«انسانیت» برایش اصل بود

گفت‌وگو با شوکت حجت و بابک نظری در زادروز مرتضی احمدی

«انسانیت» برایش اصل بود

اگر زنده بود امروز شمع 96 سالگی‌اش را فوت می‌کرد. مرتضی احمدی اما هفت سال قبل در 30آذر برای همیشه از این دنیا رفت.با نگاهی به کارنامه‌ هنری‌اش می‌توانی نظر بدهی که زندگی خوبی را شروع کرده و به پایان رسانده و احتمالا زمان رفتن دریغ و افسوس کمتری داشته که چرا فلان کار را نکرده و از فرصت‌های زندگی استفاده نکرده.در زندگی‌نامه‌اش نوشته‌شده در نوجوانی ورزش زور‌خانه‌ای و فوتبال را تجربه می‌کند که در هردوی آنها موفقیت‌هایی به دست می‌آورد و از 19سالگی به گروه‌های تئاتری آماتور می‌رود و خیلی زود متوجه می‌شود صدای خوبی دارد و پیش پرده‌خوانی را شروع می‌کند و بعد به گروه‌های دوبله می‌پیوندد و در کنار بازیگری و خوانندگی در تئاتر به‌جای شخصیت‌های مختلف در فیلم‌های سینمایی و کارتون صحبت می‌کند. نسل اول انقلاب او را با صدای روباه مکار در کارتون پینوکیو به یاد می‌آورند و نسل چهارم با تیتراژ سریال شکرستان.در زادروز مرتضی احمدی با بابک نظری، کارگردان سه سری اول مجموعه شکرستان و شوکت حجت، همکار قدیمی آقای احمدی و مدیر دوبلاژ شکرستان هم‌صحبت شدم که از این هنرمند فقید برایمان بگویند تا نامش و هنرش را یادآوری کنیم.

شوکت حجت، دوبلور
یک پرسپولیسی دو آتشه

این دوبلور درباره شخصیت آقای احمدی می‌گوید: ایشان یکی از بهترین ، خوش‌اخلاق‌ترین و بامرام‌ترین گویندگان حوزه دوبله بود.علاوه بر تواضع بسیار، اما در کارش بسیار جدی بود و اصلا ناراحت نمی‌شد اگر از کارش ایرادی گرفته می‌شد . مثلا برای یک دیالوگ پنج‌بار برداشت‌های مختلف ضبط می‌شد.با عشق و علاقه پای میکروفن می‌نشست و اگر کار چند ساعت طول می‌کشید از آنهایی نبود که به بهانه چای و استراحت از زیر کار دربرود و ما گاهی ایشان را به‌زور از اتاق ضبط بیرون می‌بردیم تا چای و میوه‌ای بخورند و ناهارشان هم که همیشه آبگوشت بود.همه دلخوشی‌مان این بود که در زمان‌های استراحت، آقای احمدی را به حرف بکشیم و برایمان از تهران قدیم و تیم پرسپولیس بگوید.آن‌قدر خوش‌صحبت بودند که از حضورشان سیر نمی‌شدیم.وقتی تیم پرسپولیس بازی داشت، آن‌قدر روی پایش می‌کوبید که سیاه می‌شد! دوستی ما قدیمی بود و به من می‌گفت: «دخترم». وقتی باهم همکاری نداشتیم، حداقل هفته‌ای یک‌بار به من تلفن می‌زد و احوال‌پرسی می‌کرد و اگر نبودم برایم پیغام می‌گذاشت.
به خانم حجت می‌گویم، کسی که حتی یک‌بار آقای احمدی را دیده آن‌قدر خاطره خوب از ایشان به یاد دارد و از او به نیکی یاد می‌کند که گویا مثل شما سال‌ها با زنده‌یاد احمدی رفاقت داشته و این نشان‌دهنده روح بزرگ ایشان و  مردم‌داری‌شان بوده ...
می‌گوید: آدم‌ها در درازمدت آن چیزی را که درون‌شان است به نمایش می‌گذارند. نقاب برای مدت کوتاهی می‌تواند شخصیت اصلی آدم‌ها را پنهان کند. آدمی که منش و شخصیتش اصل است و واقعی با همه آدم‌ها یکسان رفتار می‌کند.‌آقای احمدی همان‌گونه با ما -که دوست و همکارش بودیم- برخورد می‌کرد که با یک رفتگر یا مهندس.اصل ماجرا برای ایشان انسانیت بود، نه پست و جایگاه و مقامی که داشت.
  حجت درباره انتخاب آقای احمدی به‌عنوان راوی مجموعه شكرستان می‌گوید: توان خوبی داشت و خسته نمی‌شد. زمانی كه با آقای نظری صحبت كردم برای انتخاب گوینده نقش راوی اتفاقا هم‌نظر بودیم كه این نقش را فقط آقای احمدی بگوید. چون نوع اجرا به نقالی شبیه بود و مرحوم احمدی یكی از بهترین و قدیمی‌ترین نقال‌های ایران بود. اولین قسمت را به صورت تست گرفتیم كه عالی بود و آقای احمدی آن‌قدر دل به كار داد و وقت و انرژی گذاشت كه برخی از روزها حتی شش قسمت راوی را ضبط می‌كردیم. بعد از این‌كه آقای احمدی فوت كرد دیگر هیچ‌كس نتوانست جای ایشان را بگیرد. خیلی‌ها تلاش كردند اما دیگر نشد. صدای آقای احمدی و نوع اجرایش بی‌نظیر بود. ایشان دوره‌ای وارد عرصه گویندگی شد كه صداهای خاص برای دوبله انتخاب می‌شدند و تعداد این صداها آن‌قدر كم بود كه به مرور صیقل می‌دیدند و شاخص می‌شدند. الان در دوبله و گویندگی باز است و همه می‌توانند وارد این حرفه شوند بدون این‌كه بارها بیایند و بروند و شاگردی كنند اما نكته مهم این است كه در آینده باز هم صداهای شاخص است كه ماندگار می‌شود.



بابك نظری، کارگردان شکرستان
مهربانی‌اش را تقسیم می‌كرد

بابك نظری درباره پیوستن زنده‌یاد مرتضی احمدی به مجموعه شكرستان و تاثیر حضور ایشان در موفقیت این مجموعه می‌گوید: تیتراژ شكرستان با صدای آقای احمدی شروع می‌شد و همه آنهایی كه كار انیمیشن و دوبله كرده‌اند، ‌می‌دانند كه صدای تیتراژ اهمیت زیادی در جذب مخاطب دارد. تیتراژ شكرستان كه شروع می‌شد صدای آقای احمدی بود كه مخاطب را پای كار می‌آورد. صدایی گرم و پرانرژی كه بر ریتم و دلپذیری كار تاثیر مستقیم داشت. همان تاثیری كه وقتی در واحد دوبله در حضور آقای احمدی می‌نشستیم به ما هم منتقل می‌شد. مردی خوش‌صحبت و بسیار مهربان كه همه فضا را تحت تاثیر خود قرار می‌داد و امكان نداشت در مكانی كه ایشان حضور داشت آدم دلش‌ بگیرد یا حالش بد باشد بس‌كه مهربان بود و پر از خاطرات خوب كه آنها را با صدایی دلنشینی تعریف می‌كرد.
صدای آقای مرتضی احمدی را تا‌كنون هیچ‌كس نتوانسته تقلید كند بس‌كه اصل است. دوبلورهای جوان معمولا صدای گوینده‌های شاخص را كمی تا قسمتی تقلید می‌كنند اما تاكنون تقلید صدای او را نشنیده‌ام.
قسمت اول شكرستان را كه ضبط كردیم برای تمام شخصیت‌ها با صدای خودم صدای شاهد گرفتم، یعنی تك‌تك شخصیت‌ها مشخص بود كه به چه صدایی نیاز دارند. خانم حجت كه مدیر دوبلاژ كار بود بر اساس صدای شاهد، گوینده‌ها را انتخاب كرد. فهرست دوبلورهایی را كه می‌خواستم به خانم حجت دادم، برخی از آنها تایید شد و برخی هم بعد از مشورت با خانم حجت تغییر كردند. برای راوی، خانم حجت زنده‌یاد مرتضی احمدی را پیشنهاد دادند و بهترین گزینه هم بود. البته این را هم بگویم كه همه دوبلورهای شكرستان دقیق انتخاب شدند و بهترین‌ها بودند. شخصیت‌ها و داستان شكرستان تازه بود و همین تازه بودن مردم را جذب كرد. لهجه آقای احمدی تهرانی اصل بود و گاهی كه ضبط دوبله راوی با شخصیت ننه‌قمر كه لهجه اصفهانی داشت همزمان می‌شد، می‌توانستی تفاوت این دو لهجه را به‌وضوح ببینی و بشنوی.
به نظری می‌گویم در دوبله كارتون هورتون هم آقای احمدی همین شیوه ضرب‌خوانی و نقالی را اجرا كرد، شما این كار را دیده بودید؟ نظری می‌گوید: هورتون مدت‌ها بعد از شكرستان دوبله شد و اتفاقا از تجربه ما در دوبله شكرستان و از این ظرفیت آقای احمدی استفاده كردند.