سرخدار ؛ نبرد خاموش با مافیای چوب
جنگلهای هیرکانی را باید از کهنترین کتابهای تاریخ این قلمرو تمدنی دانست؛ کتابی با ورقهایی از جنس برگ درختان هزار ساله که هویت و تمدن را در خود جای داده است. این میراث گرانبها امروز بیش از هر زمان دیگری به روایتهای تازه نیاز دارد؛ روایتهایی که در قالب قصه و تصویر جان بگیرند و از کلیشههای تکراری دور شوند. در این میان، هنر نمایشی نقشی کلیدی در فرهنگسازی و حفاظت از این سرمایههای ملی ایفا میکند.
زهرا عباسی-گروه رسانه
سریال «سرخدار» که این شبها از شبکه یک سیما روی آنتن رفته، با الهام از طبیعت بکر جنگلهای مازندران، قصهای تازه از پیوند انسان و طبیعت روایت میکند و داستان جنگلبانی به نام مازیار است که میان عشق به درختان و تعهد به خانواده سرگردان شده. این قصه، مخاطب را به دل پروندهای پرکشش میبرد که ریشه در فساد، طمع و سودجویی دارد. نبرد همیشگی خیر و شر این بار در قامت یک جنگلبان و یک قاچاقچی چوب، ابعاد پنهان تخریب طبیعت را آشکار میسازد. در همین راستا، با مسعود فرخنده، کارگردان و تهیهکننده این مجموعه گفتوگو کردهایم تا از روند تولید، چالشهای تصویربرداری در دل جنگل، معیارهای انتخاب بازیگران و رویکردهای داستانی و پژوهشی این سریال بیشتر بدانیم.
تلاش برای روایتی تازه
مسعود فرخنده در گفتوگو با جام جم گفت: این مجموعه تلویزیونی به جنگلهای هیرکانی میپردازد که هم از منظر بصری و طبیعی، زیباییهای کمنظیری دارد و هم طبیعتا قصههای خاص و ناگفتهای برای روایت در دل خود جای داده است. در این کار تلاش کردیم میان نشان دادن این زیباییهای چشمنواز و روایت یک داستان درگیرکننده و پرکشش درباره دعوای محیطزیستی تعادل برقرار کنیم. فرخنده با اشاره به جایگاه محوری جنگل در این مجموعه ادامه داد: جنگل برای ما نه یک لوکیشن ساده بلکه کاراکتر اصلی این قصه محسوب میشود. بستر اصلی داستان ما جنگل است و اگر این جنگل نبود، اساسا این قصه شکل نمیگرفت. جنگل زیباییهای خاص خود را دارد و جذابیتهای بصری و طبیعی آن بخشی از هویت اثر ماست. از ابتدای تاریخ، انسان در کنار رودخانهها، جنگلها و منابع طبیعی زندگی خود را شکل داده و تمدنها از همین جاها بهوجود آمدهاند. بهعنوان نمونه جالب است بدانید درخت «سرخدار» که نام سریال برگرفته از آن است، در جهان دیرینگی 190میلیون ساله دارد و اسنانهای اولیه از برگ آن برای سمی کردن سر نیزههایشان در جنگها استفاده میکردند. این نشان میدهد طبیعت، جنگل، آب و منابع طبیعی از روز اول با زندگی انسان عجین بوده و همواره نقشی تعیینکننده در زیست بشر داشتهاند. وی با تاکید بر تضاد بهوجود آمده میان انسان سودجو و طبیعت عنوان کرد: تا زمانی که این عجین بودن و همزیستی میان انسان و طبیعت وجود داشت، هیچ تضادی شکل نمیگرفت اما انسان سودجو و منفعتطلب از جایی به بعد، وقتی ارزش این منابع را نادیده گرفت و جمعیت رو به افزایش گذاشت شروع به بهرهبرداری سودجویانه از طبیعت کرد. در قصه ما نیز این تضاد بهخوبی به تصویر کشیده شده؛ جایی که انسان سودجو در مقابل انسان حافظ منابع طبیعی قرار میگیرد. در این میان جنگل دیگر صرفا یک عنصر منفعل نیست بلکه بستر هستی قصه است و گروهی بهسمت تخریب و گروهی بهسمت حفاظت از آن حرکت میکنند. این تقابل همیشگی، هسته مرکزی درام ما را شکل میدهد.
قصه انسانهایی که انتخاب میکنند
فرخنده در ادامه درباره شخصیت خاکستری قهرمان اصلی سریال (مازیار) که بین قانون و خانواده گرفتار شده، توضیح داد: انتخاب شخصیت اصلی بهعنوان یک کاراکتر چندبعدی و خاکستری برای من هیچگاه ریسک محسوب نمیشد. با عزیزان نویسنده، بهویژه خانم سارا رشیدی، از ابتدا تحقیقات گسترده و گفتوگوهای متعددی داشتیم و قصه این کار بسیار تحقیقمحور بود و سپس بهدرستی دراماتیزه شد. بر این باورم که زندگی همه ما براساس انتخابهایمان شکل میگیرد و هیچ انسانی مطلقا خوب یا بد نیست. هر انسانی امکان خطا دارد و این امکان خطاست که انسان را خاکستری میکند. این خاکستری بودن را در دل قصه با بالانس کردن نیروهای خیر و شر مدیریت کردیم. در این مسیر، تفاوت انسانها با یکدیگر درجهبندی آنها به خوب و بد نیست بلکه به انتخابهایشان برمیگردد. انسان با انتخابهایش معنا پیدا میکند. سعی کردیم این خاکستری بودن بهگونهای باشد که مخاطب را اذیت نکند یا در بلاتکلیفی قرار ندهد.
کارگردان و تهیهکننده سرخدار با بیان آنکه این ویژگی به تمپوی درونی کار کمک کرده است، افزود: ما ریتمی در اثر داریم که از کنار هم قرار گرفتن تصاویر و میزانسن فضاها شکل میگیرد و ضرباهنگ درونی قصه را میسازد. وقتی مخاطب با شخصیتی مواجه میشود که در آستانه انتخاب لغزش قرار دارد، این مسأله برای او جذابیت ایجاد میکند. تکنیک جذابی که در آثار بزرگانی مانند هیچکاک نیز بهکار رفته این است که مخاطب جلوتر از شخصیتها، درون قصه قرار میگیرد.
تلاش برای روایتی تازه
مسعود فرخنده در گفتوگو با جام جم گفت: این مجموعه تلویزیونی به جنگلهای هیرکانی میپردازد که هم از منظر بصری و طبیعی، زیباییهای کمنظیری دارد و هم طبیعتا قصههای خاص و ناگفتهای برای روایت در دل خود جای داده است. در این کار تلاش کردیم میان نشان دادن این زیباییهای چشمنواز و روایت یک داستان درگیرکننده و پرکشش درباره دعوای محیطزیستی تعادل برقرار کنیم. فرخنده با اشاره به جایگاه محوری جنگل در این مجموعه ادامه داد: جنگل برای ما نه یک لوکیشن ساده بلکه کاراکتر اصلی این قصه محسوب میشود. بستر اصلی داستان ما جنگل است و اگر این جنگل نبود، اساسا این قصه شکل نمیگرفت. جنگل زیباییهای خاص خود را دارد و جذابیتهای بصری و طبیعی آن بخشی از هویت اثر ماست. از ابتدای تاریخ، انسان در کنار رودخانهها، جنگلها و منابع طبیعی زندگی خود را شکل داده و تمدنها از همین جاها بهوجود آمدهاند. بهعنوان نمونه جالب است بدانید درخت «سرخدار» که نام سریال برگرفته از آن است، در جهان دیرینگی 190میلیون ساله دارد و اسنانهای اولیه از برگ آن برای سمی کردن سر نیزههایشان در جنگها استفاده میکردند. این نشان میدهد طبیعت، جنگل، آب و منابع طبیعی از روز اول با زندگی انسان عجین بوده و همواره نقشی تعیینکننده در زیست بشر داشتهاند. وی با تاکید بر تضاد بهوجود آمده میان انسان سودجو و طبیعت عنوان کرد: تا زمانی که این عجین بودن و همزیستی میان انسان و طبیعت وجود داشت، هیچ تضادی شکل نمیگرفت اما انسان سودجو و منفعتطلب از جایی به بعد، وقتی ارزش این منابع را نادیده گرفت و جمعیت رو به افزایش گذاشت شروع به بهرهبرداری سودجویانه از طبیعت کرد. در قصه ما نیز این تضاد بهخوبی به تصویر کشیده شده؛ جایی که انسان سودجو در مقابل انسان حافظ منابع طبیعی قرار میگیرد. در این میان جنگل دیگر صرفا یک عنصر منفعل نیست بلکه بستر هستی قصه است و گروهی بهسمت تخریب و گروهی بهسمت حفاظت از آن حرکت میکنند. این تقابل همیشگی، هسته مرکزی درام ما را شکل میدهد.
قصه انسانهایی که انتخاب میکنند
فرخنده در ادامه درباره شخصیت خاکستری قهرمان اصلی سریال (مازیار) که بین قانون و خانواده گرفتار شده، توضیح داد: انتخاب شخصیت اصلی بهعنوان یک کاراکتر چندبعدی و خاکستری برای من هیچگاه ریسک محسوب نمیشد. با عزیزان نویسنده، بهویژه خانم سارا رشیدی، از ابتدا تحقیقات گسترده و گفتوگوهای متعددی داشتیم و قصه این کار بسیار تحقیقمحور بود و سپس بهدرستی دراماتیزه شد. بر این باورم که زندگی همه ما براساس انتخابهایمان شکل میگیرد و هیچ انسانی مطلقا خوب یا بد نیست. هر انسانی امکان خطا دارد و این امکان خطاست که انسان را خاکستری میکند. این خاکستری بودن را در دل قصه با بالانس کردن نیروهای خیر و شر مدیریت کردیم. در این مسیر، تفاوت انسانها با یکدیگر درجهبندی آنها به خوب و بد نیست بلکه به انتخابهایشان برمیگردد. انسان با انتخابهایش معنا پیدا میکند. سعی کردیم این خاکستری بودن بهگونهای باشد که مخاطب را اذیت نکند یا در بلاتکلیفی قرار ندهد.
کارگردان و تهیهکننده سرخدار با بیان آنکه این ویژگی به تمپوی درونی کار کمک کرده است، افزود: ما ریتمی در اثر داریم که از کنار هم قرار گرفتن تصاویر و میزانسن فضاها شکل میگیرد و ضرباهنگ درونی قصه را میسازد. وقتی مخاطب با شخصیتی مواجه میشود که در آستانه انتخاب لغزش قرار دارد، این مسأله برای او جذابیت ایجاد میکند. تکنیک جذابی که در آثار بزرگانی مانند هیچکاک نیز بهکار رفته این است که مخاطب جلوتر از شخصیتها، درون قصه قرار میگیرد.




