یادگاری از دوران پر ویروس

گفت‌وگو با دبیر جشنواره‌ای كه می‌خواهد اسناد هنری زمانه كرونا را برای ثبت در تاریخ به نمایش بگذارد

یادگاری از دوران پر ویروس

از زمان شیوع ویروس كرونا، رویدادهای هنری متعددی لغو شده‌ و رویدادهایی نیز در این میان با تغییر رویه در برگزاری، برپا شده‌اند. در عین حال بوده‌‌اند رویدادهایی كه شرایط این روزها را نه صرفا به عنوان شرایطی تحمیلی درباره چگونگی برگزاری‌‌شان، بلكه آن را اساسا موضوع كار خود قرار داده‌اند تا كرونا و سبك زندگی ایرانیان در روزگار تسلط این ویروس منحوس را به اسنادی هنری تبدیل كنند و بگذارند در بایگانی تاریخ. جشنواره‌ هنرهای تجسمی ساتین با عنوان «وضعیت» كه چند روزی است در موسسه فرهنگی - هنری صبا برپاست، یكی از همین رویدادهاست؛ این سالانه‌ در شرایطی شكل گرفت كه به دلیل شیوع بیماری كرونا، فعالیت‌های فرهنگی - هنری بسیار محدود شده و هنرمندان در حوزه‌های مختلف، امكان چندانی برای خلق و ارائه آثار هنری ندارند. در چنین شرایطی جشنواره ساتین با هدف تاكید بر نقش سازنده و امیدبخش هنر در دوران پراضطراب شیوع ویروس كرونا، در پنج رشته‌ نقاشی، عكاسی، مجسه‌سازی، چاپ دستی و هنرهای جدید شكل گرفت. پس از اعلام فراخوان این جشنواره تعداد ۱۵۸۰ اثر به دبیرخانه ارسال شد كه از این میان ۱۰۷ اثر از ۸۶ هنرمند توسط 15 داور در بخش‌های پنج‌گانه انتخاب شد و در نمایشگاه وضعیت به نمایش درآمد. تور مجازی این نمایشگاه نیز در وب‌سایت موسسه برپاست و قرار است ۱۶ آبان در اختتامیه جشنواره، نفرات برگزیده بخش‌های پنج‌گانه معرفی شده و جوایزی دریافت ‌كنند. دبیری جشنواره وضعیت را هادی آذری ازغندی برعهده دارد. او تحصیلكرده كارشناسی ارشد عكاسی و دكترای پژوهش هنر و مدرس دانشگاه است. با او به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

 چه شد كه خواستید این جشنواره را در ارتباط با كرونا برگزار كنید؟
ایده‌ای برای برگزاری یك نمایشگاه هنرهای تجسمی در شرایطی كه كرونا به وجود آورده است، مطرح بود تا بتواند برای فعالان این عرصه انگیزه‌بخش باشد. پس از آن، تصمیم بر این شد كه موضوعی برای جشنواره در نظر بگیریم كه تا حدودی با شرایط فعلی و پیامدهای شیوع بیماری ارتباط داشته باشد. هدف ما صرفا آن چیزهایی نبود كه مستقیما به كرونا مربوط هستند، بلكه پیامدهای این بیماری در آینده یا حتی تجربیاتی مانند انزوا یا خودقرنطینگی كه انسان‌ها ممكن است قبلا تجربه كرده باشند، ولی امروز در سطح گسترده‌تری تجربه می‌شوند را درنظر داشتیم.
با توجه به این‌كه موضوعی مشخص كه همانا كرونا و پیامدهای ناشی از آن باشد برای برای آثار در نظر گرفتید، آثار متعددی به دست‌تان رسیده، اما كیفیت آنها راضی‌كننده بوده است؟
با توجه به این‌كه نخستین دوره این جشنواره برگزار می‌شود و هنرمندان شناختی از آن نداشتند، بااین‌حال سطح آثار را می‌توان قابل‌‌قبول دانست. بخشی از آنها در طبقه‌بندی آثار ضعیف قرار داشتند، بااین‌حال بیشتر كارها را می‌توان در سطح متوسط رو به بالا دانست كه بعضا می‌توانست كار انتخاب آثار برگزیده را برای داوران با چالش مواجه كند. بااین‌حال یكی از مهم‌ترین موفقیت‌های ما این بود كه توانستیم از سراسر ایران آثاری را دریافت كنیم. همیشه یكی از گلایه‌هایی كه درباره رویدادهای هنری شنیده می‌شود، این است كه متمركز بر هنرمندان تهرانی هستند، ولی خوشبختانه ما در این نمایشگاه گستره جغرافیایی وسیعی از هنرمندان ایران را داریم و برای ما خوشایند بود كه نمایندگانی از شهرهای مختلف ایران در جشنواره حضور دارند. بنابر عقیده هیات ‌داوران، استعدادهای خوبی در این نمایشگاه دیده می‌شود كه در صورت آموزش درست می‌توانند در آینده به هنرمندان مطرحی تبدیل شوند.
 حالا كه آثار را داوری می‌كنید، بگویید بیشتر چه نوع هنرمندانی و از چه رده‌های سنی به شرایط امروز ما در روزگار تسلط كرونا حساسیت نشان داده‌اند؟
شركت‌كنندگان این جشنواره بیشتر در رده سنی ۲۰ تا ۳۰ سال هستند و جوانان تمایل بیشتری برای حضور در آن داشته‌اند. علاوه‌بر دانشجویان هنر، تعداد زیادی از دانشجویان رشته‌های دیگر و هنرمندان جوان در این نمایشگاه حضور دارند و این مساله كاملا طبیعی است، زیرا هنرمندانی كه نمایشگاه‌های انفرادی یا گروهی داشته و توانسته‌اند راه خود را پیدا كنند، كمتر در جشنواره‌ها شركت می‌كنند. اما افرادی كه هنوز راه حضور در جامعه هنری را پیدا نكرده‌اند، بیشتر تمایل به حضور در رقابت‌ها و جشنواره‌ها دارند.
 در پنج رشته اثر پذیرفته‌اید؛ استقبال هنرمندان در كدام رشته‌های هنری بیشتر بود؟
بیشترین آثار را در بخش نقاشی دریافت كردیم و در مرحله بعد نیز آثار عكاسی و چاپ دستی بوده است. مجسمه به خاطر سختی در ساخت و ارسال، تعداد كمتری را به خود اختصاص داد و كمترین تعداد آثار نیز مربوط به هنرهای جدید بود. از شهرستان‌ها نیز بیشتر آثار نقاشی و عكاسی دریافت كردیم، بااین‌ حال آثار حجمی نیز از شهرستان‌ها در این نمایشگاه وجود دارد كه هنرمندان آنها برای نصب اثر در نمایشگاه به تهران آمدند.
 رویكرد هنرمندان به موضوع جشنواره شما و ارتباط آن با شیوع كرونا چگونه رویكردی بوده است؟
نحوه برخورد هنرمندان با موضوع را می‌توان به دو بخش مستقیم و غیرمستقیم تقسیم كرد. به عنوان مثال در رشته عكاسی برخوردهای مستقیم با كرونا و وضعیتی كه در آن قرار داریم، بیشتر دیده می‌شد. هنرمندان در چند مجموعه عكس به طور مشخص به شرایط قرنطینه، ایجاد فاصله اجتماعی میان افراد یا شرایط كادر درمان پرداخته‌اند، در بعضی از نقاشی‌ها هم این مساله به شكل مستقیم دیده می‌شود. اما در بیشتر كارها و به‌خصوص در آثار مجسمه و هنرهای جدید واكنش هنرمندان غیرمستقیم بود. انزوا، تك‌افتادگی و تنهایی مسائلی است كه در بیشتر كارها دیده می‌شود و آثار هنرمندان را به شرایط امروز پیوند می‌دهد.
 با این‌كه شما در این رویداد موضوع كرونا را كه امروز با آن درگیر هستیم، مدنظر قرار داده‌اید، اما نهایتا گمان می‌كنید در شرایط فعلی برگزاری چنین رویدادی می‌تواند تاثیری داشته باشد؟
شاید میزان تاثیرگذاری این جشنواره هم‌اكنون مشخص نشود، اما با توجه به تاخیری كه در برگزاری نمایشگاه به دلیل محدودیت‌های كرونایی به وجود آمد، این‌كه شاهد پیگیری‌های افراد درباره زمان برگزار شدن نمایشگاه بودیم، نشان می‌داد كه این جشنواره توانسته برای گروهی از هنرمندان در شرایط كرونایی مفید بوده و آنها را درگیر و مشتاق كار كند. این جشنواره باعث شد هنرمندان بتوانند كار خود را ادامه دهند و احساس بیهودگی نكنند. شاید در شرایطی كه روزانه صدها هموطن ما و همین‌طور هزاران نفر دیگر در سراسر جهان بر اثر كرونا فوت می‌كنند، برگزاری چنین رویدادی كار عبثی به نظر برسد، اما بخشی از رسالت هنر همین ایجاد روحیه و جنبه انگیزشی است. این رویدادها می‌تواند هنرمندان را به كاری كه انجام می‌دهند، امیدوار نگه دارد و درعین‌حال ثبت كردن یك وضعیت هم بخش دیگری از وظایف هنر است. این آثار در آینده به عنوان اسنادی شناخته می‌شود كه شرایط آدم‌ها را در یك زمان خاص را بازنمایی می‌كنند. از سوی دیگر برگزاری چنین رویدادهایی با رعایت مسائل بهداشتی و ایمنی، نشان می‌دهد كه زندگی هنوز در جامعه جریان دارد. اگر این نوع فعالیت‌ها تعطیل شوند، در طولانی‌مدت به جامعه پیام منفی می‌دهد.