گفت‌و‌گو با ابوالفضل توکلی ، کارگردان مجموعه مستند «نامه‌های شنیدنی»
چنین گــویند بزرگــان
هنر دوبله، مثل بسیاری از هنر‌های دیگر، مخاطب خاص خودش را دارد؛ نمی‌شود یا بهتر بگوییم، سخت می‌شود، شما فردی ایرانی باشید اما از صدای بزرگان هنر دوبله مثل استاد بهروز رضوی یا مرحوم علیمحمدی یا... لذت نبرید. اما میزان علایق ما به این عزیزان با میزان اطلاعاتی كه از آنها داریم، همخوانی ندارد؛ ابوالفضل توكلی كارگردانی است كه با ساخت مجموعه مستندهایی از اهالی هنر دوبله، سعی در آشنایی ما با دوبلورها دارد.
در ابتدا از نحوه شكل‌گیری ساخت مجموعه مستند «پیشكسوتان صدا و دوبله» بگویید.
ساخت این مجموعه، با ساخت مستند استاد بهروز رضوی آغاز شد؛ من برای مجموعه برنامه‌هایی در آرشیو صدا و سیما دنبال تصاویری بودم كه به تصویر آقای رضوی برخورد كردم كه در حال اجرای برنامه‌ای با مرحوم اخوان ثالث شاعر بزرگ ایرانی، بودند و برایم جذاب بود و به نظرم حیف آمد كه از این تصاویر استفاده‌ای نشود. فكر كردم كه می‌توان آنها را در قالب مستند قرار داد تا بینندگان هم از آن استفاده كرده و این عزیزان هم به مردم معرفی شوند. با استاد رضوی صحبت كردم و ایشان هم پذیرفتند مستندشان را بسازم؛ در حین ساخت این مستند بودم كه با جلال مقامی هم صحبت كردم و پیشنهاد ساخت مستند ایشان را به او دادم كه گفتند ابتدا خروجی كار مستند بهروز رضوی را ببینند و بعد تصمیم‌گیری كنند.
یعنی قصد داشتید این مجموعه را ادامه دهید یا فقط قصد ساخت یك قسمت مستند از بهروز رضوی را داشتید؟
خیر. در ابتدا فكر نمی‌كردم این مجموعه ادامه‌دار باشد، اما با توجه به پیشنهاد سازمان و صحبت‌هایی كه با استاد مقامی داشتم، قسمت دوم آن را هم ساختم.
سازمان هم از قسمت اول آن استقبال كرد و قرار شد این مجموعه ادامه دار باشد. تا الان حدود 14 قسمت مستند پخش شده است.
ابتدای ساخت این مجموعه، اهالی دوبله مشكلی با ساخت آن نداشتند؟
اول كارم خیلی شناختی از من نداشتند و به‌راحتی وارد فضای دوبله نمی‌توانستم بشوم و از طرفی هم این عزیزان در برنامه‌های گفت‌وگومحور تلویزیونی حضور پیدا كرده بودند و ما باید سعی می‌كردیم مجموعه‌ای را تهیه كنیم كه از این نظر متفاوت باشد. برنامه‌های گفت‌وگومحور، شاید برای این عزیزان خسته‌كننده باشد، اما بعد از مستندی كه برای استاد مقامی ساختیم، آنها مشاهده كردند كه این مجموعه ساختاری متقاوت و شبیه فیلم دارد.
بازخوردهایی كه تا به امروز از مردم و اهالی دوبله دریافت كرده‌اید، به چه شكل بوده است؟ فكر می‌كنید شما و مجموعه‌تان را قبول كرده‌اند؟
بسیاری از كارها ساخته و اتفاقا با بازخورد‌های بسیار خوبی هم میان مردم و هم بین اهالی دوبله روبه‌رو شد كه این بازخورد‌ها در نهایت منجر به این شد كه من الان وقتی به استودیو دوبله می‌روم، با ابراز لطف اهالی دوبله روبه‌رو می‌شوم. بازخورد‌های مردمی هم تا به امروز برای مجموعه مستند، بسیار بسیار خوب بوده است. البته این را هم بگویم كه گاهی با انتقاداتی مواجه شده‌ام. حتی برخی اوقات به من می‌گویند كه چرا درباره فلان شخصیت، كاری را نمی‌سازید.
طبیعتا شما هم می‌توانستید شبكه‌هایی پر‌مخاطب‌تر را برای پخش مستند خود انتخاب كنید؛ چرا شبكه مستند كه به نظر مخاطب كمتری هم نسبت به شبكه‌های سراسری دارد را انتخاب كردید؟
همان‌طور كه در ابتدا گفتم، من قصد ساخت برنامه‌ای را داشتم كه با تصاویر آرشیوی استاد رضوی مواجه شدم، آن برنامه برای شبكه مستند بود و برای همین هم پیشنهاد ساخت این مجموعه را به شبكه مستند دادم. دلیل دوم من این است كه شبكه مستند، شبكه تخصصی فیلم‌های مستند است و كار كردن در آن به این دلیل كه مخاطبان تخصصی خودش را دارد، بهتر است. مخاطب شبكه مستند تخصصی‌تر به تلویزیون نگاه می‌كنند، یعنی به‌طور مثال وقتی به كانال این شبكه مراجعه می‌كنند، یعنی قصد تماشای یك مستند را دارند و به همین دلیل شاید بشود گفت كه مخاطبان این شبكه، تخصصی‌تر هستند.
این مجموعه در این فصل به‌طور كلی تمام می‌شود یا بازهم ادامه خواهد داشت؟
وقتی این مجموعه ساخته شد، علاقه‌مندان این حوزه از عوامل خیلی تشكر كردند چون تاریخی از دوبله است، اما كسانی كه می‌توانند به من در ساخت این فیلم‌ها كمك كنند، امیدوارم این كار را انجام دهند یا اگر هم قصد كمك كردن ندارند، مانع ساخت این مستند‌ها نشوند.
قرار است فصل بعدی این مستند‌ها در كنار هنر دوبله، به بازیگران سینما و تلویزیون و به طور كلی اهالی هنر هم بپردازیم.
بــزرگان دوبلــه
ساعت و روز پخش: پنجشنبه‌ها ساعت 21
درباره برنامه: دوبلورها با وجود آن‌كه صدای‌شان برای بسیاری آشناست؛ اما خودشان و نام‌شان چندان برای مردم آشنا نیست. هنرمندان غریبی كه بسیاری از آنها غریبانه نیز از كنارمان رفتند. این در حالی است كه هنر دوبله و صداپیشگی یك هنر دشوار و ارزشمند است كه باید قدردان فعالان آن بود. بزرگان دوبله نیز مستندی به منظور قدردانی از چنین افراد هنرمند و فرهیخته‌ای است كه شاید كمتر از دیگر هنرمندان مورد قدردانی و توجه قرار گرفته‌اند. كسانی كه البته تعداد زیادشان از دنیا رفته‌اند و آنهایی كه مانده‌اند هم گرد پیری بر چهره و موهای‌شان نشسته است. با همین هدف ابوالفضل توكلی به سراغ این دوبلورها، زندگی‌شان و خاطرات‌شان رفته است. هر قسمت این مستند مربوط به یك چهره معروف در صداپیشگی است كه با نشان دادن سرگذشت زندگی‌شان، ارتباط‌شان با دوبله و چهره‌هایی كه به جای‌شان صحبت كرده‌اند، ارتباط‌شان با دیگر دوبلورها و... آن را یك مستند جذاب و متفاوت كرده است.
ویژگی: مرور خاطران دوبلورهای قدیمی و همذات‌پنداری با چهره‌هایی كه یك زمانی جای آنها صحبت كرده‌اند بخش جذاب این مستند است. بازیگران مطرح و معروف جهان كه نه صدای خودشان بلكه صدای دوبلورهای‌شان برای ما آشناتر است و حتی بسیاری بر این عقیده‌اند صداگذاری كه روی این چهره‌ها انجام گرفته بسیار بهتر از صدای خودشان است! دیدن چهره دوبلورهایی كه شاید تنها صدای‌شان به گوش ما آشناست در مقابل
این چهره‌های خارجی معروف خود به تنهایی دارای جذابیت بالایی است كه باعث می‌شود مخاطب‌ها را جذب خود كند.
ساخت این مجموعه، با ساخت مستند استاد بهروز رضوی آغاز شد؛ من برای مجموعه برنامه‌هایی در آرشیو صدا و سیما دنبال تصاویری بودم كه به تصویر آقای رضوی برخورد كردم كه در حال اجرای برنامه‌ای با مرحوم اخوان ثالث شاعر بزرگ ایرانی، بودند و برایم جذاب بود و به نظرم حیف آمد كه از این تصاویر استفاده‌ای نشود. فكر كردم كه می‌توان آنها را در قالب مستند قرار داد تا بینندگان هم از آن استفاده كرده و این عزیزان هم به مردم معرفی شوند. با استاد رضوی صحبت كردم و ایشان هم پذیرفتند مستندشان را بسازم؛ در حین ساخت این مستند بودم كه با جلال مقامی هم صحبت كردم و پیشنهاد ساخت مستند ایشان را به او دادم كه گفتند ابتدا خروجی كار مستند بهروز رضوی را ببینند و بعد تصمیم‌گیری كنند.
یعنی قصد داشتید این مجموعه را ادامه دهید یا فقط قصد ساخت یك قسمت مستند از بهروز رضوی را داشتید؟
خیر. در ابتدا فكر نمی‌كردم این مجموعه ادامه‌دار باشد، اما با توجه به پیشنهاد سازمان و صحبت‌هایی كه با استاد مقامی داشتم، قسمت دوم آن را هم ساختم.
سازمان هم از قسمت اول آن استقبال كرد و قرار شد این مجموعه ادامه دار باشد. تا الان حدود 14 قسمت مستند پخش شده است.
ابتدای ساخت این مجموعه، اهالی دوبله مشكلی با ساخت آن نداشتند؟
اول كارم خیلی شناختی از من نداشتند و به‌راحتی وارد فضای دوبله نمی‌توانستم بشوم و از طرفی هم این عزیزان در برنامه‌های گفت‌وگومحور تلویزیونی حضور پیدا كرده بودند و ما باید سعی می‌كردیم مجموعه‌ای را تهیه كنیم كه از این نظر متفاوت باشد. برنامه‌های گفت‌وگومحور، شاید برای این عزیزان خسته‌كننده باشد، اما بعد از مستندی كه برای استاد مقامی ساختیم، آنها مشاهده كردند كه این مجموعه ساختاری متقاوت و شبیه فیلم دارد.
بازخوردهایی كه تا به امروز از مردم و اهالی دوبله دریافت كرده‌اید، به چه شكل بوده است؟ فكر می‌كنید شما و مجموعه‌تان را قبول كرده‌اند؟
بسیاری از كارها ساخته و اتفاقا با بازخورد‌های بسیار خوبی هم میان مردم و هم بین اهالی دوبله روبه‌رو شد كه این بازخورد‌ها در نهایت منجر به این شد كه من الان وقتی به استودیو دوبله می‌روم، با ابراز لطف اهالی دوبله روبه‌رو می‌شوم. بازخورد‌های مردمی هم تا به امروز برای مجموعه مستند، بسیار بسیار خوب بوده است. البته این را هم بگویم كه گاهی با انتقاداتی مواجه شده‌ام. حتی برخی اوقات به من می‌گویند كه چرا درباره فلان شخصیت، كاری را نمی‌سازید.
طبیعتا شما هم می‌توانستید شبكه‌هایی پر‌مخاطب‌تر را برای پخش مستند خود انتخاب كنید؛ چرا شبكه مستند كه به نظر مخاطب كمتری هم نسبت به شبكه‌های سراسری دارد را انتخاب كردید؟
همان‌طور كه در ابتدا گفتم، من قصد ساخت برنامه‌ای را داشتم كه با تصاویر آرشیوی استاد رضوی مواجه شدم، آن برنامه برای شبكه مستند بود و برای همین هم پیشنهاد ساخت این مجموعه را به شبكه مستند دادم. دلیل دوم من این است كه شبكه مستند، شبكه تخصصی فیلم‌های مستند است و كار كردن در آن به این دلیل كه مخاطبان تخصصی خودش را دارد، بهتر است. مخاطب شبكه مستند تخصصی‌تر به تلویزیون نگاه می‌كنند، یعنی به‌طور مثال وقتی به كانال این شبكه مراجعه می‌كنند، یعنی قصد تماشای یك مستند را دارند و به همین دلیل شاید بشود گفت كه مخاطبان این شبكه، تخصصی‌تر هستند.
این مجموعه در این فصل به‌طور كلی تمام می‌شود یا بازهم ادامه خواهد داشت؟
وقتی این مجموعه ساخته شد، علاقه‌مندان این حوزه از عوامل خیلی تشكر كردند چون تاریخی از دوبله است، اما كسانی كه می‌توانند به من در ساخت این فیلم‌ها كمك كنند، امیدوارم این كار را انجام دهند یا اگر هم قصد كمك كردن ندارند، مانع ساخت این مستند‌ها نشوند.
قرار است فصل بعدی این مستند‌ها در كنار هنر دوبله، به بازیگران سینما و تلویزیون و به طور كلی اهالی هنر هم بپردازیم.
بــزرگان دوبلــه
ساعت و روز پخش: پنجشنبه‌ها ساعت 21
درباره برنامه: دوبلورها با وجود آن‌كه صدای‌شان برای بسیاری آشناست؛ اما خودشان و نام‌شان چندان برای مردم آشنا نیست. هنرمندان غریبی كه بسیاری از آنها غریبانه نیز از كنارمان رفتند. این در حالی است كه هنر دوبله و صداپیشگی یك هنر دشوار و ارزشمند است كه باید قدردان فعالان آن بود. بزرگان دوبله نیز مستندی به منظور قدردانی از چنین افراد هنرمند و فرهیخته‌ای است كه شاید كمتر از دیگر هنرمندان مورد قدردانی و توجه قرار گرفته‌اند. كسانی كه البته تعداد زیادشان از دنیا رفته‌اند و آنهایی كه مانده‌اند هم گرد پیری بر چهره و موهای‌شان نشسته است. با همین هدف ابوالفضل توكلی به سراغ این دوبلورها، زندگی‌شان و خاطرات‌شان رفته است. هر قسمت این مستند مربوط به یك چهره معروف در صداپیشگی است كه با نشان دادن سرگذشت زندگی‌شان، ارتباط‌شان با دوبله و چهره‌هایی كه به جای‌شان صحبت كرده‌اند، ارتباط‌شان با دیگر دوبلورها و... آن را یك مستند جذاب و متفاوت كرده است.
ویژگی: مرور خاطران دوبلورهای قدیمی و همذات‌پنداری با چهره‌هایی كه یك زمانی جای آنها صحبت كرده‌اند بخش جذاب این مستند است. بازیگران مطرح و معروف جهان كه نه صدای خودشان بلكه صدای دوبلورهای‌شان برای ما آشناتر است و حتی بسیاری بر این عقیده‌اند صداگذاری كه روی این چهره‌ها انجام گرفته بسیار بهتر از صدای خودشان است! دیدن چهره دوبلورهایی كه شاید تنها صدای‌شان به گوش ما آشناست در مقابل
این چهره‌های خارجی معروف خود به تنهایی دارای جذابیت بالایی است كه باعث می‌شود مخاطب‌ها را جذب خود كند.
