با تعطیلی فرودگاه‌های عربستان، ثروتمندان و اتباع خارجی برای خروج اضطراری از کشور به تکاپو افتادند
فرار سرمایه از سعودی
براساس گزارش اس‌بی‌اس نیوز، توقف پروازهای فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض از دهم اکتبر (18مهرماه)، پس از حملات نیروهای مسلح یمن، بازار خروج اضطراری از عربستان را دگرگون کرده و هزینه اجاره جت خصوصی را افزایش داده است.
لوکس اوییشن می‌گوید اجاره جت ۱۴نفره از فرودگاه قصیم به ژنو، از ۶۰ هزار یورو پیش از تعطیلی فرودگاه ریاض افزایشی ۵۷ درصدی به ۹۴ هزار یورو رسید. مدیرعامل اکسس جت می‌گوید پرواز خصوصی از عربستان به اروپا ۱۵۰ هزار دلار هزینه دارد و سفرهای کوتاه‌تر به امارات ۳۰ تا ۵۰ هزار دلار تمام می‌شود؛ تقاضا بالاست و شمار هواپیماهای موجود محدود است.
حق بیمه ریسک جنگ نیز افزایش یافته و برای هواپیماهای بزرگ به ۲۰ هزار دلار در هر پرواز رسیده است. با لغو یا محدود شدن پروازهای خارجی به ریاض، جده و دمام، ثروتمندان به قصیم روی آورده‌اند و دیگران مسیر زمینی بحرین یا قطر راهی زمان‌بر و پرریسک را انتخاب می‌کنند. همزمان، یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، مدعی شد اتاق عملیات نیروهای سعودی در اردوگاه بدر عدن با موشک بالستیک هدف قرار گرفت. رسانه‌های یمنی نیز از حملات پهپادی به نظامیان سعودی در جیزان و عسیر خبر داده‌اند.
فلج شدن سیستم حمل‌ونقل هوایی سعودی
پاسخ موشکی و پهپادی نیروهای مسلح یمن به محاصره هوایی از سوی ریاض، به تعطیلی کامل آسمان این کشور انجامید. این اقدام بحران امنیتی عمیقی در منطقه به وجود آورد و صنعا در پی آن حریم هوایی عربستان را ناامن اعلام کرد. همزمان، ضربه‌ای اقتصادی نیز به مقامات سعودی وارد شد و به سرمایه‌گذاران هشدار دادند سهام خود در آرامکو را واگذار کنند. براساس گزارش فایننشال تایمز و داده‌های شرکت هوانوردی سیریوم، تشدید پاسخ‌های موشکی یمن موجب لغو بیش از 5۵۰۰ پرواز در عربستان و تخلیه حریم هوایی فرودگاه‌های ریاض، دمام، ابها، جیزان و نجران شده است. این اختلالات بی‌سابقه و توقف کامل فعالیت فرودگاه بین‌المللی ملک خالد، بازار خروج اضطراری را دگرگون کرده و توقف تردد در فرودگاه ملک فهد دمام نیز بحران حمل‌ونقل هوایی کشور را عمیق‌تر کرده است. در پی این ناامنی‌های پروازی، سفارت آمریکا در عربستان سعودی با صدور هشدار امنیتی فوری از شهروندان و اتباع خود خواست تا دستورالعمل‌های دفاع مدنی را به‌طور کامل رعایت کنند. طبق بیانیه سفارت، تمامی کارکنان دولت آمریکا برای استفاده از هر یک از فرودگاه‌های این کشور ملزم به اخذ مجوز ویژه از رئیس هیأت دیپلماتیک شده‌اند. همچنین به مسافران هشدار داده شده که ضمن احتیاط شدید، احتمال لغو ناگهانی پروازها یا بسته‌شدن کامل حریم هوایی را در نظر داشته باشند.
با توجه به اختلال گسترده در خطوط هوایی جده و دمام، دیپلمات‌های آمریکایی گزینه‌های زمینی مانند قطارهای شرکت راه‌آهن عربستان و اتوبوس‌های بین‌شهری را به‌عنوان مسیرهای جایگزین پیشنهاد داده‌اند. علاوه بر این، سفارت با اشاره به قوانین سختگیرانه وزارت کشور عربستان، نسبت به ممنوعیت عکاسی یا انتشار تصاویر مربوط به سقوط موشک‌ها و پهپادها هشدار داد. براساس این گزارش، چند تبعه آمریکایی به‌دلیل رعایت نکردن این مقررات و تصویربرداری از فرودگاه‌ها و مراکز دولتی بازداشت شده‌اند.
پیشروی در محله‌های اصلی تعز
در جبهه میدانی، نیروهای صنعا پیشروی گسترده‌ای را در محله‌های مختلف شهر استراتژیک تعز آغاز کرده و موفق به تأمین امنیت مناطق غربی شدند. کنترل بر نقاط کلیدی مانند کوه هان، بیر باشا و پیشروی به سمت خیابان‌های اصلی، گروه‌های تحت حمایت عربستان را در موضع ضعف قرار داده است. با کاهش پشتیبانی هوایی ریاض، برخی از این نیروها مواضع خود را رها کرده و کنترل استان به دست صنعا افتاد.
افتادن کنترل تعز به دست نیروهای انصارالله، حزب اصلاح را که این شهر را دژ اصلی خود می‌دانست، ناچار به درخواست میانجی‌گری منطقه‌ای کرده است. این حزب با درک شرایط شکست، خواستار ایجاد اداره مشترک شهری و دریافت تضمین‌هایی جهت عدم پیگرد رهبران و حفظ اموال‌شان شد. بی‌اعتمادی میان حزب اصلاح و ریاض، تمایل آنها را برای دستیابی به توافق سیاسی با جنبش انصارالله بیش از پیش افزایش داده است.
در راستای همین روند رایزنی‌های فشرده‌ای با محوریت قطر و عمان در مسقط میان نمایندگان حزب اصلاح و هیأت مذاکره‌کننده انصارالله جریان دارد. این پیشنهادات شامل برقراری آتش‌بس، بازگشایی محورهای مواصلاتی عدن، تعز و صنعا و مدیریت تعاملی شهر است. از سوی دیگر، مقامات صنعا با ارائه طرح خروج امن و تضمین امنیت غیرنظامیان و ادارات، تلاش دارند از شدت درگیری‌ها بکاهند.
شکار بالگرد آمریکایی AH-6SA
ارتش یمن با اجرای عملیات‌های موشکی و پهپادی دقیق، مواضع نیروهای وابسته به عربستان را در فرودگاه الریان در حضرالموت و مناطق مرزی هدف قرار داد. همزمان با شدت یافتن نبردهای تاکتیکی در اطراف تعز، یک فروند بالگرد رزمی AH-6SA گارد ملی عربستان در داخل خاک این کشور توسط پدافند انصارالله سرنگون شد. این هدفگیری که به کشته شدن دو خلبان سعودی منجر شد.
بالگرد تهاجمی و شناسایی AH-6SA ساخت شرکت بوئینگ، از بالگردهای سبک و چابک گارد ملی عربستان است که به سیستم‌های نظارت پیشرفته و تسلیحاتی نظیر موشک‌های هلفایر مجهز است. براساس تصاویر منتشرشده، این بالگرد برای نخستین‌بار در سطح جهان توسط پرتابه پرسه‌زن پدافندی ۳۵۸ هدف قرار گرفت و ساقط شد. با وجود ادعای ریاض مبنی بر بروز نقص فنی، شواهد میدانی و تصاویر دوربین‌های حرارتی، قفل و اصابت دقیق این پرتابه هوشمند را به اثبات می‌رساند.
پرتابه ۳۵۸ به‌عنوان یک مهمات گشت‌زن پدافندی با موتور توربوجت و فیوز لیزری مجاورتی، قابلیت پرواز مداوم و شکار اهداف پروازی را در آسمان منطقه داراست. حرکت آرام و مانورپذیری این سلاح در فیلم‌های منتشرشده، امضای مشخصات فنی پرتابه ۳۵۸ را در نابودی پرنده‌های متجاوز به تصویر می‌کشد. این شکار تازه، به لیستی طولانی از پهپادها و بالگردهای ساقط‌شده توسط پدافند هوایی یمن اضافه شد و ناکارآمدی برخی مانورهای هوایی دشمن را نمایان ساخت. در پاسخ به عملیات‌های یمن، سخنگوی نیروهای مسلح از انجام ۹۳ حمله هوایی و موشکی توسط جنگنده‌های اف-۱۵ و تایفون سعودی طی ۲۴ ساعت خبر داد. این حملات که از پایگاه‌های خمیس مشیط، طائف و الخرج هدایت شدند، مناطقی از استان‌های صعده، تعز، مأرب و جوف را هدف قرار داده و تلفات جانی برجای گذاشتند. با ثبت نزدیک به ۲۸۰۰ حمله هوایی از زمان آغاز تشدید درگیری‌ها، ابعاد نظامی و انسانی این بحران منطقه‌ای روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌شود.
تکذیب اتهامات ریاض توسط انصارالله
سخنگوی نیروهای مسلح یمن ادعای عربستان مبنی بر رهگیری پهپادها در آسمان مدینه منوره را تکذیب کرده و آن را ادعایی دروغین دانست. در همین حال، مقامات انصارالله با تاکید بر باز بودن تمامی گزینه‌ها از‌جمله حمله زمینی، از توانایی راهبردی خود برای محاصره بنادر و فرودگاه‌های سعودی خبر دادند. آنها تنها راه خروج ریاض از بحران کنونی را توقف کامل جنگ و رفع محاصره یمن اعلام کردند.
همزمان، گزارش روزنامه اسرائیل هیوم پرده از ابعاد تازه همکاری‌های اطلاعاتی و فنی پنهان میان عربستان سعودی و اسرائیل برداشت. براساس این افشاگری، ارتباطات مستقیم دو طرف از سال ۲۰۰۶ با میانجی‌گری آمریکا و کانال‌های دیپلماتیک برجسته‌ای مانند بندر بن سلطان آغاز شده است. تل‌آویو با هدف مهار قدرت منطقه‌ای ایران و زمینه‌سازی برای عادی‌سازی روابط، این همکاری‌های امنیتی را پیگیری کرده است. عربستان سعودی که همواره خود را رهبر جهان اسلام معرفی کرده و در مجامع عمومی رفتاری موازی با به رسمیت نشناختن اسرائیل نشان داده، در پشت درهای بسته تعاملات گسترده‌ای با تل‌آویو داشته است. گرچه ریاض در ظاهر ایجاد کشور مستقل فلسطین و تضمین‌های امنیتی آمریکا را شرط عادی‌سازی می‌داند اما در مذاکرات پنهان به دنبال دسترسی به فناوری‌های سایبری و توان اطلاعاتی اسرائیل بوده است.
نقطه عطف این روابط پنهان، درخواست کمک اطلاعاتی عربستان از اسرائیل از طریق فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) برای مقابله با انصارالله در جنگ یمن است. با تهدید امنیت خطوط دریانوردی در تنگه باب‌المندب، اسرائیل پس از آمریکا بزرگ‌ترین پشتیبان اطلاعاتی ریاض در این نبرد شد.
حق بیمه ریسک جنگ نیز افزایش یافته و برای هواپیماهای بزرگ به ۲۰ هزار دلار در هر پرواز رسیده است. با لغو یا محدود شدن پروازهای خارجی به ریاض، جده و دمام، ثروتمندان به قصیم روی آورده‌اند و دیگران مسیر زمینی بحرین یا قطر راهی زمان‌بر و پرریسک را انتخاب می‌کنند. همزمان، یحیی سریع، سخنگوی نیروهای مسلح یمن، مدعی شد اتاق عملیات نیروهای سعودی در اردوگاه بدر عدن با موشک بالستیک هدف قرار گرفت. رسانه‌های یمنی نیز از حملات پهپادی به نظامیان سعودی در جیزان و عسیر خبر داده‌اند.
فلج شدن سیستم حمل‌ونقل هوایی سعودی
پاسخ موشکی و پهپادی نیروهای مسلح یمن به محاصره هوایی از سوی ریاض، به تعطیلی کامل آسمان این کشور انجامید. این اقدام بحران امنیتی عمیقی در منطقه به وجود آورد و صنعا در پی آن حریم هوایی عربستان را ناامن اعلام کرد. همزمان، ضربه‌ای اقتصادی نیز به مقامات سعودی وارد شد و به سرمایه‌گذاران هشدار دادند سهام خود در آرامکو را واگذار کنند. براساس گزارش فایننشال تایمز و داده‌های شرکت هوانوردی سیریوم، تشدید پاسخ‌های موشکی یمن موجب لغو بیش از 5۵۰۰ پرواز در عربستان و تخلیه حریم هوایی فرودگاه‌های ریاض، دمام، ابها، جیزان و نجران شده است. این اختلالات بی‌سابقه و توقف کامل فعالیت فرودگاه بین‌المللی ملک خالد، بازار خروج اضطراری را دگرگون کرده و توقف تردد در فرودگاه ملک فهد دمام نیز بحران حمل‌ونقل هوایی کشور را عمیق‌تر کرده است. در پی این ناامنی‌های پروازی، سفارت آمریکا در عربستان سعودی با صدور هشدار امنیتی فوری از شهروندان و اتباع خود خواست تا دستورالعمل‌های دفاع مدنی را به‌طور کامل رعایت کنند. طبق بیانیه سفارت، تمامی کارکنان دولت آمریکا برای استفاده از هر یک از فرودگاه‌های این کشور ملزم به اخذ مجوز ویژه از رئیس هیأت دیپلماتیک شده‌اند. همچنین به مسافران هشدار داده شده که ضمن احتیاط شدید، احتمال لغو ناگهانی پروازها یا بسته‌شدن کامل حریم هوایی را در نظر داشته باشند.
با توجه به اختلال گسترده در خطوط هوایی جده و دمام، دیپلمات‌های آمریکایی گزینه‌های زمینی مانند قطارهای شرکت راه‌آهن عربستان و اتوبوس‌های بین‌شهری را به‌عنوان مسیرهای جایگزین پیشنهاد داده‌اند. علاوه بر این، سفارت با اشاره به قوانین سختگیرانه وزارت کشور عربستان، نسبت به ممنوعیت عکاسی یا انتشار تصاویر مربوط به سقوط موشک‌ها و پهپادها هشدار داد. براساس این گزارش، چند تبعه آمریکایی به‌دلیل رعایت نکردن این مقررات و تصویربرداری از فرودگاه‌ها و مراکز دولتی بازداشت شده‌اند.
پیشروی در محله‌های اصلی تعز
در جبهه میدانی، نیروهای صنعا پیشروی گسترده‌ای را در محله‌های مختلف شهر استراتژیک تعز آغاز کرده و موفق به تأمین امنیت مناطق غربی شدند. کنترل بر نقاط کلیدی مانند کوه هان، بیر باشا و پیشروی به سمت خیابان‌های اصلی، گروه‌های تحت حمایت عربستان را در موضع ضعف قرار داده است. با کاهش پشتیبانی هوایی ریاض، برخی از این نیروها مواضع خود را رها کرده و کنترل استان به دست صنعا افتاد.
افتادن کنترل تعز به دست نیروهای انصارالله، حزب اصلاح را که این شهر را دژ اصلی خود می‌دانست، ناچار به درخواست میانجی‌گری منطقه‌ای کرده است. این حزب با درک شرایط شکست، خواستار ایجاد اداره مشترک شهری و دریافت تضمین‌هایی جهت عدم پیگرد رهبران و حفظ اموال‌شان شد. بی‌اعتمادی میان حزب اصلاح و ریاض، تمایل آنها را برای دستیابی به توافق سیاسی با جنبش انصارالله بیش از پیش افزایش داده است.
در راستای همین روند رایزنی‌های فشرده‌ای با محوریت قطر و عمان در مسقط میان نمایندگان حزب اصلاح و هیأت مذاکره‌کننده انصارالله جریان دارد. این پیشنهادات شامل برقراری آتش‌بس، بازگشایی محورهای مواصلاتی عدن، تعز و صنعا و مدیریت تعاملی شهر است. از سوی دیگر، مقامات صنعا با ارائه طرح خروج امن و تضمین امنیت غیرنظامیان و ادارات، تلاش دارند از شدت درگیری‌ها بکاهند.
شکار بالگرد آمریکایی AH-6SA
ارتش یمن با اجرای عملیات‌های موشکی و پهپادی دقیق، مواضع نیروهای وابسته به عربستان را در فرودگاه الریان در حضرالموت و مناطق مرزی هدف قرار داد. همزمان با شدت یافتن نبردهای تاکتیکی در اطراف تعز، یک فروند بالگرد رزمی AH-6SA گارد ملی عربستان در داخل خاک این کشور توسط پدافند انصارالله سرنگون شد. این هدفگیری که به کشته شدن دو خلبان سعودی منجر شد.
بالگرد تهاجمی و شناسایی AH-6SA ساخت شرکت بوئینگ، از بالگردهای سبک و چابک گارد ملی عربستان است که به سیستم‌های نظارت پیشرفته و تسلیحاتی نظیر موشک‌های هلفایر مجهز است. براساس تصاویر منتشرشده، این بالگرد برای نخستین‌بار در سطح جهان توسط پرتابه پرسه‌زن پدافندی ۳۵۸ هدف قرار گرفت و ساقط شد. با وجود ادعای ریاض مبنی بر بروز نقص فنی، شواهد میدانی و تصاویر دوربین‌های حرارتی، قفل و اصابت دقیق این پرتابه هوشمند را به اثبات می‌رساند.
پرتابه ۳۵۸ به‌عنوان یک مهمات گشت‌زن پدافندی با موتور توربوجت و فیوز لیزری مجاورتی، قابلیت پرواز مداوم و شکار اهداف پروازی را در آسمان منطقه داراست. حرکت آرام و مانورپذیری این سلاح در فیلم‌های منتشرشده، امضای مشخصات فنی پرتابه ۳۵۸ را در نابودی پرنده‌های متجاوز به تصویر می‌کشد. این شکار تازه، به لیستی طولانی از پهپادها و بالگردهای ساقط‌شده توسط پدافند هوایی یمن اضافه شد و ناکارآمدی برخی مانورهای هوایی دشمن را نمایان ساخت. در پاسخ به عملیات‌های یمن، سخنگوی نیروهای مسلح از انجام ۹۳ حمله هوایی و موشکی توسط جنگنده‌های اف-۱۵ و تایفون سعودی طی ۲۴ ساعت خبر داد. این حملات که از پایگاه‌های خمیس مشیط، طائف و الخرج هدایت شدند، مناطقی از استان‌های صعده، تعز، مأرب و جوف را هدف قرار داده و تلفات جانی برجای گذاشتند. با ثبت نزدیک به ۲۸۰۰ حمله هوایی از زمان آغاز تشدید درگیری‌ها، ابعاد نظامی و انسانی این بحران منطقه‌ای روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌شود.
تکذیب اتهامات ریاض توسط انصارالله
سخنگوی نیروهای مسلح یمن ادعای عربستان مبنی بر رهگیری پهپادها در آسمان مدینه منوره را تکذیب کرده و آن را ادعایی دروغین دانست. در همین حال، مقامات انصارالله با تاکید بر باز بودن تمامی گزینه‌ها از‌جمله حمله زمینی، از توانایی راهبردی خود برای محاصره بنادر و فرودگاه‌های سعودی خبر دادند. آنها تنها راه خروج ریاض از بحران کنونی را توقف کامل جنگ و رفع محاصره یمن اعلام کردند.
همزمان، گزارش روزنامه اسرائیل هیوم پرده از ابعاد تازه همکاری‌های اطلاعاتی و فنی پنهان میان عربستان سعودی و اسرائیل برداشت. براساس این افشاگری، ارتباطات مستقیم دو طرف از سال ۲۰۰۶ با میانجی‌گری آمریکا و کانال‌های دیپلماتیک برجسته‌ای مانند بندر بن سلطان آغاز شده است. تل‌آویو با هدف مهار قدرت منطقه‌ای ایران و زمینه‌سازی برای عادی‌سازی روابط، این همکاری‌های امنیتی را پیگیری کرده است. عربستان سعودی که همواره خود را رهبر جهان اسلام معرفی کرده و در مجامع عمومی رفتاری موازی با به رسمیت نشناختن اسرائیل نشان داده، در پشت درهای بسته تعاملات گسترده‌ای با تل‌آویو داشته است. گرچه ریاض در ظاهر ایجاد کشور مستقل فلسطین و تضمین‌های امنیتی آمریکا را شرط عادی‌سازی می‌داند اما در مذاکرات پنهان به دنبال دسترسی به فناوری‌های سایبری و توان اطلاعاتی اسرائیل بوده است.
نقطه عطف این روابط پنهان، درخواست کمک اطلاعاتی عربستان از اسرائیل از طریق فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) برای مقابله با انصارالله در جنگ یمن است. با تهدید امنیت خطوط دریانوردی در تنگه باب‌المندب، اسرائیل پس از آمریکا بزرگ‌ترین پشتیبان اطلاعاتی ریاض در این نبرد شد.
