هوش مصنوعی، نیروی قدرتمند برای حفظ فرهنگ

چگونه از آیین‌ها و سنت‌ها در عصر انقلاب‌ دیجیتالی پاسداری کنیم

هوش مصنوعی، نیروی قدرتمند برای حفظ فرهنگ

در این روزهایی که دو سنت حسنه ماه رمضان و عید نوروز را تجربه کردیم، اندیشیدن به تداوم این آیین‌ها، ما را به این فکر وامی‌دارد که چه مسیری طی شده که در میان اعصار مختلف این آیین‌ها چنین پاک و پاکیزه به ما رسیده است.

از سوی دیگر باید به این موضوع اندیشید که در عصر انقلاب دیجیتال و ظهور هوش‌‎های مصنوعی باید چگونه رفتارکرد تا از این آیین‌ها و سنت‌‌ها پاسداری شود و برای رساندن آنها به دست آیندگان کوشید. بدون شک ترسیم آینده بدون حضورعلوم جدید ناممکن است اما باید به یاد داشت که برای دستیابی به فرهنگ متناسب با این علوم، به تلاش نیاز داریم.
     
دانش پیچیده فرهنگ 
فرهنگ مفهومی چندوجهی است که جنبه‌های مختلف رفتار، باور، اشیای مادی و انسان را دربر می‌گیرد. فرهنگ هر چیزی است که وجود ما در مقام موجودات اجتماعی را شکل می‌دهد و عناصر ملموس و ناملموس مانند زبان، عقاید، آداب و رسوم، آیین‌ها، نهادها و آثار هنری را شامل می‌شود. فرهنگ عمیقا با طبیعت و سرشت انسان به‌عنوان موجودات اجتماعی عجین شده و تعاملات، ارزش‌ها و هویت جمعی انسان را شکل می‌دهد. ادوارد برنت تیلور، انسان‌شناس، فرهنگ را مجموعه پیچیده‌ای از دانش، اعتقادات، هنر، اخلاق، قانون، عادات و عرف و هرچه فرد به‌عنوان عضوی از جامعه خویش فرامی‌گیرد، می‌داند. کتاب‌ها‌، نقاشی‌ها‌، بناها، دانش و آداب و رسوم و فضیلت‌های اخلاقی جزئی از فرهنگ به‌شمار می‌روند. از آنجا که فرهنگ را می‌توان آن چیزی دانست که از گذشته آدمی بر جای مانده و بر اکنون و آینده او تاثیر می‌گذارد، می‌تواند از راه آموزش به نسل بعد منتقل شود. فرهنگ از ویژگی‌هایی برخوردار است که از آن میان می‌توان به نمادسازی و معنا دادن به امور زندگی اشاره کرد. زبان و گفتار نیز از ویژگی‌های فرهنگی به‌شمار می‌روند که به انسان امکان به اشتراک گذاشتن ایده‌های پیچیده و دانش را می‌دهد. هر فرهنگ دارای اعمال، باورها و هنجارهای منحصربه‌فرد است. فرهنگ از دو ساحت مادی و غیرمادی برخوردار است. فرهنگ مادی به اشیای فیزیکی اشاره دارد که انسان آنها را به وجود آورده است؛ مانند ابزار، لباس، معماری و هنر. این آثار منعکس‌کننده اعمال و باورهای فرهنگی هستند. فرهنگ غیرمادی شامل عناصر انتزاعی مانند زبان، باورها، آیین‌ها و هنجارهای اجتماعی است. زبان، یکی از اشکال قدرتمند فرهنگی است که نه‌فقط ارتباط را تسهیل می‌کند، بلکه افکار و ادراک آدمی را شکل می‌دهد. زبان‌های مختلف، مفاهیم فرهنگی متمایز و روش‌های بیان احساسات را رمزگذاری می‌کنند و جنبه‌های ناملموس رفتار او را شکل می‌دهند و تعاملات او را هدایت می‌کنند. هر سیستم فرهنگی در یک زیستگاه طبیعی رشد می‌کند؛ از این رو محیط بر فرهنگ تاثیرگذار است.
     
هوش مصنوعی، نیروی قدرتمند حفظ و ارتقای فرهنگ
در عصر حاضر که عصر دیجیتال به‌شمار می‌رود و از پیشرفت‌های فناوری استقبال زیادی می‌شود، هوش‌مصنوعی را می‌توان نیروی قدرتمندی محسوب کرد که قادر است فرهنگ را حفظ کرده و ارتقا دهد. هوش‌مصنوعی با تأثیر عمیق خود بر فرهنگ با نحوه‌ تعامل انسان و فناوری و شکل‌دادن به طرز فکر جمعی سروکار دارد. هوش‌مصنوعی خود نیز با فرهنگ در تعامل است و باعث تحول فرهنگی می‌شود. همچنین موجبات بهبود روحیه‌ تیمی و همکاری و یادگیری جمعی را نیز فراهم می‌آورد و اهداف و الگوهای رفتاری و پویایی کار را تغییر می‌دهد. هوش‌مصنوعی اتوماسیون (خودکارسازی) جای کارهای روزمره را گرفته و انسان‌ها را بر آن می‌دارد تا تلاشی خلاقانه داشته باشند. کارکنان در محیط کاری‌ای که از هوش‌مصنوعی استفاده می‌شود، نوآوری را پذیرفته و محیطی برای شکوفایی خود ایجاد می‌کنند. هوش‌مصنوعی نقش‌های شغلی را تغییر می‌دهد و نیاز به یادگیری مهارت‌های جدید را به‌وجود می‌آورد. باید توجه داشت که هوش‌مصنوعی مکمل توانایی انسان است. از این رو مقاومت در برابر تغییر و ترس از جابه‌جایی شغلی باید برطرف شود. برای تعامل هوش‌مصنوعی و فرهنگ به تغییرات فرهنگی نیاز است و در این زمینه اعتماد به هوش‌مصنوعی و سازگاری بین انسان و هوش‌مصنوعی امری ضروری به‌شمار می‌رود. 
     
رشد هنری با هوش‌مصنوعی
هوش‌مصنوعی در بازیابی و احراز هویت هنر کمک بزرگی محسوب می‌شود و قادر است اصالت آثار هنری را تأیید کند و آثار کپی را تشخیص دهد. همان‌طور که گفته شد هنر نیز یکی از بخش‌های تشکیل‌دهنده فرهنگ است. هوش‌مصنوعی سبک‌های هنری را تجزیه‌وتحلیل و به بازسازی آنها کمک می‌کند و قادر است با هنرمندان، نوازندگان و نویسندگان همکاری کند و موسیقی، شعر و هنرهای تجسمی تولید کند. تبدیل‌شدن هوش‌مصنوعی به یک شریک خلاق باعث تکامل فرهنگی در زمینه هنری می‌شود. هوش‌مصنوعی قادر است آثار هنری مفقودشده را بازسازی کند. به‌عنوان‌نمونه در طول جنگ جهانی اول سه شاهکار هنری گوستاو کلیمت به نام‌های «پزشکی»، «فقه» و «فلسفه» از بین رفتند. با کمک هوش‌مصنوعی این نقاشی‌ها به‌صورت دیجیتالی بازسازی شدند و تصویری تقریبی از آنها به وجود آمد. همچنین هوش‌مصنوعی برای بازسازی کامل نقاشی معروف «نگهبان شب» اثر رامبراند استفاده شد. الگوریتم‌های هوش‌مصنوعی با تجزیه‌وتحلیل الگوهای موسیقی بتهوون، موسیقی جدیدی را تولید کردند که با سبک او همخوانی داشت و به این‌وسیله سمفونی ناتمام بتهوون، سمفونی دهم تکمیل شد. این پروژه نشان می‌دهد که چگونه هوش‌مصنوعی قادراست جان تازه‌ای به هنرومیراث فرهنگی گمشده ببخشدوشاهکارهای فرهنگی حفظ شود. هوش‌مصنوعی در قالب واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR) به مردم اجازه می‌دهد تا مکان‌های تاریخی، موزه‌ها و آثار هنری را به‌صورت مجازی کاوش کنند.واقعیت افزوده (AR) قادر به بازسازی فضاهای گمشده یا تاریخی است. به‌عنوان‌مثال یک بازسازی از شهر هارلم هلند در دهه 1920 به‌وسیله هوش‌مصنوعی به مردم توانایی داد تا گذشته را به شیوه‌ای نوین تجربه کنند.
   
دیجیتال‌سازی برای حفظ میراث فرهنگی
هوش مصنوعی در حفظ زبان و متون که یکی ازاجزای مهم فرهنگی به شمارمی‌رود، پیشگام است واصطلاحات و عبارات جدیدی را وارد فرهنگ می‌کند. این هوش قادر به بازسازی بخش‌های مفقود متون یا نسخ خطی است وبه زبان‌شناسان و محققان کمک می‌کند تا زبان‌های در خطر انقراض را مستند کنند.با تجزیه وتحلیل ضبط‌های صوتی، هوش مصنوعی می‌تواند زبان گفتاری را رونویسی، ظرافت‌های تلفظی را ضبط و پایگاه‌های اطلاعاتی جامع زبانی ایجاد کند. فناوری‌های هوش مصنوعی ایجاد فرهنگِ لغت‌های دیجیتالی برای زبان‌های در معرض خطر را تسهیل می‌کند. این فرهنگ‌ها شامل واژگان، دستور زبان‌ و مثال‌های کاربرد متنی هستند. منابع دیجیتالی قابل دسترس به حفظ دانش زبانی و زبان‌آموزان و هوش مصنوعی به ترجمه متون باستانی و حفظ تنوع زبانی نیز کمک شایانی می‌کند.ابزارهای ترجمه مبتنی برهوش مصنوعی درزبان‌های زنده دنیا قادرند که با ترجمه خودکار متون، محتوای صوتی یا ویدئویی شکاف‌های زبانی را پر‌کنند. این امرارتباط بین گویندگان زبان‌های مختلف راتسهیل می‌کند. مربیان مجازی هوش‌مصنوعی با زبان‌آموزان ارتباط برقرارمی‌کنند، به پرسش‌های مربوط به زبان پاسخ وتمرین ارائه می‌دهند.

هوش مصنوعی، آینه‌ تغییرات فرهنگی
هوش مصنوعی در زمینه بازسازی، مرمت ومعماری آثارتاریخی بسیار کاربردی است وقادر به تجزیه وتحلیل اسنادومصنوعات تاریخی است و درک عمیق‌تری از اهمیت تاریخی اسناد و بناها ارائه می‌دهد. این هوش قادر است با دیجیتال‌سازی به حفظ میراث فرهنگی کمک کند.این کار باتصویربرداری باوضوح بالاوفناوری‌های اسکن وکپی دیجیتالی دقیق وسه‌بعدی از مصنوعات فرهنگی صورت می‌گیرد.با ایجاد نسخه‌های دیجیتال میراث فرهنگی برای نسل آینده حفظ می‌شود.این کپی‌های دیجیتال، در صورت گم شدن یا آسیب اشیای فیزیکی،انسان را قادر می‌سازد مطالعه به روی آثار را ادامه دهد و متون باستانی را بازیابی و زبان‌های گمشده را رمزگشایی کند. هوش مصنوعی به باستان‌شناسان اجازه می‌دهد داده‌هارابه طورمؤثرتری تجزیه و تحلیل کنند.هوش مصنوعی آینه‌ای است که تغییرات فرهنگی رامنعکس می‌کندوانسان رابه سمت سرزمین‌های ناشناخته سوق می‌دهد.هوش مصنوعی با غوطه‌ورکردن کاربران در محیط‌های مجازی، الهام‌بخش خلاقیت است،میراث را حفظ می‌کند و تجربیات فرهنگی آدمی را غنی می‌کند. فرهنگ و هوش مصنوعی، دراین رابطه‌‌ همزیستی،با هم ادغام می‌شوند و آینده مشترک انسان را شکل می‌دهند. در صورت دخالت هوش مصنوعی در امور فرهنگی فرهنگ‌ها باید باهنجارهای درحال تحول سازگار شوند. مدیران باید نیاز هوش مصنوعی در امور تجاری را درک کنند و فرهنگی را پرورش دهند که در آن کارکنان در امر مشارکت خلاقیت و انگیزه داشته باشند. 

رویکردی نوآورانه برای حفظ میراث ناملموس
هوش مصنوعی در راه تکامل خود سرعت بسیاری دارد و هیچ روش مقابله‌ای با آن به جز همسو شدن وجود ندارد. یک پروژه فرهنگی موفقِ مبتنی بر هوش مصنوعی بیانگر آن است که چگونه هوش مصنوعی می‌تواند با فرهنگ تلاقی کرده و خلاقیت را تقویت کند و مرزهای همکاری هنری را پیش ببرد. همکاری مفید هوش مصنوعی و فرهنگ در صورت پذیرش سازگاری و همکاری بین آنها امکان‌پذیرخواهد بود. برای این منظور نیاز است که بین هوش مصنوعی و روش‌های سنتی تعامل به وجود آید. از طرفی ممکن است هوش مصنوعی در زمینه آموزش دچار سوگیری شود. زیرا این سوگیری را از داده‌های آموزشی فرا گرفته است. پرداختن به این سوگیری‌ها نیز نیازمند آگاهی فرهنگی است. در عین حال باید توجه داشت که با آن‌که هوش مصنوعی نقش مهمی در حفظ فرهنگ ایفا می‌کند، با چالش‌هایی نیز مواجه است:به کارگیری هوش مصنوعی درحوزه فرهنگ عمومی مستلزم سرمایه‌گذاری قابل توجه در زیرساخت‌ها، تجهیزات و منابع انسانی بسیار ماهر است. به رغم پیشرفت‌ها، هوش مصنوعی با درک دقیق و پردازش زبان‌ها، به‌ویژه زبان‌هایی که ساختارهای پیچیده یا تنوع گویشی دارند، بامشکل مواجه است.سیستم‌های هوش مصنوعی باید قوانین حریم خصوصی را رعایت کنند وازدسترسی غیرمجاز جلوگیری کنند.هوش مصنوعی با آثار باستانی ملموس سر و کار دارد و حفظ جنبه‌های ناملموس مانند سنت‌های شفاهی، آیین‌ها و شیوه‌های فرهنگی چالش‌های منحصر به فردی می‌طلبد. حفظ میراث ناملموس نیازمند رویکردی نوآورانه است.به طورخلاصه، درحالی که هوش مصنوعی پتانسیل بسیار زیادی برای حفظ آثار فرهنگی ارائه می‌دهد، پرداختن به این چالش‌ها برای به حداکثر رساندن تأثیر واستفاده مسئولانه آن ضروری است. 

هما شهرام‌بخت - گروه فرهنگ و هنر