قانون چه نگاهی به مرخصی منفی دارد
مرخصیهای پیشخور شده!
مرخصی، یک حق قانونی کارمند است و به زمانی گفته میشود که کارفرما به کارمند خود اجازه میدهد برای استراحت کردن، به مدت چندساعت یا چند روز درمحل کار خود حضور نداشتهباشد.
همچنین قانون کار انواع مختلفی از مرخصیها را برای کارمندان وکارگران درنظر گرفتهاست که شامل مرخصی استحقاقی، مرخصی استعلاجی، مرخصی ساعتی، مرخصی بدون حقوق و...میشود. یکی ازمرخصیهایی که در بسیاری از شرکتها به صورت یک عرف پذیرفته شدهاست، مربوط به «مرخصی منفی» است. مرخصی منفی در اصطلاح عامیانه تحت عنوان پیشخور کردن مرخصی شناخته میشود و به این معنی است که برخی شرکتها و کارفرمایان به کارمندان و کارگران خود اجازه میدهند بیش از حد مجاز از تعداد روزهای مرخصی خود استفاده کرده و در ماههای آینده این مقدار از مرخصی را مستهلک کنند. برای مثال یک کارمند 10روزمرخصی سالانه دارد، اما درسال جاری از15روز مرخصی استفاده میکند که در اصل از پنج روز مرخصی سال بعد استفاده کردهاست. بنابراین، مرخصی منفی، یکی از انواع مرخصی در قانون کار نیست. با این اوصاف، در برخی شرکتها مرخصی بیش از حد مجاز را این گونه تعیین میکنند که ابتدا تعداد روزهای مرخصی مجاز برای کارمند را با توجه به قانون کار و تعداد روزهایی را که کارمند درطول سال از آن استفاده کردهاست، محاسبه میکنند و اگر تعداد روزهای مرخصی استفاده شده، بیشتر ازحدمجاز باشد به همان میزان از حقوق کارمند کسر میشود. نحوه کسر محاسبه مرخصی منفی از حقوق به این صورت است که اصولا به اندازه روزهایی که از مرخصی خود بیشتر استفاده کرده از حقوق او کسر میشود. بنابر این به نظر میرسد بهترین روش، کسر از کارکرد است که هم تعطیلات را شامل شود و هم در عیدی و سنوات کارمند اثر میکند. البته باید توجه شود این موضوع بستگی به رویه شرکت و نظر کارفرما دارد و ممکن است از شرکتی به شرکت دیگر متفاوت باشد. همچنین گاهی اوقات ممکن است اشخاص از مرخصی های خود بیش از حد مجاز استفاده نکنند و چند روز از آن باقی بماند که دراین مورد نحوه محاسبه خاصی وجود دارد؛ یعنی شخص صرفا 9 روز از آن را میتواند به سال بعد منتقل یا مبلغ آن را دریافت کند. ماده 66 قانون کار جمهوری اسلامی ایران نیز در این خصوص بیان میکند: «کارگرنمیتواند بیش از 9روز ازمرخصی سالانه خود را ذخیره کند.» البته در مورد مالیات مرخصی استفاده نشده و این که آیا در این مورد باید مالیات پرداخت شود یا خیر؛ باید گفت مطابق ماده 91 قانون مالیاتهای مستقیم، به مانده مرخصی مالیات تعلق نمیگیرد و نیازی به پرداخت مالیات نخواهدبود. باید به این نکته توجه داشت مرخصی منفی صرفابه عنوان یک عرف در شرکتها پذیرفته شده و قانون کار به این نوع از مرخصی اشارهای نکرده و به همین دلیل مرخصی منفی هیچ وجاهت قانونی ندارد؛ یعنی در صورتی که اختلافی در این مورد ایجاد شود؛ قانون کار و هیأتهای حل اختلاف اداره کار، از کارفرما حمایتی نمیکنند و به این اختلاف رسیدگی نمیشود.
محمد زمانی - خبرنگار چاردیواری



