ماه رمضان فرصت خوبی برای ایجاد و تقویت هویت دینی كودكان است
مهمان داریم!
فضای معنوی ماه مبارك رمضان، حس پرستش وعبادت و از همه مهم‌تر اولین روزه‌های كودك تجربه بسیار با‌شكوه و متفاوتی است كه نه‌تنها شكل‌گیری هویت دینی او را تقویت می‌كند، بلكه با افزایش دانش و اطلاعات دینی، دینداری و پاییندی به اجرای فرامین دینی را در كودك پایدار و ماندگار نگه می‌دارد. اگر در تربیت دینی فرزندتان جدی و مصمم باشید، می‌توانید با اندكی خلاقیت و ابتكار و همچنین رعایت نكاتی ساده كه ریشه در اصول تربیتی و اخلاقی دارد، حس پرستش و عبادت را در درون كودكتان نهادینه سازید و از پایبندی او به انجام فرایض دینی اطمینان حاصل كنید.
منتظر ماه عزیزیم!
آمدن رمضان را جشن بگیرید و به طرق مختلف علاقه و اشتیاق خود را نسبت به انتظار آمدن این ماه و بركات آن نشان دهید، مثلا همان‌طور كه با وعده‌و‌وعیدهای گوناگون فرزندتان را برای انجام كاری مطلوب تشویق كرده و در دل او یك انتظار خوش ایجاد می‌كنید در مورد ماه مبارك نیز می‌توانید چنین كاری انجام دهید، به طور مثال با تعابیر مثبت و شیرینی چون ماه عزیز، ماه خدا، ماه قرآن، ماه قشنگ و... از آمدن این ماه یاد كرده و از به‌كار بردن هر گونه عبارت و اصطلاحی كه مملو از بار منفی یا تعابیر منفی است به‌شدت اجتناب كنید و اجازه دهید این ماه به صورت ویژه و با جلوه‌های امیدبخش و خوشایندی چون بخشش، اجابت دعاها و خواسته‌ها، خشنودی و رضایت خدا و... در ذهن كودك و نوجوانانتان حك و تداعی شود.
از سوی دیگر برای عملی كردن اصل انتظار كه یكی از اصول تشویقی در تربیت كودك است توصیه می‌كنیم عامل انتظار را منوط به رفتاری كنید كه برای كودك بسیار مطلوب و دلخواه است و او را برای حصول آن مشتاق و حریص می‌كند مثلا هنگام تهیه اقلام مواد غذایی مورد نیاز ماه رمضان، كودكتان را همراه خود ببرید و با توضیح درست جریان خرید این ماه، به او اجازه دهید تمام خوراكی‌های دلخواه خود را انتخاب و در وعده افطار یا سحر به عنوان جایزه روزه‌داری از آنها
استفاده كند.
از كله‌گنجشكی تا قرائت قرآن
از زیبایی‌های ساعات سحر و افطار، دعا و نیایش، آداب روزه‌داری و روزه‌دار واقعی با كودك سخن بگویید و در صورت لزوم برای او از روزه كله‌گنجشكی بگویید و با تعابیر زیبا و عامیانه به كودك توضیح دهید كه چرا باید روزه كله‌گنجشكی بگیرد و چگونه می‌تواند با گرفتن روزه كله‌گنجشكی، خواندن قرآن و نماز، كمك به دیگران و... در جهت رضای خدا گام بردارد. با توجه به سن و توان جسمی كودك، زمان روزه‌داری او را تعیین كنید، مثلا اگر كودك شما سنِ كمی دارد از
دو یا سه ساعت مانده به زمان افطار، او را ترغیب به روزه‌داری كنید یا اگر كودكتان بزرگ‌تر است، قوه و توان بالایی دارد، اجازه دهید بعد از صرف ناهار، روزه خود را شروع كند یا آن كه بعد از میل سحری تا ظهر روزه بگیرد و بعد از صرف وعده ناهار دوباره تا افطار روزه خود را ادامه دهد.
نكته مهم دیگری كه باید در زمینه روزه‌داری كودكان یادآور شویم این است كه هرگز اجازه ندهید گفته‌ها یا اظهار‌نظرهای شخصی اطرافیان مثل هنوز بچه است؛ این بچه خیلی ضعیف و ناتوان است؛ چرا او را مجبور به روزه گرفتن می‌كنید و از همه مهم‌تر تأیید حرف‌ها و گفته‌های آنها از جانب شما، كودك را دچار تردید و شك كند، در چنین شرایطی برخوردی قاطعانه داشته باشید و از كودك حمایت كنید و بگویید: ماشاا... آنقدر بزرگ شده؛ كه خودش تصمیم می‌گیرد كه روزه بگیرد یا نه . از سوی دیگر، با توجه به پاداش زیادی كه قرائت قرآن در این ماه دارد، رمضان و روزه گرفتن را بهانه‌ای برای انس گرفتن كودك با قرآن در نظر بگیرید. برای مانوس شدن كودك با قرآن تمام تلاش خود را به‌كار گیرید، به طور مثال برای انس كودك با كلام وحی بهتر است تلاوتی را انتخاب كنید كه كودك به آسانی جذب آن شود، به طوری كه مخارج حروف برای كودك واضح باشد و او بتواند به‌راحتی و به‌درستی آیات را بخواند یا حفظ كند. برای درك بهتر و تفهیم درست‌تر توصیه می‌كنیم معانی آیات را برای كودك توضیح دهید و اجازه تفحص، كنجكاوی و پرسش به او بدهید. حتی برای پیشبرد بهتر و موفقیت بیشتر پیشنهاد می‌دهیم سیستمی را به شكل اسباب بازی یا گوشی همراه، برای ضبط صدای كودك تهیه كنید و صدای كودك را هنگام قرائت قرآن ضبط كنید تا او بعد با شنیدن صدای خود كه معمولا برای كودك خوشایند و دوست‌داشتنی است، ترغیب به قرائت و حفظ قرآن شود.
فلسفه روزه‌داری
با فرا رسیدن این ماه، كودك را با مفهوم اولیه روزه، فلسفه و پاداش روزه‌داری آشنا كنید. با بیان داستان‌های مختلف یا بازگو كردن قصه‌های دوران كودكی خود یا اطرافیانی كه كودك نسبت به آنها شناخت دارد حس پرستش او را تقویت كرده و او را ترغیب به روزه‌داری كنید. حتی بهتر است با توجه به سن و استدلال ذهنی كودك، معنای روزه، اركان و اصول آن را به چالش بكشید و اجازه دهید كودك با دانش و اندوخته‌های ذهنی خود در این زمینه مواجه شود و اطلاعات خود را بازسازی یا تكمیل کند.
وعده افطار، ضیافت بزرگ كودكانه
برگزاری جشن تولد معنوی و خاطره‌انگیز كردن اولین روزه در ذهن كودك یكی از آن راهكارهایی است كه باعث ایجاد علاقه و انگیزه كودك به مسائل دینی می‌شود، اما با این حال بهتر است وعده‌های افطار را به خاطره‌هایی همیشه به یاد ماندنی در ذهن كودك تبدیل كنید، با نوآوری در سفره افطار و سفره‌آرایی متفاوت و زیبا، با تهیه غذاهای خوشمزه، لذید و مورد علاقه كودك، با كنار هم بودن اعضای خانواده، رفتن به پارك یا جایی دلنشین، یا افطاری دادن و رفتن به مهمانی و... اشتیاق رسیدن به لحظات شیرین افطار را كه برای كودكان بسیار دلنشین و جذاب است، بیشتر كنید. بهتر است هنگام افطار، پذیرایی را از كودكان شروع كنید یا در مهمانی‌ها سفره افطار جداگانه‌ای برای كودكان پهن كنید و اجازه دهید كودكان با دور هم نشستن و به دور از آداب و رسوم دنیای بزرگسالانه با طعم شیطنت‌های كودكانه افطار كنند و لحظات دم افطار را آن‌گونه كه دوست دارند تجربه كنند.
مواظب رفتار و كلامتان باشید
رفتارهای نامطلوب و شیطنت‌های كودكانه او را متضاد با رفتار دینی و حس پرستش تعریف نكنید، برخی پدر و مادرها به منظور تادیب یا اصلاح رفتار كودك برخورد دوگانه‌ای دارند و كودك را به خاطر روزه‌داری تحت فشار قرار می‌دهند و بر رفتارهای نامطلوب او به عنوان اشتباهاتی جبران‌ناپذیر كه مانع توجه به رفتارهای مثبت است، تاكید می‌كنند؛ مثلا به كودك می‌گویند: تو كه مرا اذیت کردی و داد و فریاد می‌كنی؛ چرا روزه می‌گیری؟ بهتر است خودت را به زحمت نیندازی چون روزه‌ات قبول نیست! به جای سرزنش و نكوهش‌های كوبنده كه مانند بازدارنده‌ای قوی است و نه‌تنها خطای كودك را اصلاح نمی‌كند، بلكه مانع ادامه رفتار مثبت و روزه‌داری كودك می‌شود به كودكتان بگویید: تو كه بچه خوبی هستی و روزه می‌گیری و خدا را دوست داری، باید حواست باشه كه داد نزنی و كسی را اذیت نكنی تا خدا خوشحال باشه و بیشتر دوستت داشته باشه.
آمدن رمضان را جشن بگیرید و به طرق مختلف علاقه و اشتیاق خود را نسبت به انتظار آمدن این ماه و بركات آن نشان دهید، مثلا همان‌طور كه با وعده‌و‌وعیدهای گوناگون فرزندتان را برای انجام كاری مطلوب تشویق كرده و در دل او یك انتظار خوش ایجاد می‌كنید در مورد ماه مبارك نیز می‌توانید چنین كاری انجام دهید، به طور مثال با تعابیر مثبت و شیرینی چون ماه عزیز، ماه خدا، ماه قرآن، ماه قشنگ و... از آمدن این ماه یاد كرده و از به‌كار بردن هر گونه عبارت و اصطلاحی كه مملو از بار منفی یا تعابیر منفی است به‌شدت اجتناب كنید و اجازه دهید این ماه به صورت ویژه و با جلوه‌های امیدبخش و خوشایندی چون بخشش، اجابت دعاها و خواسته‌ها، خشنودی و رضایت خدا و... در ذهن كودك و نوجوانانتان حك و تداعی شود.
از سوی دیگر برای عملی كردن اصل انتظار كه یكی از اصول تشویقی در تربیت كودك است توصیه می‌كنیم عامل انتظار را منوط به رفتاری كنید كه برای كودك بسیار مطلوب و دلخواه است و او را برای حصول آن مشتاق و حریص می‌كند مثلا هنگام تهیه اقلام مواد غذایی مورد نیاز ماه رمضان، كودكتان را همراه خود ببرید و با توضیح درست جریان خرید این ماه، به او اجازه دهید تمام خوراكی‌های دلخواه خود را انتخاب و در وعده افطار یا سحر به عنوان جایزه روزه‌داری از آنها
استفاده كند.
از كله‌گنجشكی تا قرائت قرآن
از زیبایی‌های ساعات سحر و افطار، دعا و نیایش، آداب روزه‌داری و روزه‌دار واقعی با كودك سخن بگویید و در صورت لزوم برای او از روزه كله‌گنجشكی بگویید و با تعابیر زیبا و عامیانه به كودك توضیح دهید كه چرا باید روزه كله‌گنجشكی بگیرد و چگونه می‌تواند با گرفتن روزه كله‌گنجشكی، خواندن قرآن و نماز، كمك به دیگران و... در جهت رضای خدا گام بردارد. با توجه به سن و توان جسمی كودك، زمان روزه‌داری او را تعیین كنید، مثلا اگر كودك شما سنِ كمی دارد از
دو یا سه ساعت مانده به زمان افطار، او را ترغیب به روزه‌داری كنید یا اگر كودكتان بزرگ‌تر است، قوه و توان بالایی دارد، اجازه دهید بعد از صرف ناهار، روزه خود را شروع كند یا آن كه بعد از میل سحری تا ظهر روزه بگیرد و بعد از صرف وعده ناهار دوباره تا افطار روزه خود را ادامه دهد.
نكته مهم دیگری كه باید در زمینه روزه‌داری كودكان یادآور شویم این است كه هرگز اجازه ندهید گفته‌ها یا اظهار‌نظرهای شخصی اطرافیان مثل هنوز بچه است؛ این بچه خیلی ضعیف و ناتوان است؛ چرا او را مجبور به روزه گرفتن می‌كنید و از همه مهم‌تر تأیید حرف‌ها و گفته‌های آنها از جانب شما، كودك را دچار تردید و شك كند، در چنین شرایطی برخوردی قاطعانه داشته باشید و از كودك حمایت كنید و بگویید: ماشاا... آنقدر بزرگ شده؛ كه خودش تصمیم می‌گیرد كه روزه بگیرد یا نه . از سوی دیگر، با توجه به پاداش زیادی كه قرائت قرآن در این ماه دارد، رمضان و روزه گرفتن را بهانه‌ای برای انس گرفتن كودك با قرآن در نظر بگیرید. برای مانوس شدن كودك با قرآن تمام تلاش خود را به‌كار گیرید، به طور مثال برای انس كودك با كلام وحی بهتر است تلاوتی را انتخاب كنید كه كودك به آسانی جذب آن شود، به طوری كه مخارج حروف برای كودك واضح باشد و او بتواند به‌راحتی و به‌درستی آیات را بخواند یا حفظ كند. برای درك بهتر و تفهیم درست‌تر توصیه می‌كنیم معانی آیات را برای كودك توضیح دهید و اجازه تفحص، كنجكاوی و پرسش به او بدهید. حتی برای پیشبرد بهتر و موفقیت بیشتر پیشنهاد می‌دهیم سیستمی را به شكل اسباب بازی یا گوشی همراه، برای ضبط صدای كودك تهیه كنید و صدای كودك را هنگام قرائت قرآن ضبط كنید تا او بعد با شنیدن صدای خود كه معمولا برای كودك خوشایند و دوست‌داشتنی است، ترغیب به قرائت و حفظ قرآن شود.
فلسفه روزه‌داری
با فرا رسیدن این ماه، كودك را با مفهوم اولیه روزه، فلسفه و پاداش روزه‌داری آشنا كنید. با بیان داستان‌های مختلف یا بازگو كردن قصه‌های دوران كودكی خود یا اطرافیانی كه كودك نسبت به آنها شناخت دارد حس پرستش او را تقویت كرده و او را ترغیب به روزه‌داری كنید. حتی بهتر است با توجه به سن و استدلال ذهنی كودك، معنای روزه، اركان و اصول آن را به چالش بكشید و اجازه دهید كودك با دانش و اندوخته‌های ذهنی خود در این زمینه مواجه شود و اطلاعات خود را بازسازی یا تكمیل کند.
وعده افطار، ضیافت بزرگ كودكانه
برگزاری جشن تولد معنوی و خاطره‌انگیز كردن اولین روزه در ذهن كودك یكی از آن راهكارهایی است كه باعث ایجاد علاقه و انگیزه كودك به مسائل دینی می‌شود، اما با این حال بهتر است وعده‌های افطار را به خاطره‌هایی همیشه به یاد ماندنی در ذهن كودك تبدیل كنید، با نوآوری در سفره افطار و سفره‌آرایی متفاوت و زیبا، با تهیه غذاهای خوشمزه، لذید و مورد علاقه كودك، با كنار هم بودن اعضای خانواده، رفتن به پارك یا جایی دلنشین، یا افطاری دادن و رفتن به مهمانی و... اشتیاق رسیدن به لحظات شیرین افطار را كه برای كودكان بسیار دلنشین و جذاب است، بیشتر كنید. بهتر است هنگام افطار، پذیرایی را از كودكان شروع كنید یا در مهمانی‌ها سفره افطار جداگانه‌ای برای كودكان پهن كنید و اجازه دهید كودكان با دور هم نشستن و به دور از آداب و رسوم دنیای بزرگسالانه با طعم شیطنت‌های كودكانه افطار كنند و لحظات دم افطار را آن‌گونه كه دوست دارند تجربه كنند.
مواظب رفتار و كلامتان باشید
رفتارهای نامطلوب و شیطنت‌های كودكانه او را متضاد با رفتار دینی و حس پرستش تعریف نكنید، برخی پدر و مادرها به منظور تادیب یا اصلاح رفتار كودك برخورد دوگانه‌ای دارند و كودك را به خاطر روزه‌داری تحت فشار قرار می‌دهند و بر رفتارهای نامطلوب او به عنوان اشتباهاتی جبران‌ناپذیر كه مانع توجه به رفتارهای مثبت است، تاكید می‌كنند؛ مثلا به كودك می‌گویند: تو كه مرا اذیت کردی و داد و فریاد می‌كنی؛ چرا روزه می‌گیری؟ بهتر است خودت را به زحمت نیندازی چون روزه‌ات قبول نیست! به جای سرزنش و نكوهش‌های كوبنده كه مانند بازدارنده‌ای قوی است و نه‌تنها خطای كودك را اصلاح نمی‌كند، بلكه مانع ادامه رفتار مثبت و روزه‌داری كودك می‌شود به كودكتان بگویید: تو كه بچه خوبی هستی و روزه می‌گیری و خدا را دوست داری، باید حواست باشه كه داد نزنی و كسی را اذیت نكنی تا خدا خوشحال باشه و بیشتر دوستت داشته باشه.
