گوشی‌های هوشمند در خدمت سلامت روان
سلامت روان با گوشی هوشمند
گوشی‌های هوشمند مزایای زیادی دارند، با این وجود وقتی پای صحبت درباره سلامت روان به میان می‌آید، معمولا از این فناوری به‌خوبی یاد نمی‌شود. پژوهش‌های زیادی به انجام رسیده كه ارتباط مشكلاتی نظیر افسردگی و كم‌خوابی را با استفاده بیش از حد از گوشی‌های هوشمند نشان می‌دهد. با این وجود، اقدامات خوبی برای بهبود سلامت روان با استفاده از این دستگاه‌ها صورت گرفته و در حال انجام است. كافی است در میان اپلیكیشن‌های روز جست‌وجو كنید تا تعداد زیادی از آنها را كه هر كدام به موضوعی خاص در حوزه سلامت روان اختصاص دارند، بیابید.
صالح سپهری‌فر
اپلیكیشن‌های ارزیابی و تشخیص حالت روانی، اپلیكیشن‌های ویژه ثبت افكار و احساسات، ابزارهای رفتاردرمانی و ترك عادت و ربات‌های گفت‌وگو با محوریت روان‌درمانی از جمله این نرم‌افزارهای همراه هستند. برخی آمارها نشانگر آن است كه از هر شش نفر، یك نفر دچار مشكل افسردگی یا اختلال اضطراب است. با توجه به این حجم گسترده از افراد گرفتار این مشكلات، نظام كنونی روان‌درمانی در دنیا نمی‌تواند پاسخگوی نیاز مخاطبان باشد و همین امر می‌تواند زمینه را برای پیشرفت این اپلیكیشن‌ها فراهم كند. اما موضوع مهمی كه در این میان مطرح است، میزان اثربخشی این اپلیكیشن‌هاست. آیا این برنامه‌های دیجیتال می‌توانند جایگزینی برای مراجعه به متخصص سلامت روان باشد؟ در مطالعه‌ای كه نتایجش در سال ۲۰۱۹ منتشر شد، پژوهشگران پس از بررسی ۱۹ تحقیق صورت گرفته در این خصوص این‌گونه نتیجه‌گیری كردند كه «با توجه به داده‌های موجود، استفاده از اپلیكیشن‌های گوشی هوشمند به تنهایی توصیه نمی‌شود.»
اپلیكیشن در كنار متخصص
برخی كارشناسان بر این باورند كه اپلیكیشن‌های سلامت روان وقتی می‌توانند بیشترین اثربخشی و نتایج مثبت را داشته باشند كه با یك دوره درمانی معمول و راهنمایی یك متخصص سلامت روان همراه باشند. نتایج یك مطالعه دیگر در سال ۲۰۱۹ نشانگر آن بود كه اثربخشی اپلیكیشن‌های گوشی هوشمند در درمان افسردگی در مواردی كه با هدایت یك درمانگر یا پژوهشگر انجام می‌شد، به مراتب بیشتر بود.البته همه اینها به آن معنا نیست كه اصلا نباید به فكر دانلود و استفاده از این اپلیكیشن‌ها باشیم. در صورتی كه انتخاب‌مان منطقی باشد و به شكلی هوشمندانه از آنها استفاده كنیم، می‌توانیم شاهد پدیدار شدن نتایجی مثبت از آنها هم باشیم. این اپلیكیشن‌ها می‌توانند گام نخست برای دریافت كمك‌های تخصصی از یك كارشناس سلامت روان هم باشند.
از ادعا تا واقعیت
برخی اپلیكیشن‌ها گاهی یك‌سری توصیه نادرست ارائه می‌دهند كه می‌تواند كاربر را با مشكلاتی روبه‌رو كند. برخی از آنها ادعاهایی را مطرح می‌كنند، بدون این‌که هیچ نوع شواهد و مستنداتی برای اثبات آن ارائه كنند.
سال گذشته یك تیم از پژوهشگران استرالیایی، متن مندرج در بخش توضیحات ۷۳ اپلیكیشن برتر حوزه سلامت روان برای اندروید و آی‌او‌اس را بررسی كرد. این بررسی مشخص كرد كه فقط یكی از این ۷۳ اپلیكیشن، ادعایی بر اساس مستندات علمی را مطرح كرده بود.
۳ توصیه مهم
اما چطور می‌توان یك اپلیكیشن خوب در زمینه سلامت روان را یافت؟ برخی كارشناسان بر این باورند كه در نظر گرفتن سه نكته مهم در گزینش اپلیكیشن‌های سلامت روان می‌تواند به انتخابی درست‌تر كمك كند. اول این‌که بهتر است دنبال اپلیكیشن‌هایی باشیم كه طی ۱۸۰ روز گذشته به‌روز شده باشند. اگر اپلیكیشنی به‌روز نشده باشد، می‌تواند نشانگر آن باشد كه توسعه‌دهندگانش توجهی به بهبودش بر اساس داده‌های روز ندارند. جست‌وجو برای یافتن اپلیكیشن‌های تولید شده توسط توسعه‌دهندگان معروف و مورد اعتماد نیز موضوع دیگری است كه بهتر است به آن توجه شود. توجه به «سیاست محرمانگی» (Privacy Policy) نیز مساله مهمی است. اگر یك اپلیكیشن فاقد چنین بخشی باشد، می‌تواند دردسرهایی برایتان ایجاد كند. برای نمونه، برخی از اپلیكیشن‌های رایگان، اطلاعات كاربران خود را دریافت و از آن در راستای منافع خود استفاده كرده و برای نمونه، این داده‌ها را به شركت‌های دیگر می‌فروشند. به همین دلیل است كه آگاهی از سیاستی كه اپلیكیشن مورد نظرتان برای حفظ محرمانگی و داده‌های شخصی‌تان دارد از اهمیت بالایی برخوردار است.
به خانواده و دوستان‌تان بگویید
هر قدر هم كه یك اپلیكیشن بر اساس اصول علمی طراحی شده باشد تا وقتی كه به آن پایبند نباشید، نمی‌تواند اثربخشی چندانی برایتان داشته باشد. به همین دلیل برخی كارشناسان توصیه می‌كنند پس از دانلود و نصب آن حتما درباره‌اش با یكی از اعضای خانواده یا دوستان نزدیك‌تان صحبت كنید. به این ترتیب آنها از استفاده شما از این اپلیكیشن آگاه شده و هر از چند گاهی جویای میزان پیشرفت‌تان می‌شوند. این خودش می‌تواند شما را به استفاده مداوم از اپلیكیشن مورد نظر تشویق كند!
اپلیكیشن‌هایی كه بهتر می‌شوند
نگاهی به سابقه اپلیكیشن‌های مربوط به سلامت روان نشان می‌دهد بیشتر آنها زیر ۵سال عمر دارند. این نشان‌دهنده جوان بودن این اپلیكیشن‌ها و در نتیجه، آینده بهتری است كه در انتظارشان وجود دارد. پیشرفت‌ها در زمینه دانش سلامت روان از یك سو و بازخوردهایی كه توسعه‌دهندگان از كاربران خود دریافت می‌كنند می‌تواند زمینه را برای اثربخشی این اپلیكیشن‌ها در آینده فراهم كند.
همه چیز با هوش مصنوعی
یكی از فناوری‌هایی كه احتمالا آینده زندگی بشر را دگرگون می‌كند، هوش مصنوعی است. هوش مصنوعی در اپلیكیشن‌های سلامت روان نیز كاربرد دارد. چندی پیش تیمی از پژوهشگران موفق به طراحی اپلیكیشنی شدند كه می‌توانست تصویر كاربر و نیز صحبت كردن او به مدت دو دقیقه را ارزیابی كند و وجود اسكیزوفرنی را در او تشخیص دهد. آزمایش‌های صورت گرفته درباره میزان اثربخشی این اپلیكیشن نشان می‌داد كه ۸۷ درصد از نتایج تشخیصی اعلام شده توسط این اپلیكیشن درست بود كه رقمی بسیار قابل توجه به شمار می‌رود. اپلیكیشن مشابهی با فناوری هوش مصنوعی برای تشخیص افسردگی نیز طراحی شده است. با این وجود، هنوز محدودیت‌هایی برای دسترسی عمومی به این نرم‌افزارها وجود دارد.
اپلیكیشن در كنار متخصص
برخی كارشناسان بر این باورند كه اپلیكیشن‌های سلامت روان وقتی می‌توانند بیشترین اثربخشی و نتایج مثبت را داشته باشند كه با یك دوره درمانی معمول و راهنمایی یك متخصص سلامت روان همراه باشند. نتایج یك مطالعه دیگر در سال ۲۰۱۹ نشانگر آن بود كه اثربخشی اپلیكیشن‌های گوشی هوشمند در درمان افسردگی در مواردی كه با هدایت یك درمانگر یا پژوهشگر انجام می‌شد، به مراتب بیشتر بود.البته همه اینها به آن معنا نیست كه اصلا نباید به فكر دانلود و استفاده از این اپلیكیشن‌ها باشیم. در صورتی كه انتخاب‌مان منطقی باشد و به شكلی هوشمندانه از آنها استفاده كنیم، می‌توانیم شاهد پدیدار شدن نتایجی مثبت از آنها هم باشیم. این اپلیكیشن‌ها می‌توانند گام نخست برای دریافت كمك‌های تخصصی از یك كارشناس سلامت روان هم باشند.
از ادعا تا واقعیت
برخی اپلیكیشن‌ها گاهی یك‌سری توصیه نادرست ارائه می‌دهند كه می‌تواند كاربر را با مشكلاتی روبه‌رو كند. برخی از آنها ادعاهایی را مطرح می‌كنند، بدون این‌که هیچ نوع شواهد و مستنداتی برای اثبات آن ارائه كنند.
سال گذشته یك تیم از پژوهشگران استرالیایی، متن مندرج در بخش توضیحات ۷۳ اپلیكیشن برتر حوزه سلامت روان برای اندروید و آی‌او‌اس را بررسی كرد. این بررسی مشخص كرد كه فقط یكی از این ۷۳ اپلیكیشن، ادعایی بر اساس مستندات علمی را مطرح كرده بود.
۳ توصیه مهم
اما چطور می‌توان یك اپلیكیشن خوب در زمینه سلامت روان را یافت؟ برخی كارشناسان بر این باورند كه در نظر گرفتن سه نكته مهم در گزینش اپلیكیشن‌های سلامت روان می‌تواند به انتخابی درست‌تر كمك كند. اول این‌که بهتر است دنبال اپلیكیشن‌هایی باشیم كه طی ۱۸۰ روز گذشته به‌روز شده باشند. اگر اپلیكیشنی به‌روز نشده باشد، می‌تواند نشانگر آن باشد كه توسعه‌دهندگانش توجهی به بهبودش بر اساس داده‌های روز ندارند. جست‌وجو برای یافتن اپلیكیشن‌های تولید شده توسط توسعه‌دهندگان معروف و مورد اعتماد نیز موضوع دیگری است كه بهتر است به آن توجه شود. توجه به «سیاست محرمانگی» (Privacy Policy) نیز مساله مهمی است. اگر یك اپلیكیشن فاقد چنین بخشی باشد، می‌تواند دردسرهایی برایتان ایجاد كند. برای نمونه، برخی از اپلیكیشن‌های رایگان، اطلاعات كاربران خود را دریافت و از آن در راستای منافع خود استفاده كرده و برای نمونه، این داده‌ها را به شركت‌های دیگر می‌فروشند. به همین دلیل است كه آگاهی از سیاستی كه اپلیكیشن مورد نظرتان برای حفظ محرمانگی و داده‌های شخصی‌تان دارد از اهمیت بالایی برخوردار است.
به خانواده و دوستان‌تان بگویید
هر قدر هم كه یك اپلیكیشن بر اساس اصول علمی طراحی شده باشد تا وقتی كه به آن پایبند نباشید، نمی‌تواند اثربخشی چندانی برایتان داشته باشد. به همین دلیل برخی كارشناسان توصیه می‌كنند پس از دانلود و نصب آن حتما درباره‌اش با یكی از اعضای خانواده یا دوستان نزدیك‌تان صحبت كنید. به این ترتیب آنها از استفاده شما از این اپلیكیشن آگاه شده و هر از چند گاهی جویای میزان پیشرفت‌تان می‌شوند. این خودش می‌تواند شما را به استفاده مداوم از اپلیكیشن مورد نظر تشویق كند!
اپلیكیشن‌هایی كه بهتر می‌شوند
نگاهی به سابقه اپلیكیشن‌های مربوط به سلامت روان نشان می‌دهد بیشتر آنها زیر ۵سال عمر دارند. این نشان‌دهنده جوان بودن این اپلیكیشن‌ها و در نتیجه، آینده بهتری است كه در انتظارشان وجود دارد. پیشرفت‌ها در زمینه دانش سلامت روان از یك سو و بازخوردهایی كه توسعه‌دهندگان از كاربران خود دریافت می‌كنند می‌تواند زمینه را برای اثربخشی این اپلیكیشن‌ها در آینده فراهم كند.
همه چیز با هوش مصنوعی
یكی از فناوری‌هایی كه احتمالا آینده زندگی بشر را دگرگون می‌كند، هوش مصنوعی است. هوش مصنوعی در اپلیكیشن‌های سلامت روان نیز كاربرد دارد. چندی پیش تیمی از پژوهشگران موفق به طراحی اپلیكیشنی شدند كه می‌توانست تصویر كاربر و نیز صحبت كردن او به مدت دو دقیقه را ارزیابی كند و وجود اسكیزوفرنی را در او تشخیص دهد. آزمایش‌های صورت گرفته درباره میزان اثربخشی این اپلیكیشن نشان می‌داد كه ۸۷ درصد از نتایج تشخیصی اعلام شده توسط این اپلیكیشن درست بود كه رقمی بسیار قابل توجه به شمار می‌رود. اپلیكیشن مشابهی با فناوری هوش مصنوعی برای تشخیص افسردگی نیز طراحی شده است. با این وجود، هنوز محدودیت‌هایی برای دسترسی عمومی به این نرم‌افزارها وجود دارد.
