برنامه‌سازی تلویزیونی در عصر كرونا باید چگونه باشد؟
خلاقیت علیه ویروس
اسفندماه بود كه رامبدجوان اعلام كرد به‌زودی‌ها خندوانه نمی‌سازد و همین حرف شروع انتقادات به تیم خندوانه شد. انتقاداتی كه نیاز مردم را به برنامه‌های شاد فریاد می‌زد، انتقاداتی مبنی بر این که و معتقد بودند مردم هیچ وقت به اندازه امروز نیازمند خندوانه نبودند و ساخته شدنش به لحاظ روحی حال مردم را خوب می‌كند. كمی بعد مهران مدیری تصمیم گرفت برنامه دورهمی را مثل سابق روی آنتن ببرد كه شامل چنین نقدهایی نشود اما خیلی زود دورهمی هم عقبگرد کرد و فرم برنامه‌اش را تا حد ممكن تغییر داد. مسأله این گزارش هم دقیقا همین است. تغییر فرم برنامه‌سازی در دوره كرونا. با وجود چنین بیماری واگیرداری طبیعتا نمی‌شود برنامه‌های بزرگ با عوامل زیاد ساخت. از طرفی حضور مخاطبان در استودیو هم به كلی ملغی است چون تعداد این حضار معمولا چند برابر تیم تولید است و خطر بیماری را زیاد می‌كند. حالا می‌خواهیم در مورد این حرف بزنیم كه در این دوره برنامه‌سازی تلویزیون باید چه تغییراتی كند تا خط تولید برنامه‌های خروجی داشته باشد و از طرفی به برنامه‌ها و مخاطب‌هایشان صدمه نخورد. البته در صفحات پیش‌روی همین پرونده تغییرات مهم برنامه‌های خارجی را هم رصد كردیم و برایتان از آنها نیز نوشتیم. در نهایت می‌توانید نسخه داخلی قاب‌كوچك را با رفتار بزرگ‌ترین برنامه‌سازان خارجی مقایسه كنید.
یوسف هاشمی
طبیعتا در شرایطی كه روزی چندین هزار نفر بر اثر بیماری فوت می‌كنند جان انسان‌ها بالاترین اولویت را دارد، برای همین خیلی از برنامه‌سازان از همان روز اول تصمیم گرفتند به هیچ‌وجه سراغ تولید اثر نروند و پروژه‌های فعلی را هم متوقف كنند. زیرا خطر این كار بسیار بالا بود و اصلا ربطی به تنبلی برنامهسازها یا... نداشت. اتفاقا در اكثر موارد تهیه‌كنندگان به خاطر شرایط اقتصادی و هزینه‌های صرف شده مایل به تولید اثر بودند اما در نهایت تصمیم گرفتند كار را متوقف كنند. البته بعضی‌هایشان كه روی تولید برنامه تاكید جدی داشتند با فشار وانتقادهای مختلفی از طرف هم صنفان خود مواجه شدند. برای مثال همان اوایل اسفندماه بود كه فواد صفاریان‌پور تهیه‌كننده و كارگردان مطرح تلویزیون مصاحبه‌ای در این رابطه انجام داد و نسبت به بعضی برنامه‌ها انتقاد كرد. به خصوص برنامه‌هایی شبیه دورهمی كه از حضور تماشاگر در صحنه استفاده می‌كنند. صفاریان‌پور در صحبت‌های خود گفت: «پرسش بسیار مهمی كه برای من به‌وجود آمده این است
در این روزها كه همه با ویروس كرونا دست به گریبان هستیم، چطور برخی در برنامه‌ها فقط به دستمزد فكر می‌كنند و مردم را در نظر نمی‌گیرند؟ چطور برنامه موفقی مثل «عصر جدید» بدون تماشاگر ضبط می‌شود و برنامه مهمی كه عنوانش برای كودك و توجه به كودك است، از حضور كودكان در استودیو بهره می‌گیرد و قرار است مقابل دوربین برود؟ اصلا چه لزومی دارد تماشاگر در استودیو حضور داشته باشد؟ یعنی ما مشكل اورژانسی داریم كه تماشاگر در محل حضور داشته باشد؟ این كار به معنای استفاده ابزاری از انسان نیست؟ گاهی مدیران از من پرسیده‌اند الزام حضور تماشاگر در یك برنامه چه بوده است و من همیشه گفته‌ام اتمسفر و فضا این الزام و ضرورت را می‌سازد، آدم‌ها آكسسوار نیستند و الان در این شرایط كار ما جز استفاده ابزاری از انسان‌هاست؟»
این صحبت‌های صفاریان‌پور كه خود در حال حاضر به عنوان تهیه‌كننده و كارگردان با شبكه‌های مختلف از جمله شبكه سه سیما همكاری دارد حاکی از عمق چالش برنامهسازها با دوره كروناست. چالشی كه یك راهش تعطیلی برنامه‌هاست اما راه‌های
دیگر چیست؟
تغییر ساختار برنامه
بعضی برنامه‌های بزرگ مثل عصرجدید راهی جز تعطیلی ندارند اما برنامه‌های نسبتا كوچك‌تر می‌توانند با ایجاد تغییرات جزئی در ساختار برنامه‌شان چرخ تولیدشان را به حركت دربیاورند؛
زیرا برخلاف برنامه‌های بزرگ با دكورهای عظیم و كلی تماشاگر افراد درگیر در این آثار بسیار كم هستند و تا حد زیاد می‌توانند شرایط محل تولید و افراد را كنترل كنند. از جمله تغییراتی كه می‌شود در برنامه‌های مختلف ایجاد كرد حذف تماشاگر است كه برنامه دورهمی در این رابطه موفق بود. بعضی برنامه‌های دیگر هم در راستای تغییر فرم می‌توانند از كارشناسان غیر حضوری و... استفاده كنند. البته خود این كار نیز به قدر كافی می‌تواند چالش آفرین باشد چرا كه برای تصویربرداری خوب از یك مهمان غیرحضوری تیم تولید باید نزد مهمان برنامه برود و شرایط تصویربرداری خوب و تمیز را مهیا كند. به همین خاطر خیلی از برنامه‌ها ترجیح داده‌اند بیخیال چنین تغییراتی شوند و با خطر كمتر در همان استودیو كوچكشان به تولید ادامه دهند.
ساخت برنامه‌های مخصوص كرونا
بالاتر در مورد برنامه‌هایی حرف زدیم كه تغییر ساختار داده‌اند و سعی می‌كنند به شكل غیرحضوری با مهمانشان صحبت كنند اما در این بخش به سراغ برنامه‌هایی می‌رویم كه اصلا مهمان غیرحضوری پایه و اساس این برنامه‌هاست. برنامه‌هایی سبك كه نیاز به اینترنت، یك استودیوی كوچك و چند مهمان غیرحضوری دارد. در این فرم برنامه‌سازی می‌شود از تعدد مهمان‌های مختلف استفاده كرد وهمه چیز در حداقلی‌ترین حالت قرار دارد. البته این حداقلی بودن به معنای زشتی یا قاب‌های كثیف نیست و ما به شلوغ نبودن روال تولید اشاره می‌كنیم و الا خوش‌سلیقگی و جذابیت بصری بخش جدا نشدنی آثار تلویزیونی است. از این فرم برنامه‌سازی در خیلی از كشورهای جهان استفاده می‌شود. البته معمولا بخش‌های خبری مشتری ثابت این فرم هستند اما در سال‌های اخیر به خاطر گرانی تولید و سایر جذابیت‌های این ساختار، علاوه بر بخش خبری برنامه‌سازهای حوزه‌های دیگر هم به سراغش رفته‌اند و جواب گرفته‌اند.
دوره بروز خلاقیت
در حال حاضر و طبیعتا به خاطر دنیای پر از كرونا مخاطب به دنبال محتوای جذاب است و به خوبی درك می‌كند كه شرایط با گذشته فرق كرده پس بهترین وقت است تا برنامهسازها به سراغ ایده‌هایی بروند كه نیاز به تجمل و افراد زیادی ندارد اما جدید است. ایده‌هایی كه آن‌قدر جدید هستند كه مدیران هیچ‌وقت به آنها اعتماد نكردند و اجازه تولیدشان را نداده‌اند. شرایط برای ساخت این‌گونه برنامه‌های كوچك و خلاقانه ایده‌آل است چون تلویزیون در ماه‌های آینده آنتن خالی زیاد دارد، مخاطب از توقعش نسبت به بعضی كیفیت‌های فرمی چشم‌پوشی كرده و مدیران هم آخرین برنامه‌هایشان را در خشاب تلویزیون گذاشته‌اند و به زودی دست‌شان خالی می‌شود. پس وقت آن شده كه با خلاقیت جلوی كرونا ایستاد.
