. اصلا به همین خاطر هم بسیاری به آن جعبه جادو می‌گفتند، چرا كه عقیده داشتند در آن تصاویر عجیب و غریب از سرزمین‌های دور نمایش داده می‌شود. اما سر و كله تلویزیون دقیقا كی و كجا در زندگی مردم پیدا شد و بعدتر چه تغییراتی كرد؟ اینجا برایتان گفته‌ایم تلویزیون تا قبل از انقلاب چه روزهایی را پشت سر گذاشته است؟
الهام فیروزبخت
قاب چوبی كی وارد ایران شد؟
داستان ورود تلویزیون به ایران به سال 1335 برمی‌گردد. در آن دهه وقتی دولت در گیر و دار طرح‌ریزی برای ایجاد تلویزیون بود، شخصی به نام حبیب‌ا... ثابتپاسال پیشنهاد داد یك ایستگاه فرستنده تلویزیونی تاسیس شود و طرحش را به دولت ارائه داد و از آنجایی كه وی مورد اعتماد دربار بوده خیلی روی پیشنهادش حساسیت نشان داده نمی‌شود و دولت طرحش را قبول می‌كند. قرار شد یك فرستنده تلویزیونی زیر پوشش وزارت پست و تلگراف و تلفن در تهران ایجاد شود. این فرستنده تا پنج سال از پرداخت مالیات معاف بود و تمامی برنامه‌های آن از مقررات اداره كل انتشارات پیروی می‌كرد. به همین ترتیب اولین فرستنده كه «تلویزیون ایران» نامگذاری شده بود ساعت 5 عصر یازدهم مهر 1337،نخستین اولین برنامه را روی آنتن برد این فرستنده قرار بود روزی چهار ساعت برنامه پخش كند، یعنی از ساعت 6 بعدازظهر تا 10 شب. امكانات فنی تلویزیون زیاد نبود. یك استودیو، سه دوربین و دو دستگاه ضبط مغناطیسی تنها امكاناتی بود كه تلویزیون برای روی آنتن بردن همان چهار ساعت در اختیار داشت كه همه دارندگان تلویزیون با سیستم‌های متفاوت می‌توانستند این شبكه را تماشا كنند.
اولین‌های جعبه جادو چه بود؟
تلویزیون كار خود را با 188 نفر آغاز كرد. مدیریت آن هم بر عهده حبیب‌ا... ثابتپاسال بود و معاون او روح‌ا... مبشر، مسؤولیت امور فنی تلویزیون را تا دو سال پس از تأسیس آن به‌‌عهده داشت. عبدالرضا قطبی اولین مدیرعامل تلویزیون بود كه بعدتر مدیر تلویزیون هم شد و تا شهریور سال 57 همچنان مدیریت آنجا را بر عهده داشت. عماد رام اولین كسی بود كه بر صفحه تلویزیون ظاهر شد. از اولین مجریان تلویزیون هم می‌توان به جواد بنایی، هوشنگ محمودی (مجری كودك) و عزت‌ا... متوجه اشاره كرد. برنامه‌های پخش شده در روز آغاز به كار تلویزیون عبارت بودند از پخش پیام شاه، پخش فیلم مسافرت او به ژاپن، قرائت پیام نخست‌‌وزیر، صحبت‌های وزیر پست و تلگراف و حبیب‌ا... ثابتپاسال و پسرش ایرج، مدیرعامل تلویزیون و پخش چند موسیقی و برنامه نمایشی. بعدتر برنامه‌هایی مثل اخبار، ورزشی، فیلم سینمایی، تدریس زبان، مسائل روان‌شناختی و برنامه‌ویژه كودكان در این چهار ساعت پخش می‌شد. اما بعدتر كمبود نیروی انسانی متخصص، مسؤولان سازمان را به فكر تربیت كادر ماهر برای ساخت برنامه‌های تلویزیونی و همچنین اداره تلویزیون انداخت و برای آنان دوره‌هایی را برگزار كردند. همزمان با این دوره‌ها فكر برنامه‌ریزی برای تشكیل یك مدرسه تخصصی قوت گرفت و در سال 1347، مدرسه عالی تلویزیون و سینما با ظرفیت 48 دانشجو (24 نفر برای امور فنی و 24 نفر برای تولید) رسما كار خود را آغاز كرد.
چه برنامه‌هایی پخش می‌شد؟
شهریور سال 1338 دومین فرستنده را در آبادان راه انداختند كه تعداد زیادی مستشار داشت و یك فرستنده تقویتی هم در اهواز بر پا كردند. اواخر دهه 40 ، دولت تلویزیون خصوصی ایران را خرید و تلویزیون ایران دارای دو كانال شد. برنامه‌های تلویزیون ملی، كانال یك و برنامه‌هایی كه از تلویزیون ایران سابق پخش می‌شد، كانال دو نام گرفت. بیشتر برنامه‌هایی كه
از این دو شبكه پخش می‌شد وارداتی بودند و برنامه‌ای كه تولید خودمان باشد خیلی كم داشتیم. طبق آمار، ۹۳ درصد برنامه‌های تلویزیون غیرتولیدی و وارداتی بوده است. اما كم‌كم فیلمسازان ایرانی به سمت تلویزیون كشیده شدند. چرا؟ چون تلویزیون امكانات مالی زیادی در اختیارشان قرار می‌داد. در نتیجه تلویزیون به صورت یكی از مراكز مهم فیلمسازی در بخش دولتی درآمد و تعداد زیادی فیلم داستانی و مستند از جمله مستند خبری (كه درصد بیشتری را نسبت به دیگر انواع فیلم‌ها داشت) و سریال‌های گوناگون در آن ساخته شد، به‌گونه‌ای كه حاصل كار فیلمسازان تلویزیونی تا قبل از انقلاب نزدیك به هزار فیلم كوتاه و بلند بود. اما از اولین سریال‌هایی كه در شبكه ملی پخش شد، می‌توان به سریال «امیر ارسلان نامدار» اشاره كرده كه طرفدار پیدا کرد و بسیاری از كسانی كه تلویزیون نداشتند برای دیدن این سریال به خانه اقوام یا همسایه‌هایی كه برق و تلویزیون داشتند، می‌رفتند.
برنامه‌های وارداتی چه تاثیری در فرهنگ ایرانیان داشت؟
تلویزیون با پخش اخبار و برنامه‌های گوناگون آموزشی تاثیری مهم در افزایش آگاهی اجتماعی داشت. به عنوان مثال یكی از مهم‌ترین برنامه‌هایی كه روی آنتن تلویزیون رفت، پخش مستقیم سفر سرنشینان آپولو 11 به كره ماه بود. بسیاری از مردم در آن روز به‌خصوص دور هم جمع شده بودند كه این رویداد شگفت‌انگیز را ببینند. اوج هیجان آنجا بود كه نیل آرمسترانگ روی سطح ماه راه رفت و مردم ایران یكی از هزاران شاهد این صحنه بودند. اما بیشترین چیزی كه از تلویزیون ایران پخش می‌شد سریال بود، آن هم سریال‌هایی كه بیشترش محصول كشور آمریكا بود. به همین دلیل هم سبك زندگی غربی كم‌كم وارد زندگی ایرانیان شد. از باغچه‌آرایی و سفره‌آرایی بگیرید تا نحوه پوشش جوانان همه و همه با این سریال‌ها تغییر اساسی كرد.
داستان ورود تلویزیون به ایران به سال 1335 برمی‌گردد. در آن دهه وقتی دولت در گیر و دار طرح‌ریزی برای ایجاد تلویزیون بود، شخصی به نام حبیب‌ا... ثابتپاسال پیشنهاد داد یك ایستگاه فرستنده تلویزیونی تاسیس شود و طرحش را به دولت ارائه داد و از آنجایی كه وی مورد اعتماد دربار بوده خیلی روی پیشنهادش حساسیت نشان داده نمی‌شود و دولت طرحش را قبول می‌كند. قرار شد یك فرستنده تلویزیونی زیر پوشش وزارت پست و تلگراف و تلفن در تهران ایجاد شود. این فرستنده تا پنج سال از پرداخت مالیات معاف بود و تمامی برنامه‌های آن از مقررات اداره كل انتشارات پیروی می‌كرد. به همین ترتیب اولین فرستنده كه «تلویزیون ایران» نامگذاری شده بود ساعت 5 عصر یازدهم مهر 1337،نخستین اولین برنامه را روی آنتن برد این فرستنده قرار بود روزی چهار ساعت برنامه پخش كند، یعنی از ساعت 6 بعدازظهر تا 10 شب. امكانات فنی تلویزیون زیاد نبود. یك استودیو، سه دوربین و دو دستگاه ضبط مغناطیسی تنها امكاناتی بود كه تلویزیون برای روی آنتن بردن همان چهار ساعت در اختیار داشت كه همه دارندگان تلویزیون با سیستم‌های متفاوت می‌توانستند این شبكه را تماشا كنند.
اولین‌های جعبه جادو چه بود؟
تلویزیون كار خود را با 188 نفر آغاز كرد. مدیریت آن هم بر عهده حبیب‌ا... ثابتپاسال بود و معاون او روح‌ا... مبشر، مسؤولیت امور فنی تلویزیون را تا دو سال پس از تأسیس آن به‌‌عهده داشت. عبدالرضا قطبی اولین مدیرعامل تلویزیون بود كه بعدتر مدیر تلویزیون هم شد و تا شهریور سال 57 همچنان مدیریت آنجا را بر عهده داشت. عماد رام اولین كسی بود كه بر صفحه تلویزیون ظاهر شد. از اولین مجریان تلویزیون هم می‌توان به جواد بنایی، هوشنگ محمودی (مجری كودك) و عزت‌ا... متوجه اشاره كرد. برنامه‌های پخش شده در روز آغاز به كار تلویزیون عبارت بودند از پخش پیام شاه، پخش فیلم مسافرت او به ژاپن، قرائت پیام نخست‌‌وزیر، صحبت‌های وزیر پست و تلگراف و حبیب‌ا... ثابتپاسال و پسرش ایرج، مدیرعامل تلویزیون و پخش چند موسیقی و برنامه نمایشی. بعدتر برنامه‌هایی مثل اخبار، ورزشی، فیلم سینمایی، تدریس زبان، مسائل روان‌شناختی و برنامه‌ویژه كودكان در این چهار ساعت پخش می‌شد. اما بعدتر كمبود نیروی انسانی متخصص، مسؤولان سازمان را به فكر تربیت كادر ماهر برای ساخت برنامه‌های تلویزیونی و همچنین اداره تلویزیون انداخت و برای آنان دوره‌هایی را برگزار كردند. همزمان با این دوره‌ها فكر برنامه‌ریزی برای تشكیل یك مدرسه تخصصی قوت گرفت و در سال 1347، مدرسه عالی تلویزیون و سینما با ظرفیت 48 دانشجو (24 نفر برای امور فنی و 24 نفر برای تولید) رسما كار خود را آغاز كرد.
چه برنامه‌هایی پخش می‌شد؟
شهریور سال 1338 دومین فرستنده را در آبادان راه انداختند كه تعداد زیادی مستشار داشت و یك فرستنده تقویتی هم در اهواز بر پا كردند. اواخر دهه 40 ، دولت تلویزیون خصوصی ایران را خرید و تلویزیون ایران دارای دو كانال شد. برنامه‌های تلویزیون ملی، كانال یك و برنامه‌هایی كه از تلویزیون ایران سابق پخش می‌شد، كانال دو نام گرفت. بیشتر برنامه‌هایی كه
از این دو شبكه پخش می‌شد وارداتی بودند و برنامه‌ای كه تولید خودمان باشد خیلی كم داشتیم. طبق آمار، ۹۳ درصد برنامه‌های تلویزیون غیرتولیدی و وارداتی بوده است. اما كم‌كم فیلمسازان ایرانی به سمت تلویزیون كشیده شدند. چرا؟ چون تلویزیون امكانات مالی زیادی در اختیارشان قرار می‌داد. در نتیجه تلویزیون به صورت یكی از مراكز مهم فیلمسازی در بخش دولتی درآمد و تعداد زیادی فیلم داستانی و مستند از جمله مستند خبری (كه درصد بیشتری را نسبت به دیگر انواع فیلم‌ها داشت) و سریال‌های گوناگون در آن ساخته شد، به‌گونه‌ای كه حاصل كار فیلمسازان تلویزیونی تا قبل از انقلاب نزدیك به هزار فیلم كوتاه و بلند بود. اما از اولین سریال‌هایی كه در شبكه ملی پخش شد، می‌توان به سریال «امیر ارسلان نامدار» اشاره كرده كه طرفدار پیدا کرد و بسیاری از كسانی كه تلویزیون نداشتند برای دیدن این سریال به خانه اقوام یا همسایه‌هایی كه برق و تلویزیون داشتند، می‌رفتند.
برنامه‌های وارداتی چه تاثیری در فرهنگ ایرانیان داشت؟
تلویزیون با پخش اخبار و برنامه‌های گوناگون آموزشی تاثیری مهم در افزایش آگاهی اجتماعی داشت. به عنوان مثال یكی از مهم‌ترین برنامه‌هایی كه روی آنتن تلویزیون رفت، پخش مستقیم سفر سرنشینان آپولو 11 به كره ماه بود. بسیاری از مردم در آن روز به‌خصوص دور هم جمع شده بودند كه این رویداد شگفت‌انگیز را ببینند. اوج هیجان آنجا بود كه نیل آرمسترانگ روی سطح ماه راه رفت و مردم ایران یكی از هزاران شاهد این صحنه بودند. اما بیشترین چیزی كه از تلویزیون ایران پخش می‌شد سریال بود، آن هم سریال‌هایی كه بیشترش محصول كشور آمریكا بود. به همین دلیل هم سبك زندگی غربی كم‌كم وارد زندگی ایرانیان شد. از باغچه‌آرایی و سفره‌آرایی بگیرید تا نحوه پوشش جوانان همه و همه با این سریال‌ها تغییر اساسی كرد.
