10 میلیون نفر از افزایش کالابرگ جاماندند

40 میلیون نفر مشمول افزایش اعتبار کالابرگ شدند اما با اجرای ضعیف آن، میلیون‌ها نفر هنوز نتوانستند ثبت نام کنند 

10 میلیون نفر از افزایش کالابرگ جاماندند

کالابرگ از دی‌ماه سال گذشته با حذف ارز 28500تومانی (ارز واردات کالاهای اساسی) به همه ایرانیان ساکن کشور با اعتبار یک میلیون تومان برای هر نفر پرداخت شد.

محمدحسین علی‌اکبری - دبیر گروه اقتصاد

در سال ۱۴۰۴ و در ابتدای اجرای طرح کالابرگ مقرر شده بود چنانچه قیمت سبد کالایی که مشمول کالابرگ است افزایش پیدا کند، دولت باید بخشی از قدرت خرید از دست رفته مصرف‌کنندگان را در قالب افزایش مبلغ کالابرگ جبران کند. 
افزایش قیمت کالاهای اساسی در طول چند ماه گذشته آنقدر زیاد شد که دولت تصمیم گرفت اعتبار کالابرگ را افزایش دهد. پس از چند ماه کش و قوس فراوان که نه مشخص بود چه رقمی قرار است افزایش یابد و چه زمانی اجرا شود بالاخره اعلام شد کالابرگ 40میلیون نفر، 500هزار تومان افزایش می‌یابد. افزایش کالابرگ هم مشروط بر این شد که باید افراد به سایت «دولت من» مراجعه و درخواست خود را در آنجا ثبت می‌کردند. با آن‌که این مهلت ثبت‌نام سه بار تمدید شد اما همچنان شاهد این موضوع هستیم که تعدادی از خانوارهای کشور که مشمول افزایش کالابرگ می‌شدند، نتوانستند ثبت‌نام کنند. براساس آنچه حسن نوروزی، رئیس سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها اعلام کرده در زمان حاضر همچنان حدود چهار میلیون و 400هزار خانوار مشمول افزایش 50درصدی کالابرگ برای خوداظهاری و ثبت‌نام وارد سامانه دولت من نشده‌اند که این موضوع به مواردی مانند عدم‌ دسترسی و یا عدم ‌اطلاع افراد مشمول از فرآیند ثبت‌نام مربوط می‌شود. 
   مشمولان افزایش کالابرگ
در 29شهریور سال جاری ستاد اقتصادی دولت کارگروهی‌ها را برای اجرای این موضوع مامور کرد، از جمله اعضای این کارگروه سازمان برنامه و بودجه، وزارت امور اقتصادی و دارایی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بودند. این موضوع در نهایت عملیاتی شد و براساس برآوردی که وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی داشته است، 18میلیون و 300هزار خانوار به‌عنوان اقشار کم‌درآمدتر جامعه شناسایی شدند. نوروزی اظهار کرد: این تعداد خانوار بالغ بر 40میلیون نفر را شامل می‌شود که برای سرپرستان آنها پیامک ارسال شد، طی این پیامک از خانوارها خواسته شد خوداظهاری مختصری در مورد وضعیت اقتصادی خودشان داشته باشند. 
سوالاتی از جمله درآمد ماهانه، خودرو و ملک در این خوداظهاری وجود داشت. اگرچه دولت در بررسی‌های خود این افراد را به‌عنوان افراد نیازمندتر جامعه شناسایی کرد اما خواسته شد موارد مورد اشاره را در پایگاه «دولت من» ثبت کنند. مدیرعامل سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها با یادآوری آن‌که بازه زمانی این خوداظهاری سه بار تمدید شد، گفت: در نهایت تا ساعت 24 روز دوشنبه 10میلیون و 900هزار خانوار که (با بعد جمعیتی میانگین سه نفر) بالغ بر 30میلیون نفر را شامل می‌شود، درخواست خود را ثبت کردند. درواقع از 40میلیون نفر مشمولی که قرار بود اعتبار کالابرگ آنها اضافه شود، حدود 10میلیون نفر باقی ماندند. دولت هم اعلام کرده براساس وعده‌های داده شده کسانی که ثبت‌نام کرده‌اند، طی روزهای آینده اعتبار کالابرگ‌شان افزایش می‌یابد. حالا مدیرعامل سازمان هدفمندی یارانه‌ها اعلام کرده احتمالا دولت در آبان‌ماه دوباره به جاماندگان فرصت می‌دهد بتوانند در سایت «دولت من» درخواست خود را برای افزایش اعتبار کالابرگ ثبت کنند. براساس اعلام دولت اقشار کم‌درآمد در اولویت افزایش کالابرگ قرار گرفته‌اند اما حدود 10میلیون نفر از این افراد نتوانستند ثبت‌نام کنند. بررسی میدانی خبرنگار جام‌جم نشان می‌دهد برخی از روستاییان ساکن کشور از چگونگی افزایش اعتبار کالابرگ مطلع نیستند. همچنین گفت‌و‌گوی خبرنگار ما با چند عضو شورای روستا در کشور نشان می‌داد اعضای شورای روستاها نیز از این طرح‌های ملی خبر نداشتند. با این حال برخی کانال‌های اطلاع‌رسانی روستاها در پیام‌رسان‌های داخلی اعلام کردند که باید برای افزایش اعتبار کالابرگ ثبت‌نام شود اما برخی افراد به‌دلیل نداشتن تلفن همراه هوشمند نتوانستند ثبت‌نام کنند. برخی کارشناسان معتقدند زمانی که اصل کالابرگ یا یارانه نقدی قرار بود واریز شود ثبت نام اولیه‌ای در کار نبود و همه افراد اعتبار و مبلغ یارانه برای‌شان واریز شد اما اکنون که شرط افزایش اعتبار کالابرگ، ثبت‌نام شده افراد کم‌درآمد از آن محروم شده‌اند. در طول سال‌های گذشته چند طرح مهم دولتی درراستای شفاف‌سازی درآمد خانوارها اجرا شد تا میزان دهک‌بندی و درآمد خانوارها اجرا شد اما اکنون که باید از آنها برای بهبود اجرای طرح‌ افزایش اعتبار کالابرگ استفاده شود، شاهد این هستیم که باز هم 10میلیون نفر از افزایش اعتبار کالابرگ جا مانده‌اند. 
   طرح کالابرگ برای همه 
کالابرگ برای ایرانیان ساکن کشور در نظر گرفته شد اما افزایش اعتبار آن محدود به دهک‌های پایین درآمدی شد. حدود 50میلیون نفر از جمعیت 90میلیون نفری کشور از افزایش اعتبار کالابرگ کنار گذاشته شدند و از 40میلیون نفری هم که دولت اعلام کرد، حدود 10میلیون نفر نتوانستند ثبت‌نام کنند. کارشناسان معتقدند دولت باید افزایش اعتبار کالابرگ برای افراد کم‌درآمد را واریز کند و در آن زمان سایت دولت من در اختیار عموم مردم قرار گیرد که اگر شرایط دریافت ندارند (مانند کسانی که خانه و خودرو دارند) انصراف دهند.  باید توجه داشت عدم ‌ثبت‌نام افراد برای افزایش کالابرگ در این بازه زمانی به‌معنای انصراف آنها نیست و باید سازو‌کاری فراهم شود که افراد بتوانند نسبت به ثبت‌نام دوباره اقدام کنند.

افزایش اعتبار کالابرگ در طوفان تورم 
تورم سالانه براساس آخرین گزارش مرکز آمار به ۷۳درصد و تورم نقطه‌ای به مرز ۹۰درصد رسیده است. در این شرایط دولت قصد دارد از طریق سیاست‌های حمایتی، کاهش توان خرید مصرف‌کنندگان را جبران کند. افزایش رقم کالابرگ از یک میلیون تومان به یک میلیون و ۵۰۰هزار تومان به ازای هر نفر از جمله این برنامه‌هاست. اگر برنامه افزایش کالابرگ متناسب با رشد قیمت کالاهای اساسی ادامه پیدا کند، این برنامه می‌تواند به یکی از ابزارهای مهم حمایت معیشتی دولت تبدیل شود. اهمیت طرح کالابرگ صرفا در پرداخت ۵۰۰هزار تومان اعتبار اضافی به ازای هر نفر خلاصه نمی‌شود. موضوع اصلی، نحوه پیوند این حمایت با تغییرات واقعی هزینه زندگی است. هنگامی که قیمت مواد غذایی و کالاهای ضروری افزایش پیدا می‌کند، مبلغ ثابتی از کمک دولتی به‌تدریج بخش کمتری از نیازهای خانوار را پوشش می‌دهد مگر آن‌که میزان اعتبار نیز متناسب با تغییر هزینه سبد مصرفی بازنگری شود.یکی از اهداف اصلی کالابرگ، جبران بخشی از کاهش قدرت خرید خانوارها در تامین کالاهای ضروری است. تفاوت این ابزار با پرداخت نقدی آن است که اعتبار تخصیص‌یافته برای خرید کالاهای مشمول استفاده می‌شود و مستقیما به تامین بخشی از نیازهای مصرفی خانوار اختصاص دارد. با این حال، میزان اثرگذاری طرح به رابطه میان مبلغ اعتبار و هزینه واقعی سبد خرید بستگی دارد. اگر قیمت کالاهای اساسی سریع‌تر از اعتبار حمایتی افزایش پیدا کند، حتی افزایش مبلغ کالابرگ نیز الزاما به‌معنای حفظ سطح قبلی مصرف خانوار نخواهد بود. برای نمونه، اعتبار ۵۰۰هزار تومانی اضافی برای هر نفر در یک خانوار چهار نفره، معادل دو میلیون تومان اعتبار خرید بیشتر است. این مبلغ می‌تواند بخشی از هزینه خرید مواد غذایی را پوشش دهد اما میزان جبران فشار تورمی به قیمت روز کالاها، ترکیب خرید خانوار و سهم مواد غذایی از کل هزینه‌های زندگی بستگی دارد. نکته مهم آن است که تورم خانوارها تنها به مواد غذایی محدود نیست. هزینه مسکن، حمل‌ونقل، درمان، آموزش و سایر نیازهای ضروری نیز بر بودجه ماهانه خانوار اثر می‌گذارند. بنابراین کالابرگ می‌تواند در حوزه خرید کالاهای مشمول نقش حمایتی ایفا کند اما به‌تنهایی قادر نیست تمام فشار ناشی از افزایش هزینه زندگی را جبران کند. یکی از مسائل مهم در مرحله جدید طرح، وضعیت خانوارهایی است که در مهلت اعلام‌شده اطلاعات خود را ثبت نکرده‌اند. دولت اعلام کرده است که برای جاماندگان، امکان ثبت خوداظهاری در آبان‌ماه فراهم خواهد شد. نحوه اجرای مرحله بعدی ثبت‌نام می‌تواند بر میزان پوشش واقعی طرح اثر بگذارد. اطلاع‌رسانی روشن، اعلام دقیق شرایط، تسهیل فرآیند ثبت درخواست و پیش‌بینی امکان اصلاح اطلاعات از جمله عواملی هستند که می‌توانند مانع حذف ناخواسته خانوارهای نیازمند شوند.