روایتهای یك مادر كتابباز
خانم شما زیاد كتاب میخونی؟!
سمیهسادات حسینی نویسنده
«ناگهان ساكت شدم. طوری كه انگار یكی جلوی دهانم را گرفته باشد. یا نه. طوری كه انگار وسط جملهام، یك نفر، یك حقیقت محض و خلاف جمله مرا، سرم فریاد زده باشد. در حقیقت همینطور هم بود. وسط جملهای كه داشتم در جواب جمله دخترك میگفتم، حالت چهره او و اطوار خاصی كه به صورتش داد، باعث شد ناگهان ۱۰ سال برگردم عقب و خودم را ببینم كه توی مطب خانم مشاور نشستهام و همینطور وسط جمله سكوت كردهام، چون او ناگهان پریده میان حرفم و پرسیده: «خانم شما كتاب زیاد میخونی؟»
قرار بود راجع به پسرك كه آن زمان حدودا ۶ ساله بود، با خانم مشاور صحبت كنم. جلسه اول بود و 20دقیقه بیوقفه از انواع دغدغهها و مسائلی كه میخواستم نظر آن مشاور حاذق و توصیهشده را دربارهاش بدانم، صحبت كرده بودم.
تا اینكه ناگهان وسط یكی از جملههای مطنطن و مهمم، مشاور حرفم را قطع كرده و پرسیده بود: «خانم شما كتاب زیاد میخونی؟»
این سؤال را بارها شنیده بودم. از كودكی كه به زیاد كتابخواندن شهره شده بودم. در وضعیت مطرحشدن این پرسش تا آن زمان سه حالت هم بیشتر پیش نیامده بود. یا پرسشگر خودش اهل كتابخواندن نبود و با حالتی از اعجاب و شگفتی به شرح و تفصیل من از تعداد و تنوع كتابهای خواندهام، گوش میكرد و مدام تشویق و تحسین میكرد یا اهل كتابخواندن نبود و چنین كاری را وقتتلفكردن میدانست و معتقد بود این فرهنگیبازیها نان و آب نمیشود و اگر از فعالیتی پول درنمیآید، پس انجامش فقط هدردادن عمر است.
حالت سوم هم اینكه پرسشگر مدنظر، خودش اهل كتابخواندن بود و هدفش از این پرسش همنوایی و همدلی و كسب شعفِ همراهی با یك هماهل كتاب و توصیه برای خواندن كتابهایی دیگر بود.
با توجه به ساختاری كه در آن بودم، گمان نمیكردم خانم دكتر قصد ابراز شگفتی از موضعِ یككتابنخوان داشته باشد. یا بخواهد بگوید كتابخواندن پولساز نیست و باید به كناری افكند و رفت سراغ پیشهای.
پس تنها برداشتی كه در همان لحظه بهسرعت از او سؤالش كردم، این بود كه میخواهد با اطمینان از اینكه اهل خواندن كتاب هستم، كتابهایی در زمینه تربیت فرزند معرفی كند.
با این فرض گفتم: «بله. خیلی زیاد هم میخونم. البته درباره روانشناسی كودك هم این كتابا رو خوندم: اصول فرزندپروری...»
مشاور دستش را آورد بالا و گفت: «مشخصه. مشخصه زیاد كتاب میخونید.»
كمی تعجب كردم. ساكت شدم تا ببینم جمله بعدیاش چیست. ظاهرا نمیخواست بداند چه كتابهایی خواندهام. خانم دكتر ادامه داد: «از اطلاعاتتون و لحنتون و ادبیاتتون مشخصه كه زیاد و متنوع كتاب میخونید و این البته خیلی خوبه.»
ناخوداگاه لبخند زدم. توصیفش از ادبیاتم خوشحالكننده بود. كیف كرده بودم از اینكه میگفت از ادبیات و لحنم متوجه شده كه زیاد كتاب میخوانم. دهانم را باز كردم كه تشكر كنم. اما در همان لحظه خانم دكتر در ادامه حرفش گفت: «اما...»
دهانم را بستم.
مكالمه عجیبی بود. یك جمله درمیان شگفتزده میشدم. با جمله بعدی فكر میكردم فهمیدهام ماجرا چیست و باز در جمله بعدی متوجه میشدم اشتباه فهمیدهام و باز شگفتزده میشدم!
پس كلا ساكت شدم تا ببینم آن مكالمه عجیب به كجا راه خواهد برد.
خانم دكتر ادامه داد: «اما متوجه فشار این قضیه روی بچههاتون هستید؟»
فشار؟ اینكه تلاش كنم از اطلاعات و دانش بیشتری درباره تربیت فرزند برای برخورد با فرزندانم بهره ببرم، فشار داشت؟
«شما اطلاعات زیادی دارید. خودتون از داشتن اون اطلاعات فایده زیادی نصیبتون شده. هم در زندگیتون استفاده عینی داشته، هم از احترامی كه یه آدم كتابخون توی جامعه داره، بهره بردین. اما یه نكته ظریف درباره بچهها هست كه باید خیلی مراقبش باشید.»
حرفی نزدم. توصیفش درست بود. اما هنوز هم نمیدانستم هدف اصلی این جملات چیست. ادامه داد: «باید مراقب باشید كه به بچه اطلاعات زیادی ندید. لازم نیست بچه درباره خیلی چیزها اطلاعات زیاد و كامل داشته باشه. ذهن بچه رو پر از اطلاعات نكنید. این كار بچه رو مطلع و باسواد بار نمیاره. فقط ذهنش رو خسته میكنه. كاری میكنه كه وقتی لازم باشه یه مقدار اطلاعات ضروری به بچه بدید، دیگه ذهن بچه قادر نیست برای اونا ارزش كافی و لازم رو قائل بشه.»
طوری ساكت بودم كه انگار وسط جملهام، یك نفر، یك حقیقت محض اما خلاف باور مرا، سرم فریاد زده باشد و ناگهان متوجه شده باشم كه درست میگوید!
خانم مشاور، حقیقتا حاذق بود. چون بهدرستی و بهطور موثر در این لحظه لبخندی از سر همدلی زد: «با وجود اینكه مشخصه تا الان تا حدی این كار رو با پسرتون كردید، اما كاملا مطمئنم از اونایی هستید كه الان متوجه منظور من شدید و با من موافقید.»
بله موافق بودم. همان لحظه متوجه شدم كه درست میگوید و آن بخش از رفتارهای پسرك را كه ناشی از خستگی از دریافت اطلاعات بود، در جا تشخیص دادم.
از آن سال البته خیلی گذشته بود.
اما آن خانم مشاور چندین كلید حقیقتا باارزش و كاربردی در صحبتهایش به من اعطا كرده بود كه به كار گشایش بسیاری از قفلهای روابط مادر و فرزندیمان آمده بود. یكی از آنها همین نكته بود.
حالا منظورم این نیست كه بگویم همیشه حواسم بوده یا توانستهام به نكات طلایی مشاور عمل كنمها. خیلیوقتها هم رفتارم دقیقا نقطه مقابلش بوده. همیشه هم چندان نتیجه بدی نگرفتهام. اما چه شد كه وسط مكالمه با دخترك، این بار، ناگهان چهره آن خانم مشاور جلوی چشمم زنده شد؟
چند ماه پیش دخترك رفته بود تولد دوستش. بعد آمده بود خانه و داشت تعریف میكرد: «مامان یه عالمه پیتزای گیاهی خوردم. مامانِ شارلوت خودش پخته بود. خیلی خوشمزه بود.»
«یعنی همهتون پیتزای گیاهی خوردین؟»
«نه. برای بقیه پیتزای گوشت بود. فقط برای من و لیا پیتزای گیاهی آماده كرده بودن.»
«لیا؟ مگه كجاییه كه پیتزای گوشت نمیخوره؟»
«آلمانیه.»
«گیاهخواره كلا؟»
«نه. یهودیه. امسال اومده مدرسهمون. اونم مثل من هیچوقت توی مدرسه از غذاهای گوشتیشون نمیخوره.»
«میدونستی یهودیها هم قانون گوشتخوردن و ذبح گوشتشون مثل ماست؟...»
دخترك پرید وسط حرفم: «آره مامان. خودم میدونم!»
میخواستم شرح مفصلی از تشابه قوانین گوشتخواری مسلمانان و یهودیان بدهم، چرا كه دخترك گاهی احساس تنهایی میكرد از اینكه در جمعهای مدرسه بگوید كه گوشت نمیخورد. اما امسال كه لیای یهودی همكلاسیشان شده بود و گوشت نمیخورد، انگار دخترك راحتتر از خوردن گوشت در غذاهای تولد خودداری كرده بود. آماده شده بودم تمام این اطلاعات را ناگهان بریزم توی مغز دخترك كه قیافه بیحوصله و لحن خستهاش، ساكتم كرد.
انگار دوباره خانم دكتر ناگهان توی گوشم پرسیده بود: «خانم شما زیاد كتاب میخونی؟!»
قرار بود راجع به پسرك كه آن زمان حدودا ۶ ساله بود، با خانم مشاور صحبت كنم. جلسه اول بود و 20دقیقه بیوقفه از انواع دغدغهها و مسائلی كه میخواستم نظر آن مشاور حاذق و توصیهشده را دربارهاش بدانم، صحبت كرده بودم.
تا اینكه ناگهان وسط یكی از جملههای مطنطن و مهمم، مشاور حرفم را قطع كرده و پرسیده بود: «خانم شما كتاب زیاد میخونی؟»
این سؤال را بارها شنیده بودم. از كودكی كه به زیاد كتابخواندن شهره شده بودم. در وضعیت مطرحشدن این پرسش تا آن زمان سه حالت هم بیشتر پیش نیامده بود. یا پرسشگر خودش اهل كتابخواندن نبود و با حالتی از اعجاب و شگفتی به شرح و تفصیل من از تعداد و تنوع كتابهای خواندهام، گوش میكرد و مدام تشویق و تحسین میكرد یا اهل كتابخواندن نبود و چنین كاری را وقتتلفكردن میدانست و معتقد بود این فرهنگیبازیها نان و آب نمیشود و اگر از فعالیتی پول درنمیآید، پس انجامش فقط هدردادن عمر است.
حالت سوم هم اینكه پرسشگر مدنظر، خودش اهل كتابخواندن بود و هدفش از این پرسش همنوایی و همدلی و كسب شعفِ همراهی با یك هماهل كتاب و توصیه برای خواندن كتابهایی دیگر بود.
با توجه به ساختاری كه در آن بودم، گمان نمیكردم خانم دكتر قصد ابراز شگفتی از موضعِ یككتابنخوان داشته باشد. یا بخواهد بگوید كتابخواندن پولساز نیست و باید به كناری افكند و رفت سراغ پیشهای.
پس تنها برداشتی كه در همان لحظه بهسرعت از او سؤالش كردم، این بود كه میخواهد با اطمینان از اینكه اهل خواندن كتاب هستم، كتابهایی در زمینه تربیت فرزند معرفی كند.
با این فرض گفتم: «بله. خیلی زیاد هم میخونم. البته درباره روانشناسی كودك هم این كتابا رو خوندم: اصول فرزندپروری...»
مشاور دستش را آورد بالا و گفت: «مشخصه. مشخصه زیاد كتاب میخونید.»
كمی تعجب كردم. ساكت شدم تا ببینم جمله بعدیاش چیست. ظاهرا نمیخواست بداند چه كتابهایی خواندهام. خانم دكتر ادامه داد: «از اطلاعاتتون و لحنتون و ادبیاتتون مشخصه كه زیاد و متنوع كتاب میخونید و این البته خیلی خوبه.»
ناخوداگاه لبخند زدم. توصیفش از ادبیاتم خوشحالكننده بود. كیف كرده بودم از اینكه میگفت از ادبیات و لحنم متوجه شده كه زیاد كتاب میخوانم. دهانم را باز كردم كه تشكر كنم. اما در همان لحظه خانم دكتر در ادامه حرفش گفت: «اما...»
دهانم را بستم.
مكالمه عجیبی بود. یك جمله درمیان شگفتزده میشدم. با جمله بعدی فكر میكردم فهمیدهام ماجرا چیست و باز در جمله بعدی متوجه میشدم اشتباه فهمیدهام و باز شگفتزده میشدم!
پس كلا ساكت شدم تا ببینم آن مكالمه عجیب به كجا راه خواهد برد.
خانم دكتر ادامه داد: «اما متوجه فشار این قضیه روی بچههاتون هستید؟»
فشار؟ اینكه تلاش كنم از اطلاعات و دانش بیشتری درباره تربیت فرزند برای برخورد با فرزندانم بهره ببرم، فشار داشت؟
«شما اطلاعات زیادی دارید. خودتون از داشتن اون اطلاعات فایده زیادی نصیبتون شده. هم در زندگیتون استفاده عینی داشته، هم از احترامی كه یه آدم كتابخون توی جامعه داره، بهره بردین. اما یه نكته ظریف درباره بچهها هست كه باید خیلی مراقبش باشید.»
حرفی نزدم. توصیفش درست بود. اما هنوز هم نمیدانستم هدف اصلی این جملات چیست. ادامه داد: «باید مراقب باشید كه به بچه اطلاعات زیادی ندید. لازم نیست بچه درباره خیلی چیزها اطلاعات زیاد و كامل داشته باشه. ذهن بچه رو پر از اطلاعات نكنید. این كار بچه رو مطلع و باسواد بار نمیاره. فقط ذهنش رو خسته میكنه. كاری میكنه كه وقتی لازم باشه یه مقدار اطلاعات ضروری به بچه بدید، دیگه ذهن بچه قادر نیست برای اونا ارزش كافی و لازم رو قائل بشه.»
طوری ساكت بودم كه انگار وسط جملهام، یك نفر، یك حقیقت محض اما خلاف باور مرا، سرم فریاد زده باشد و ناگهان متوجه شده باشم كه درست میگوید!
خانم مشاور، حقیقتا حاذق بود. چون بهدرستی و بهطور موثر در این لحظه لبخندی از سر همدلی زد: «با وجود اینكه مشخصه تا الان تا حدی این كار رو با پسرتون كردید، اما كاملا مطمئنم از اونایی هستید كه الان متوجه منظور من شدید و با من موافقید.»
بله موافق بودم. همان لحظه متوجه شدم كه درست میگوید و آن بخش از رفتارهای پسرك را كه ناشی از خستگی از دریافت اطلاعات بود، در جا تشخیص دادم.
از آن سال البته خیلی گذشته بود.
اما آن خانم مشاور چندین كلید حقیقتا باارزش و كاربردی در صحبتهایش به من اعطا كرده بود كه به كار گشایش بسیاری از قفلهای روابط مادر و فرزندیمان آمده بود. یكی از آنها همین نكته بود.
حالا منظورم این نیست كه بگویم همیشه حواسم بوده یا توانستهام به نكات طلایی مشاور عمل كنمها. خیلیوقتها هم رفتارم دقیقا نقطه مقابلش بوده. همیشه هم چندان نتیجه بدی نگرفتهام. اما چه شد كه وسط مكالمه با دخترك، این بار، ناگهان چهره آن خانم مشاور جلوی چشمم زنده شد؟
چند ماه پیش دخترك رفته بود تولد دوستش. بعد آمده بود خانه و داشت تعریف میكرد: «مامان یه عالمه پیتزای گیاهی خوردم. مامانِ شارلوت خودش پخته بود. خیلی خوشمزه بود.»
«یعنی همهتون پیتزای گیاهی خوردین؟»
«نه. برای بقیه پیتزای گوشت بود. فقط برای من و لیا پیتزای گیاهی آماده كرده بودن.»
«لیا؟ مگه كجاییه كه پیتزای گوشت نمیخوره؟»
«آلمانیه.»
«گیاهخواره كلا؟»
«نه. یهودیه. امسال اومده مدرسهمون. اونم مثل من هیچوقت توی مدرسه از غذاهای گوشتیشون نمیخوره.»
«میدونستی یهودیها هم قانون گوشتخوردن و ذبح گوشتشون مثل ماست؟...»
دخترك پرید وسط حرفم: «آره مامان. خودم میدونم!»
میخواستم شرح مفصلی از تشابه قوانین گوشتخواری مسلمانان و یهودیان بدهم، چرا كه دخترك گاهی احساس تنهایی میكرد از اینكه در جمعهای مدرسه بگوید كه گوشت نمیخورد. اما امسال كه لیای یهودی همكلاسیشان شده بود و گوشت نمیخورد، انگار دخترك راحتتر از خوردن گوشت در غذاهای تولد خودداری كرده بود. آماده شده بودم تمام این اطلاعات را ناگهان بریزم توی مغز دخترك كه قیافه بیحوصله و لحن خستهاش، ساكتم كرد.
انگار دوباره خانم دكتر ناگهان توی گوشم پرسیده بود: «خانم شما زیاد كتاب میخونی؟!»




