روایت‌هایی از گشت و گذار سیاحان قجری در قلب فرانسه
حیرت‌نامه مسافران قاجاری پاریس!
احسان سالمی
چند هفته پیش بود كه آتش‌سوزی در كلیسای نوتردام پاریس، بسیاری از نگاه‌ها را به سوی این شهر جلب كرد؛ شهری كه زمانی قلب اتفاقات مهم اروپا بود و حالا هم البته هنوز در شمار شهرهای مهم قاره سبز قرار می‌گیرد؛ از تاجگذاری ناپلئون در كلیسای معروف نوتردام در دو قرن پیش گرفته تا امروز كه برخی از مهم‌ترین خیابان‌های پاریس درگیر اعتراضات جلیقه‌زردها به نابرابری‌های گسترده اقتصادی در كشور فرانسه است؛ پاریس همیشه سهم مهمی از خبرهای پیرامون ما داشته است. شاید به همین خاطر بوده كه بسیاری از مسافران ایرانی دوره قاجار، این شهر را به عنوان یكی از مقصدهای سفر خود انتخاب می‌كردند؛ سفرهایی كه علی‌اكبر شیروانی روایت آنها را در قالب كتابی با عنوان «پاریس از دور نمایان شد» گردآوری كرده است.
این مجموعه پر است از توصیفات دقیق و البته تاحدودی متحیرانه مسافرانی كه در دوره قاجار راهی پاریس شده‌اند؛ مسافرانی كه عموما وابسته به دربار قاجار بودند و تحیر آنها بیشتر به واسطه دیدن شكوه ساختمان‌ها و مقررات و نظم حاكم بر شهر بوده است.
متن كتاب برای آنها كه به ادبیات معاصر به‌ویژه ادبیات مرسوم در دوره قاجاریه علاقه‌مند هستند، حاوی گنجینه‌ای از لغات و عبارات مصطلح در آن دوره است؛ البته ممكن است برای برخی از مخاطبان در نگاه اول كمی سخت به نظر برسد؛ اما بدون شك خواندن آن نه فقط از باب آشنایی با فرهنگ و ویژگی‌های خاص شهر پاریس بلكه برای گسترده‌تر شدن دایره لغات خوانندگانش مفید خواهد بود. به این موارد باید قطع مناسب كتاب كه خواندن آن را برای مخاطبان راحت‌تر می‌كند را هم اضافه كنید.
گردش در باغ ژاردن دوپاری
مرد باید غیرت داشته باشد!
روایت علی‌خان ظهیرالدوله، سیاستمدار دوره قاجار اولین بخش كتاب «پاریس از دور نمایان شد» است؛ روایتی كه هر چند همچون اغلب روایت‌های كتاب در خود دارای نوعی خودباختگی در برابر مظاهر تمدنی پاریس است؛ ولی نگاه دقیق نویسنده به‌ویژه به تفاوت‌های فرهنگی ایران و فرانسه آن را به یك روایت خواندنی تبدیل كرده است: «آمدیم به ژاردن دوپاری كه از باغ‌های مزین پاریس است. حق‌الورود داده، وارد شدیم. تمام در و دیوار این باغ، چراغ برق و به درخت‌ها فانوس‌های رنگارنگ به اشكال خیلی قشنگ آویخته بودند و مردم با یك آزادی بی‌اندازه و بی‌پردگی فوق‌العاده‌ای كه به اعتقاد فقیر كمال وحشیگری‌ست. واقعا مورد تعجب است كه اهل فرنگستان به‌خصوص پاریس با این همه لافی كه در علم و تربیت می‌زنند و الحق دارا هم هستند، چرا در فقره شهوت‌پرستی و بی‌عصمتی كه عقلا تجرّی در این دو صفت مردود و ضدعلم و تربیت است، این طور بی‌غیرت و لاابالی هستند. مثلا اگر به یك نفر فرنگی بگویند از اینجا پاشو آنجا بنشین دُوَل خبر می‌كند كه من هنر و غیرتم نمی‌تواند این حرف سخت را قبول كند ولی هر چه زنش بیشتر فاسق داشته باشد، خوشحال‌تر است. جانم غیرت. واقعا مرد باید غیرت داشته باشد.»
ناصرالدین شاه و یك تجربه عجیب در پاریس
پانوراما یعنی دورنما
ناصرالدین شاه دو بار به پاریس سفر كرد كه اولی سال 1252 شمسی و دومی سال 1257 شمسی بود. او هم در یادداشت‌هایی كه درباره دو سفرش به پاریس نوشته، از دیدنی‌های این سفر به موارد جالبی اشاره كرده است: «روزی رفتیم به جایی كه پانوراما می‌گویند. یعنی دورنما. این یك علم و صنعتی بسیار عجیب است و مخترع آن ینگه دنیایی است. رسیدیم به جایی كه عمارت مدوری به نظر آمد. در كوچكی داشت. داخل شده، اول رسیدیم به دورنمایی كه كوچه‌ای از كوچه‌های پاریس را می‌نماید. هر قدر شخصی به نظر دقت بیشتر نگاه می‌كرد این حالات مجسم‌تر می‌شد به طوری كه نمی‌شد تشخیص داد كه این پرده صورت و نقاشی است یا حالت حقیقی و همان زمان گیرودار است. بعد از آنجا پله می‌خورد و می‌رود بالا. آنجا یك محوطه گردی‌ست كه شخص از هر طرف نگاه می‌كند شهر پاریس و قلعه‌جات اطراف شهر و توپ و گلوله و هنگامه جنگ و محاصره و به هوا رفتن و تركیدن گلوله توپ و نارنجك به نظر می‌آمد. خلاصه شخص تا به چشم خود نبیند نمی‌داند چگونه است كه پرده مصنوعی و امر معدوم را با حالت حقیقی و شیئی موجود نمی‌توان فرق گذاشت.»
تماشای تلمبه‌چیان و عمله‌جات اطفای حریق
آتش‌نشان‌های فرانسوی عهد قجر
مظفرالدین شاه هم تجربه سفر به پاریس را داشته كه البته توصیفات او همچون اغلب مسافران قاجاری دارای نوعی خودباختگی است؛ «امروز صبح رفتیم به جهت تماشای تلمبه‌چیان و عمله‌جاتی كه جهت اطفای حریق حاضرند. این عمارت سه طبقه است. یك طبقه طویله و كالسكه‌خانه است و دو طبقه بالا منزل عمله‌جات است. از چیزهای غریب این است كه از زیر عمارت به بالا یك میله آهنی است كه از طبقه اعلی به پایین متصل است. تا ما به آنجا رسیدیم فورا میل را تكان دادند، دیدیم یك نفر افتاد پایین. بعد یكی دیگر و ایضا یكی دیگر پشت سر هم از میل پایین آمدند كه در یك دقیقه و نیم، 40-30 نفر از عمله‌جات پایین آمدند و اتومبیل‌ها راه افتاد. هر اتومبیلی دارای تلمبه است كه با قوت بخار هم آب را خارج می‌كند و هم خودش راه می‌رود و عقب آن اتومبیل دیگری است كه توی آن آب زیاد است. گاری‌های زیاد هم حاضر است كه با اسب حركت می‌كند و عمله‌جات چنان به سرعت و عجله حاضر و دست به كار می‌شوند كه هر جا حریقی روی دهد فورا خاموش می‌كنند.»
اطلاعات فوری
عنوان: پاریس از دور نمایان شد
زیرعنوان: پاریس به روایت مسافران دوره قاجار
نویسنده: علی‌اكبر شیروانی
ناشر: نشر اطراف
تعداد صفحات: 227
قیمت: 19هزار تومان
پیش‌بینی زمان مطالعه: 5 تا 7 روز
این مجموعه پر است از توصیفات دقیق و البته تاحدودی متحیرانه مسافرانی كه در دوره قاجار راهی پاریس شده‌اند؛ مسافرانی كه عموما وابسته به دربار قاجار بودند و تحیر آنها بیشتر به واسطه دیدن شكوه ساختمان‌ها و مقررات و نظم حاكم بر شهر بوده است.
متن كتاب برای آنها كه به ادبیات معاصر به‌ویژه ادبیات مرسوم در دوره قاجاریه علاقه‌مند هستند، حاوی گنجینه‌ای از لغات و عبارات مصطلح در آن دوره است؛ البته ممكن است برای برخی از مخاطبان در نگاه اول كمی سخت به نظر برسد؛ اما بدون شك خواندن آن نه فقط از باب آشنایی با فرهنگ و ویژگی‌های خاص شهر پاریس بلكه برای گسترده‌تر شدن دایره لغات خوانندگانش مفید خواهد بود. به این موارد باید قطع مناسب كتاب كه خواندن آن را برای مخاطبان راحت‌تر می‌كند را هم اضافه كنید.
گردش در باغ ژاردن دوپاری
مرد باید غیرت داشته باشد!
روایت علی‌خان ظهیرالدوله، سیاستمدار دوره قاجار اولین بخش كتاب «پاریس از دور نمایان شد» است؛ روایتی كه هر چند همچون اغلب روایت‌های كتاب در خود دارای نوعی خودباختگی در برابر مظاهر تمدنی پاریس است؛ ولی نگاه دقیق نویسنده به‌ویژه به تفاوت‌های فرهنگی ایران و فرانسه آن را به یك روایت خواندنی تبدیل كرده است: «آمدیم به ژاردن دوپاری كه از باغ‌های مزین پاریس است. حق‌الورود داده، وارد شدیم. تمام در و دیوار این باغ، چراغ برق و به درخت‌ها فانوس‌های رنگارنگ به اشكال خیلی قشنگ آویخته بودند و مردم با یك آزادی بی‌اندازه و بی‌پردگی فوق‌العاده‌ای كه به اعتقاد فقیر كمال وحشیگری‌ست. واقعا مورد تعجب است كه اهل فرنگستان به‌خصوص پاریس با این همه لافی كه در علم و تربیت می‌زنند و الحق دارا هم هستند، چرا در فقره شهوت‌پرستی و بی‌عصمتی كه عقلا تجرّی در این دو صفت مردود و ضدعلم و تربیت است، این طور بی‌غیرت و لاابالی هستند. مثلا اگر به یك نفر فرنگی بگویند از اینجا پاشو آنجا بنشین دُوَل خبر می‌كند كه من هنر و غیرتم نمی‌تواند این حرف سخت را قبول كند ولی هر چه زنش بیشتر فاسق داشته باشد، خوشحال‌تر است. جانم غیرت. واقعا مرد باید غیرت داشته باشد.»
ناصرالدین شاه و یك تجربه عجیب در پاریس
پانوراما یعنی دورنما
ناصرالدین شاه دو بار به پاریس سفر كرد كه اولی سال 1252 شمسی و دومی سال 1257 شمسی بود. او هم در یادداشت‌هایی كه درباره دو سفرش به پاریس نوشته، از دیدنی‌های این سفر به موارد جالبی اشاره كرده است: «روزی رفتیم به جایی كه پانوراما می‌گویند. یعنی دورنما. این یك علم و صنعتی بسیار عجیب است و مخترع آن ینگه دنیایی است. رسیدیم به جایی كه عمارت مدوری به نظر آمد. در كوچكی داشت. داخل شده، اول رسیدیم به دورنمایی كه كوچه‌ای از كوچه‌های پاریس را می‌نماید. هر قدر شخصی به نظر دقت بیشتر نگاه می‌كرد این حالات مجسم‌تر می‌شد به طوری كه نمی‌شد تشخیص داد كه این پرده صورت و نقاشی است یا حالت حقیقی و همان زمان گیرودار است. بعد از آنجا پله می‌خورد و می‌رود بالا. آنجا یك محوطه گردی‌ست كه شخص از هر طرف نگاه می‌كند شهر پاریس و قلعه‌جات اطراف شهر و توپ و گلوله و هنگامه جنگ و محاصره و به هوا رفتن و تركیدن گلوله توپ و نارنجك به نظر می‌آمد. خلاصه شخص تا به چشم خود نبیند نمی‌داند چگونه است كه پرده مصنوعی و امر معدوم را با حالت حقیقی و شیئی موجود نمی‌توان فرق گذاشت.»
تماشای تلمبه‌چیان و عمله‌جات اطفای حریق
آتش‌نشان‌های فرانسوی عهد قجر
مظفرالدین شاه هم تجربه سفر به پاریس را داشته كه البته توصیفات او همچون اغلب مسافران قاجاری دارای نوعی خودباختگی است؛ «امروز صبح رفتیم به جهت تماشای تلمبه‌چیان و عمله‌جاتی كه جهت اطفای حریق حاضرند. این عمارت سه طبقه است. یك طبقه طویله و كالسكه‌خانه است و دو طبقه بالا منزل عمله‌جات است. از چیزهای غریب این است كه از زیر عمارت به بالا یك میله آهنی است كه از طبقه اعلی به پایین متصل است. تا ما به آنجا رسیدیم فورا میل را تكان دادند، دیدیم یك نفر افتاد پایین. بعد یكی دیگر و ایضا یكی دیگر پشت سر هم از میل پایین آمدند كه در یك دقیقه و نیم، 40-30 نفر از عمله‌جات پایین آمدند و اتومبیل‌ها راه افتاد. هر اتومبیلی دارای تلمبه است كه با قوت بخار هم آب را خارج می‌كند و هم خودش راه می‌رود و عقب آن اتومبیل دیگری است كه توی آن آب زیاد است. گاری‌های زیاد هم حاضر است كه با اسب حركت می‌كند و عمله‌جات چنان به سرعت و عجله حاضر و دست به كار می‌شوند كه هر جا حریقی روی دهد فورا خاموش می‌كنند.»
اطلاعات فوری
عنوان: پاریس از دور نمایان شد
زیرعنوان: پاریس به روایت مسافران دوره قاجار
نویسنده: علی‌اكبر شیروانی
ناشر: نشر اطراف
تعداد صفحات: 227
قیمت: 19هزار تومان
پیش‌بینی زمان مطالعه: 5 تا 7 روز
