درباره بازیگری محمدعلی كشاورز در سریال «پدرسالار»
رسم شیدایی اسدالله خان
علی سیف‌الهی / روزنامه‌نگار
عباس كیارستمی جایی از خاطراتش درباره
«زیر درختان زیتون» می‌گوید: «كشاورز را آدمی منضبط و طلبه یافتم. او حتی روزهایی هم كه نقشی نداشت، لباسش را می‌پوشید و كمربندش را یك درجه سفت‌تر از حد معمول می‌بست و می‌آمد سر صحنه و كنار دوربین می‌ایستاد. او بدون این‌كه گفت‌وگویی داشته باشیم، دقیقا مراقب بازی حسین و دیگران بود و داشت جنس بازی خودش را
به یك شیوه‌ای با آنها هماهنگ می‌كرد.»
«پدر سالار» و «زیر درختان زیتون» با فاصله‌ای كوتاه در اوایل دهه 70 ساخته شده‌اند. كشاورز كه سال‌ها در نقش شخصیت‌های نابكار، طماع، فرصت‌طلب، لمپن و... جلوی دوربین رفته بود، در فیلم كیارستمی بازیگری‌اش را پنهان كرده بود و «نابازیگری» می‌كرد و در نقطه مقابل، در پدرسالار، سیمای یك بازیگر كاملا حرفه‌ای را
داشت.
پدرسالار بازنمایی تصویری از یك خانواده در حال گذار از زندگی سنتی به زندگی مدرن بود و «اسدا...خان» پدری مهربان، خانواده‌دوست و دلسوز اما باصلابت، متعصب و سنتی. كشاورز هر چقدر در فیلم كیارستمی باید خودِ مهربان و دوست‌داشتنی‌اش می‌بود، اینجا باید با پسرها و عروس‌های استقلال‌طلب درمی‌افتاد و سیمای دیگری از توانایی و قدرت بازیگری‌اش را نشان می‌داد.
برای عیارسنجی «آن» داشتن و مهارت او در بازیگری فقط كافی است دو شیوه كاملا متفاوت از بازیگری او، گفت‌وگوهایش با حسینِ زیر درختان زیتون و سكانسی در پدرسالار را به یاد بیاورید كه آذر، عروس خانواده، مقابل اسدا...خان می‌ایستد و می‌گوید: «من كه به شما گفتم نمیام توی این خونه زندگی كنم...» و پدرشوهرش آتشی می‌شود و قیامت می‌كند.
رابرت مك‌كی در كتاب «داستان»، شخصیت‌پردازی را به سن و میزان هوش، سبك حرف زدن و ادا و اطوار و... پیوند می‌زند؛ اما درباره شخصیت می‌نویسد: «شخصیت حقیقی یك انسان در تصمیماتی كه در شرایط بحرانی می‌گیرد آشكار می‌شود. هر چه بحران و فشار بیشتر باشد، این آشكار شدن كامل‌تر است و تصمیمی كه گرفته می‌شود، به سرشت بنیادی شخصیت نزدیك‌تر.» كشاورز در پدرسالار مدام در این بحران است و برای ارتباط با مخاطب، گاهی به تیپ پدری مقتدر نزدیك و گاهی از آن دور می‌شود تا در ساختار دراماتیك داستان شخصیتی برجسته و كامل باشد.
كشاورز از دل تئاتر برآمده، با متد كار كرده و اصول و قواعد بازیگری را خوب می‌داند و در نقش پدر نسبتا دیكتاتور خانواده با ظرافت از حركت‌ها و فیگور‌ها و نوع دیالوگ گفتن كمك می‌گیرد تا خودش را به‌عنوان پدری سختگیر در خاطره نسل‌ها ثبت كند. علمای فن می‌گویند خاطره جمعی گاهی توسط قدرت ساخته می‌شود كه می‌كوشد هویتی مركزی ایجاد كند و گاهی بدون توافق جمعی توسط مردم یك جامعه ساخته می‌شود و دیر ماهیت خودش را از دست می‌دهد. كشاورز در پدرسالار، هویتی از نوع دوم را خلق می‌كند كه در ناخودآگاه جمعی یك ملت مانده است.
یك اسدا...خان ماندگار.
«زیر درختان زیتون» می‌گوید: «كشاورز را آدمی منضبط و طلبه یافتم. او حتی روزهایی هم كه نقشی نداشت، لباسش را می‌پوشید و كمربندش را یك درجه سفت‌تر از حد معمول می‌بست و می‌آمد سر صحنه و كنار دوربین می‌ایستاد. او بدون این‌كه گفت‌وگویی داشته باشیم، دقیقا مراقب بازی حسین و دیگران بود و داشت جنس بازی خودش را
به یك شیوه‌ای با آنها هماهنگ می‌كرد.»
«پدر سالار» و «زیر درختان زیتون» با فاصله‌ای كوتاه در اوایل دهه 70 ساخته شده‌اند. كشاورز كه سال‌ها در نقش شخصیت‌های نابكار، طماع، فرصت‌طلب، لمپن و... جلوی دوربین رفته بود، در فیلم كیارستمی بازیگری‌اش را پنهان كرده بود و «نابازیگری» می‌كرد و در نقطه مقابل، در پدرسالار، سیمای یك بازیگر كاملا حرفه‌ای را
داشت.
پدرسالار بازنمایی تصویری از یك خانواده در حال گذار از زندگی سنتی به زندگی مدرن بود و «اسدا...خان» پدری مهربان، خانواده‌دوست و دلسوز اما باصلابت، متعصب و سنتی. كشاورز هر چقدر در فیلم كیارستمی باید خودِ مهربان و دوست‌داشتنی‌اش می‌بود، اینجا باید با پسرها و عروس‌های استقلال‌طلب درمی‌افتاد و سیمای دیگری از توانایی و قدرت بازیگری‌اش را نشان می‌داد.
برای عیارسنجی «آن» داشتن و مهارت او در بازیگری فقط كافی است دو شیوه كاملا متفاوت از بازیگری او، گفت‌وگوهایش با حسینِ زیر درختان زیتون و سكانسی در پدرسالار را به یاد بیاورید كه آذر، عروس خانواده، مقابل اسدا...خان می‌ایستد و می‌گوید: «من كه به شما گفتم نمیام توی این خونه زندگی كنم...» و پدرشوهرش آتشی می‌شود و قیامت می‌كند.
رابرت مك‌كی در كتاب «داستان»، شخصیت‌پردازی را به سن و میزان هوش، سبك حرف زدن و ادا و اطوار و... پیوند می‌زند؛ اما درباره شخصیت می‌نویسد: «شخصیت حقیقی یك انسان در تصمیماتی كه در شرایط بحرانی می‌گیرد آشكار می‌شود. هر چه بحران و فشار بیشتر باشد، این آشكار شدن كامل‌تر است و تصمیمی كه گرفته می‌شود، به سرشت بنیادی شخصیت نزدیك‌تر.» كشاورز در پدرسالار مدام در این بحران است و برای ارتباط با مخاطب، گاهی به تیپ پدری مقتدر نزدیك و گاهی از آن دور می‌شود تا در ساختار دراماتیك داستان شخصیتی برجسته و كامل باشد.
كشاورز از دل تئاتر برآمده، با متد كار كرده و اصول و قواعد بازیگری را خوب می‌داند و در نقش پدر نسبتا دیكتاتور خانواده با ظرافت از حركت‌ها و فیگور‌ها و نوع دیالوگ گفتن كمك می‌گیرد تا خودش را به‌عنوان پدری سختگیر در خاطره نسل‌ها ثبت كند. علمای فن می‌گویند خاطره جمعی گاهی توسط قدرت ساخته می‌شود كه می‌كوشد هویتی مركزی ایجاد كند و گاهی بدون توافق جمعی توسط مردم یك جامعه ساخته می‌شود و دیر ماهیت خودش را از دست می‌دهد. كشاورز در پدرسالار، هویتی از نوع دوم را خلق می‌كند كه در ناخودآگاه جمعی یك ملت مانده است.
یك اسدا...خان ماندگار.
