جای خالی معرفی پیامبر اکرم (ص) در ادبیات داستانی
در قوم خویش غریب!
حسام آبنوس دبیر قفسه
انگار راهی جز این که در این بخش از نداشته‌هایمان حرف بزنیم کار دیگری از ما بر نمی‌آید! یک هفته درباره نداشتن یک شخصیت جذاب پلیسی همچون شرلوک هولمز و بار دیگر درباره نداشتن یک روایت مستند از حافظ و مرتبه بعدی درباره جای خالی یک رویداد تاریخی در ادبیات و حالا این هفته هم درباره یکی دیگر از خلأهای موجود در ادبیات داستانی. پیامبر رحمت(ص) آن شخصیتی است که در این شماره می‌خواهیم درباره‌اش
حرف بزنیم و بگوییم ایشان با آن مقام و مرتبه جایش در میان آثار داستانی داستان‌نویسان فارسی خالی است و فقط می‌توان افسوس خورد که چرا ادبیات توفیق نداشته تا راوی ایشان باشد.
حالا که چهل سال از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذرد طبیعی است که انتظار داشته باشیم روایتی جامع و جذاب از زندگی پیامبر اسلام(ص) را در لباس ادبیات بخوانیم و با آن زندگی کنیم. در حالی که امروز تنها مستمسک ما برای خوانش شخصیت ایشان همان متن‌های تاریخی است که برخی از آن‌ها نیز جذابیت چندانی ندارد. این در حالی است که حقانیت مسیری که حضرت محمد(ص) آغازگر آن بوده‌اند امروز بر جهانیان روشن شده و کسی نمی‌تواند آن را انکار کند و موج توهین‌ها و ناسزاگویی‌ها به ایشان نشان می‌دهد که روز به روز نور این حقیقت عالم را از تاریکی خارج می‌کند اما با وجود این ناسزاگویی‌ها و توهین‌ها اما نویسنده مسلمان دست به کار نشده و اثری درخور تولید نکرده تا مخاطب بتواند از دریچه آن به چهره نورانی ایشان بنگرد. اتفاقی که حتی در سینما هم چندان روی نداده در صورتی که این اتفاق درباره سایر پیامبران کم و بیش از سوی باورمندان به آن‌ها ولو تحریف شده اتفاق افتاده اما جای خالی پیامبر اسلام(ص) که به عنوان سرور پیامبران الهی معرفی می‌شوند، در ادبیات و سینما خالی است.
اگر مروری کنیم می‌بینیم که جز یکی دو کار که خیلی هم دیده نشده یا خیلی مخاطب نداشته‌اند هیچ‌کار شایسته‌ای که بگوییم نهایت تلاش یک هنرمند بوده برای ایشان خلق نشده است. اگر از آثاری مانند «قاف» یاسین حجازی و «سه‌کاهن» مجید قیصری بگذریم که اولی روایتی مستند براساس یک تفسیر کهن است و دیگری اثری داستانی است که یک روز از زندگی پیامبر در ابتدای کودکی را بازگو کرده اثر چندان جذابی در ادبیات نداریم که بتوانیم با خیال راحت به مخاطب پیشنهاد کنیم!
پاسخ به این پرسش که چرا در این فضا آثاری تولید نشده و با وجود بودجه‌های هنگفت فرهنگی در یک حکومت دینی تصویری مبتنی بر واقعیت با زبان داستان درباره پیامبر آخرالزمان (ص) تولید نشده اساسا کار هیچ‌کس نیست و این سوال به قوت خود پابرجاست ولی این ابهام وجود دارد که آیا واقعا نوشتن درباره پیامبر خدا(ص) در توان نویسنده‌های ما نبوده یا این‌که هم‌دلی و همراهی در ایشان وجود نداشته که درباره ایشان قلم بچرخانند و اثری قابل دفاع خلق کنند. در حالی که می‌بینیم بسیاری از آن‌ها با پول نهادهای مختلف آثاری که شاید اولویت چندم فرهنگی ما بوده را به خوبی و دقت خلق کرده‌اند ولی درباره پیامبری که ما خود را به او منتسب می‌دانیم؛ هیچ!
این در حالی است که حتی آن‌هایی که اعتقادی به مسیح(ع)نداشته‌اند از زاویه خود درباره این پیامبر خدا نوشته‌اند و می‌توان ردپایی از ایشان در آثار داستانی غربی مشاهده کرد که معتقدان به مسیح یا منتسبان به او در داستان‌ها حضور دارند و خواننده می‌تواند تصویری از این پیامبر را ببیند.
پیامبری که نهضتش یک نهضت فرهنگی بوده و معجزه‌اش کتاب بوده است. پیامبری که رسالتش ارتقا فرهنگی بوده و انسان‌ها را از جهل و نادانی نجات داده بود درباره‌اش اثری مکتوب و جدی که بتواند چهره‌شان را به مخاطب امروز که مصرف‌کننده محصولات فرهنگی است، بنمایاند در دسترس نیست.
حتی اثر ارزشمند «آنک آن یتیم نظر کرده» محمد سرشار که نثری کهن دارد و درباره زمان ولادت پیامبر آخرالزمان است هم با وجود تعریف و تمجیدهای مختلف، برای مخاطب امروز که به محتوای کپسولی خو کرده کشش و جذابیتی ندارد.
در مجموع به نظر می‌رسد که پیامبر اسلام (ص) در میان مسلمین هم ناشناخته است و اگر کسی خودش از روی علاقه دنبال خواندن متون تاریخی درباره ایشان باشد و بتواند به شناخت برسد در غیر این صورت نهادهای فرهنگی از طریق محتوای جذاب تلاشی برای شناساندن او نکرده‌اند. حتی ما به عنوان یک جامعه مسلمان این توانایی را نداریم که با ترجمه متون مکتوب خود پیامبرمان را به جهان آن‌طور که هست معرفی کنیم، زیرا متنی وجود ندارد!
حرف بزنیم و بگوییم ایشان با آن مقام و مرتبه جایش در میان آثار داستانی داستان‌نویسان فارسی خالی است و فقط می‌توان افسوس خورد که چرا ادبیات توفیق نداشته تا راوی ایشان باشد.
حالا که چهل سال از پیروزی انقلاب اسلامی می‌گذرد طبیعی است که انتظار داشته باشیم روایتی جامع و جذاب از زندگی پیامبر اسلام(ص) را در لباس ادبیات بخوانیم و با آن زندگی کنیم. در حالی که امروز تنها مستمسک ما برای خوانش شخصیت ایشان همان متن‌های تاریخی است که برخی از آن‌ها نیز جذابیت چندانی ندارد. این در حالی است که حقانیت مسیری که حضرت محمد(ص) آغازگر آن بوده‌اند امروز بر جهانیان روشن شده و کسی نمی‌تواند آن را انکار کند و موج توهین‌ها و ناسزاگویی‌ها به ایشان نشان می‌دهد که روز به روز نور این حقیقت عالم را از تاریکی خارج می‌کند اما با وجود این ناسزاگویی‌ها و توهین‌ها اما نویسنده مسلمان دست به کار نشده و اثری درخور تولید نکرده تا مخاطب بتواند از دریچه آن به چهره نورانی ایشان بنگرد. اتفاقی که حتی در سینما هم چندان روی نداده در صورتی که این اتفاق درباره سایر پیامبران کم و بیش از سوی باورمندان به آن‌ها ولو تحریف شده اتفاق افتاده اما جای خالی پیامبر اسلام(ص) که به عنوان سرور پیامبران الهی معرفی می‌شوند، در ادبیات و سینما خالی است.
اگر مروری کنیم می‌بینیم که جز یکی دو کار که خیلی هم دیده نشده یا خیلی مخاطب نداشته‌اند هیچ‌کار شایسته‌ای که بگوییم نهایت تلاش یک هنرمند بوده برای ایشان خلق نشده است. اگر از آثاری مانند «قاف» یاسین حجازی و «سه‌کاهن» مجید قیصری بگذریم که اولی روایتی مستند براساس یک تفسیر کهن است و دیگری اثری داستانی است که یک روز از زندگی پیامبر در ابتدای کودکی را بازگو کرده اثر چندان جذابی در ادبیات نداریم که بتوانیم با خیال راحت به مخاطب پیشنهاد کنیم!
پاسخ به این پرسش که چرا در این فضا آثاری تولید نشده و با وجود بودجه‌های هنگفت فرهنگی در یک حکومت دینی تصویری مبتنی بر واقعیت با زبان داستان درباره پیامبر آخرالزمان (ص) تولید نشده اساسا کار هیچ‌کس نیست و این سوال به قوت خود پابرجاست ولی این ابهام وجود دارد که آیا واقعا نوشتن درباره پیامبر خدا(ص) در توان نویسنده‌های ما نبوده یا این‌که هم‌دلی و همراهی در ایشان وجود نداشته که درباره ایشان قلم بچرخانند و اثری قابل دفاع خلق کنند. در حالی که می‌بینیم بسیاری از آن‌ها با پول نهادهای مختلف آثاری که شاید اولویت چندم فرهنگی ما بوده را به خوبی و دقت خلق کرده‌اند ولی درباره پیامبری که ما خود را به او منتسب می‌دانیم؛ هیچ!
این در حالی است که حتی آن‌هایی که اعتقادی به مسیح(ع)نداشته‌اند از زاویه خود درباره این پیامبر خدا نوشته‌اند و می‌توان ردپایی از ایشان در آثار داستانی غربی مشاهده کرد که معتقدان به مسیح یا منتسبان به او در داستان‌ها حضور دارند و خواننده می‌تواند تصویری از این پیامبر را ببیند.
پیامبری که نهضتش یک نهضت فرهنگی بوده و معجزه‌اش کتاب بوده است. پیامبری که رسالتش ارتقا فرهنگی بوده و انسان‌ها را از جهل و نادانی نجات داده بود درباره‌اش اثری مکتوب و جدی که بتواند چهره‌شان را به مخاطب امروز که مصرف‌کننده محصولات فرهنگی است، بنمایاند در دسترس نیست.
حتی اثر ارزشمند «آنک آن یتیم نظر کرده» محمد سرشار که نثری کهن دارد و درباره زمان ولادت پیامبر آخرالزمان است هم با وجود تعریف و تمجیدهای مختلف، برای مخاطب امروز که به محتوای کپسولی خو کرده کشش و جذابیتی ندارد.
در مجموع به نظر می‌رسد که پیامبر اسلام (ص) در میان مسلمین هم ناشناخته است و اگر کسی خودش از روی علاقه دنبال خواندن متون تاریخی درباره ایشان باشد و بتواند به شناخت برسد در غیر این صورت نهادهای فرهنگی از طریق محتوای جذاب تلاشی برای شناساندن او نکرده‌اند. حتی ما به عنوان یک جامعه مسلمان این توانایی را نداریم که با ترجمه متون مکتوب خود پیامبرمان را به جهان آن‌طور که هست معرفی کنیم، زیرا متنی وجود ندارد!
