این دو اقدام ضدایرانی در شرایطی رخ داده‌اند که منطقه از 9 اسفند 1404، در پی جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل به ایران، وارد مرحله‌ای از درگیری و بی‌ثباتی گسترده شده است؛ وضعیتی که آثار آن به امنیت دریانوردی، تجارت جهانی، بازار انرژی و همکاری‌های هسته‌ای نیز سرایت کرده است.
نکته محوری در بررسی این تحولات آن است که پیش از آغاز جنگ، تنگه هرمز مسیر اصلی و فعال کشتیرانی بین‌المللی بود و همکاری‌های نظارتی هسته‌ای ایران و آژانس نیز در چارچوب ترتیبات موجود جریان داشت. اما حملات نظامی، گسترش درگیری‌ها، اقدامات متقابل نظامی، محاصره دریایی بنادر ایران و تهدیدهای مستمر علیه زیرساخت‌های کشور، شرایطی متفاوت ایجاد کرده است.
اکنون واشنگتن و متحدانش در حالی از ایران درباره وضعیت امنیت تنگه هرمز و سطح همکاری با آژانس مطالبه‌گری می‌کنند که نقش جنگ تحمیلی خود را در شکل‌گیری شرایط کنونی نادیده می‌گیرند.
   
عاملان تشدید بحران، خواستار پاسخگویی ایران شدند
نشست شورای امنیت به درخواست بحرین و با حضور نمایندگان کشورهای عضو برگزار شد. محور اصلی این نشست، بررسی وضعیت امنیت دریایی در خلیج‌فارس، تنگه هرمز و باب‌المندب بود.
خالد خیاری، معاون دبیرکل سازمان ملل، در گزارش خود نسبت به افزایش حوادث دریایی اعلام کرد که تاکنون، سازمان بین‌المللی دریانوردی ۱۳۴ حادثه تأییدشده در تنگه هرمز و محدوده گسترده‌تر دریایی خاورمیانه ثبت کرده و ۲۵ دریانورد جان خود را از دست داده‌اند.
او همچنین تأکید کرد که تعداد حوادث علیه کشتی‌های تجاری در ماه اکتبر به بالاترین سطح رسیده است. خیاری با اشاره به این‌که بسیاری از کشتی‌ها و خدمه آنها ماه‌ها در خلیج‌فارس گرفتار شده‌اند، گفت حجم حمل‌ونقل دریایی هنوز به سطح پیش از جنگ بازنگشته است. او تصریح کرد که ازسرگیری خصومت‌ها می‌تواند پیامدهای ویرانگری برای ایران، منطقه و فراتر از آن داشته باشد و دیپلماسی، مصالحه و اراده سیاسی را تنها مسیر دستیابی به صلح پایدار دانست.
   
تمرکز بر پیامدهای بحران، بدون توجه به ریشه‌ها
نماینده بحرین در این نشست تقلا کرد مسئولیت اصلی ناامنی منطقه را متوجه ایران کند.
او مدعی شد کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس و اردن با بیش از 7000 حمله موشکی و پهپادی مواجه شده‌اند و حدود ۱۶۰۰ کشتی در تنگه هرمز با اختلال در تردد مواجه بوده‌اند؛ همچنین بیش از ۲۳ هزار دریانورد در کشتی‌های گرفتار مانده‌اند.
بحرین خواستار اجرای کامل قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت و ایجاد چارچوبی جمعی برای حفاظت از کشتیرانی شد.
نماینده آمریکا نیز با تأکید بر محکومیت حملات منتسب به ایران، خواستار بازگشت آزادی کشتیرانی و اجرای قطعنامه ۲۸۱۷ شد. واشنگتن تلاش کرد مسأله امنیت تنگه هرمز را در چارچوب مسئولیت ایران و ضرورت مقابله با اقدامات آن صورت‌بندی کند. بااین‌حال، در این روایت یک پرسش اساسی مغفول ماند: اگر پیش از 9 اسفند سال گذشته تنگه هرمز مسیر عادی تجارت و انتقال انرژی بود، چه عاملی منطقه را وارد وضعیت جنگی کرد؟
حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، آغاز مرحله جدیدی از درگیری‌ها بود. پس از آن، ایران به اهداف و دارایی‌های نظامی آمریکا در منطقه حمله کرد و محدودیت‌های گسترده‌ای بر عبور و مرور دریایی ایجاد شد. در ادامه نیز محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا و اقدامات متقابل طرف‌ها به تشدید بحران کمک کرد. بنابراین، بررسی امنیت تنگه هرمز بدون پرداختن به توالی این وقایع، تصویری ناقص از بحران ارائه می‌کند.
   
نمی‌توان جنگ و محاصره را نادیده گرفت
نماینده جمهوری اسلامی ایران در سخنان خود، آمریکا را آغازگر اصلی بحران معرفی کرد و گفت برخی اعضای شورای امنیت در تلاشند با تحریف واقعیت‌ها، نقش قربانی و متجاوز را جابه‌جا کنند.
او در بخشی از سخنانش با طرح این پرسش که چگونه آمریکا می‌تواند دست به بمباران ایران بزند، حاکمیت آن را نقض کند، زیرساخت‌هایش را هدف قرار دهد و سپس انتظار داشته باشد تنگه هرمز به وضعیت عادی بازگردد، تأکید کرد که امنیت پایدار در خلیج‌فارس بدون توقف تجاوز و رفع اقدامات غیرقانونی علیه ایران امکان‌پذیر نیست.
ایران همچنین تأکید کرد که امنیت منطقه باید به دست کشورهای منطقه و بدون مداخله قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأمین شود.
در پاسخ به بحرین نیز نماینده ایران گفت کشورهای منطقه، ازجمله بحرین، با فراهم کردن امکانات برای حملات آمریکا به ایران، در این تجاوز نقش داشته‌اند و باید در برابر اقدامات خود پاسخگو باشند.
همچنین نماینده چین در شورای امنیت، یکی از صریح‌ترین مواضع را درباره ضرورت پایان دادن به جنگ مطرح کرد.
او با ابراز نگرانی از اظهارات مربوط به احتمال ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران، گفت: هیچ برنده‌ای در جنگ و درگیری وجود ندارد.
نماینده چین خواستار آتش‌بس فوری، توقف استفاده غیرقانونی از زور و پایان اقدامات نظامی یکجانبه شد و تأکید کرد که درگیری میان آمریکا، اسرائیل و ایران نباید ادامه پیدا کند.
   
بازی سیاسی گروسی در آژانس
در سوی دیگر، گزارش محرمانه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که روز جمعه در اختیار کشورهای عضو قرار گرفت، بار دیگر نشان داد پرونده هسته‌ای ایران برای غربی‌ها یک دستاویز سیاسی است.
در این گزارش، آژانس از عدم دسترسی بازرسان به تأسیسات غنی‌سازی اصفهان و ناتوانی در راستی‌آزمایی وضعیت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران ابراز نگرانی کرده است. آژانس درباره تأسیسات غنی‌سازی اصفهان اعلام کرده است: آژانس از مکان دقیق، وضعیت پادمانی این تأسیسات یا وجود مواد هسته‌ای در آن اطلاع ندارد.
همچنین این نهاد درباره نبود اطلاعات و دسترسی لازم برای راستی‌آزمایی مواد هسته‌ای ابراز نگرانی جدی کرده و خواستار حل فوری این مسأله شده است.
با این حال، نکته‌ای که در تحلیل این گزارش اهمیت اساسی دارد و آژانس عمدا به آن اشاره نمی‌کند زمان‌بندی وقایع است.
آژانس قرار بود در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ از تأسیسات غنی‌سازی اصفهان بازرسی کند، اما همان روز حملات نظامی آمریکا و اسرائیل آغاز شد و امکان انجام بازرسی از بین رفت. پس از حملات نیز دسترسی بازرسان به تأسیسات آسیب‌دیده با محدودیت شرایط جنگی مواجه شد. بنابراین، نمی‌توان شرایط کنونی نظارت هسته‌ای را بدون توجه به حملات نظامی علیه تأسیسات ایران بررسی کرد.
علاوه‌براین آمریکا تلاش دارد تا اهداف خود در خصوص دستیابی اطلاعات به اورانیوم‌های غنی‌شده ایران و آخرین وضعیت سایت‌های هسته‌ای کشورمان را در پوشش بازرسان آژانس به‌دست‌آورد. این مسأله البته همواره با پاسخ قطعی و منفی ایران روبه‌رو شده است. ایران نه‌تنها در شرایط جنگی و بدون پیش‌بینی پروتکل‌های لازم برای بازرسی از سایت‌های آسیب‌دیده به این نهاد غیرفنی و بدنام اجازه شیطنت نخواهد داد که حتی اکنون در محافل نخبگانی و سیاسی گوناگون بر روی تجدید نظر در رابطه با آژانس، خروج از NPT و حتی تغییر دکترین هسته‌ای کشور است.