مروری سریع بر كتاب‌هایی كه شما را با كمترین قیمت به سفر می‌برند
دور دنیا با كتاب!
حسام آبنوس
جهانگردان مسلمان
معروف‌ترین سفرنامه‌ها مربوط به سفرنامه‌هایی است كه جهانگردان و سیاحان قدیمی آنها را نوشته و در گذر زمان به دست ما رسیده است. سفرنامه‌هایی كه نویسندگان آنها با نیت شناختن ممالك دیگر قدم در راه كشف سرزمین‌های تازه گذاشتند و تجربیات خود را مكتوب كردند. البته در این مرور سفرنامه‌های این بخش باید یادآور شد كه سختی سفر در آن روزگار فراتر از حد تصور ماست. به عنوان مثال همین جناب ناصر خسرو قبادیانی، سفرنامه‌اش در واقع گزارش هفت سال سفر او به برخی ممالك اسلامی است. او سفرش را از مرو آغاز می‌كند و در بلخ پایان می‌دهد تا امروز سفرنامه‌اش در دسترس ما باشد. هرچند با ورود ابزار حمل و نقل جدید بخشی از سختی سفر حذف شده و برای گشتن محدوده‌ای كه ناصر خسرو گشته نیاز نیست هفت سال وقت صرف كنیم.
ابن‌بطوطه هم یكی از سیاحان بزرگ جهان است كه اهل مراكش بوده و 27 سال (برخی منابع نیز نوشته‌اند 29 سال و نیم) در سفر بوده و شرح مشاهداتش را می‌توانید در كتاب سفرنامه ابن‌بطوطه با ترجمه محمدعلی موحد بخوانید. بسیاری او را بزرگ‌ترین جهانگرد جهان می‌شمارند كه از شرق آسیا تا اروپا و آفریقا را گشته و در مسیرش چند مرتبه به ایران نیز سفر كرده است. در بزرگی سفر وی همین بس كه فقط شش مرتبه فریضه حج به‌جا آورده كه نشان می‌دهد او در سفر دور و درازش چند مرتبه از جزیره‌العرب عبور كرده است. ابن‌بطوطه همزمان با ماركوپولو است؛ كسی كه تبدیل به تصویر مثالی جهانگرد شده و افراد اهل سیر و سفر را اصطلاحا ماركوپولو می‌نامند در حالی كه روی سفرنامه مشهور وی نقدها و تردیدهای جدی وجود دارد.
سفرهای قجری
دوره قاجار یكی از ادوار مهم در تاریخ ارتباط ایرانی‌ها با اروپاست. به همین علت از این دوره سفرنامه‌ها و روایت سفر بسیاری برجای مانده كه در یك فقره علی‌اكبر شیروانی همت كرده و روایت سیاحان دوره قاجار از شهرهای مختلف را در كتاب‌های مجزا گردآورده است. به عبارتی او در این كتاب‌ها نتیجه مشاهدات افراد از استانبول یا لندن را گردآورده و در قالب یك اثر به مخاطب عرضه كرده است. «قهوه استانبول نیكو می‌سوزد»، «پاریس از دور نمایان شد»، «آسمان لندن زیاده می‌بارد»، «سن‌پترزبورگ موزیكانچی دارد» و «بمبئی رقص الوان است» عناوین آثاری هستند كه شیروانی آماده كرده تا نحوه مواجهه با شهرهای دنیا را از زبان ایرانی‌های عهد قاجار نشان دهد و در مجموعه «تماشای شهر» منتشر شده است. «چادر كردیم رفتیم تماشا» را خیلی درباره‌اش حرف نمی‌زنیم، چون قرار است در همین شماره به طور مفصل به آن بپردازیم. اما رسول جعفریان، مجموعه‌ای هشت جلدی از سفرنامه‌های حج روزگار قاجار را گردآوری كرده و در قالب كتاب «پنجاه سفرنامه حج قاجاری» منتشر كرده است. به عقیده جعفریان به این خاطر دوره قاجار در این مجموعه مورد توجه قرار گرفته، چون سفرنامه‌های حج مولود این دوره تاریخی هستند و به همین خاطر با حجم زیادی از آثار در این بازه زمانی مواجه هستیم. «سه روز به آخر دریا» سفرنامه یكی از بانوان شاهزاده قجری است كه از سفرش به عتبات و حج حرف می‌زند و تصویری از سفر زنان در روزگار قاجار را نشان می‌دهد. در این بخش كه مربوط به دویست سال اخیر است با حجم زیادی از سفرنامه‌ها روبه‌رو هستیم كه برای علاقه‌مندان می‌تواند جذاب باشد.
سفر بر بال خیال شاعران
یكی از قالب‌های جذابی كه بستگی به ذوق و قریحه فرد دارد قالب شعر برای روایت سفر است. شاعران وقتی سفر می‌روند این امكان برایشان فراهم است تا با كمك این قالب مشاهدات خود را بازگو كنند و مایه شگفت‌زدگی خواننده خود شوند. مرتضی امیری اسفندقه یكی از آن شاعرانی است كه دو سفرنامه منظوم دارد. «ولی دوشنبه آه» سفرنامه منظوم او به دوشنبه پایتخت تاجیكستان و دیگری «دهلی ستاره بود» روایت شاعرانه‌اش از سفر به دهلی هندوستان. سفرنامه‌هایی كم‌حجم، اما به‌شدت جذاب كه می‌تواند اوقات خوشی را برای خواننده رقم بزند. نكته جالب این است كه این مدل سفرنامه‌نویسی در میان هم‌عصران ما مرسوم نیست ولی در میان زائران خانه خدا در دوران صفویه و قاجار مرسوم بوده وسفرنامه‌هایی از حج با زبان شعر موجود است. سیدمهدی موسوی نیز سفرنامه‌ای از سفر زیارتی اربعین دارد كه با زبان شعر سروده شده است. این سفرنامه كه چند سالی است منتشر شده در نوع خود اثری متفاوت و جذاب است كه خواننده را در موقعیت عمودهای مسیر پیاده‌روی نجف تا كربلا قرار می‌دهد. حالات شاعرانه و تصاویر بكر و دوست داشتنی از ویژگی‌های كتاب «سفرنامه با صاد» است كه سیدمهدی موسوی آن را سروده است.
سفرنامه‌های قبله!
یكی از انواع سفرها كه باز هم در میان مسلمانان بسیار رایج است و شاید هر انسان مسلمانی یك مرتبه در زندگی‌اش بتواند آن را تجربه كند سفر حج است. سفری زیارتی كه نه‌تنها شرایط خاصی فرد را در این راه قرار می‌دهد، بلكه موقعیت و زمان خاص آن نیز این سفر را از دیگر سفرها متمایز می‌كند. از آنجا كه موسم حج یك مرتبه در سال است به همین خاطر با دیگر سفرها این مسافرت معنوی تفاوت دارد و این‌طور نیست كه هر زمان اراده كنی بتوانی عزم سفر كنی! البته در دیگر ایام سال نیز می‌توان سفر حج رفت ولی ویژگی این سفر به روزهایی است كه اجتماع بزرگ مسلمانان جهان در مكه تشكیل می‌شود. وقتی صحبت از سفرنامه‌های حج می‌شود بی‌درنگ ذهن اغلب ما به سمت كتاب «خسی در میقات» مرحوم جلال آل‌احمد كشیده می‌شود. سفرنامه‌ای كه آل‌احمد در آن به روایت مشاهداتش از حج نپرداخته و جنبه‌های مختلفی را در روایت سفرش لحاظ كرده است. دیگر سفرنامه حجی كه بی‌درنگ شنونده یاد آن می‌افتد كتاب «حج» دكتر علی شریعتی است. آثاری كه شاید باید در زمره پرخواننده‌ترین آثار مرتبط با این سفر معنوی برشمرد. سفرنامه شریعتی از حج واجد ویژگی‌های زبانی و فرمی دیگر آثار شریعتی است با این تفاوت كه اینجا شریعتی مستقیم دست به قلم برده و برخلاف آثار دیگرش متن پیاده شدن سخنرانی‌هایش نیست.
«سفر به قبله» نام سفرنامه‌ای از هدایت‌ا... بهبودی است. نویسنده‌ای كه او را در حوزه مستندنگاری می‌شناسیم و آثاری نظیر «شرح اسم» و «الف لام خمینی» طی سال‌های اخیر بسیار پرسروصدا بوده است. بهبودی در این كتاب روایتی از مشاهدات خود از حج را برای خواننده بازگو كرده است. بهبودی در «سفر به قبله» تنها به مقوله حج توجه نداشته، بلكه مانند آل‌احمد و شریعتی ابعاد دیگری از سرزمین وحی با زاویه نگاه فردی پس از سال‌های انقلاب را برای خواننده روایت كرده است.
رحیم مخدومی نیز از سفرش به حج سفرنامه‌ای با عنوان «ببین یار كجاست» نوشته كه خواندن آن خالی از لطف نیست، زیرا دست‌نوشته‌های او از این سفر اتفاقاتی را از سر گذرانده كه در نوع خود حیرت‌آور است.
علیرضا قزوه نیز كه اشعارش به اندازه كافی در میان اهل شعر شهرت دارد، سفرنامه خود از حج را در «پرستو در قاف» نوشته است. این سفرنامه از آنجا كه نویسنده‌اش یك شاعر است در جای جای خود ذوق و قریحه شاعرانه نویسنده را در برابر دیدگان خواننده قرار می‌دهد و مانند سفرنامه بهبودی او نیز مناسبات میان ایران و عربستان را در اثرش بازتاب داده است.
همسایه‌ها
یكی از حوزه‌های جذاب در سفرنامه‌ها روایت سفر به كشور افغانستان است. افغانستانی كه امروز در قالب مرزهای جغرافیایی كشوری مستقل خوانده می‌شود، ولی در قلمرو زبان فارسی و خراسان بزرگ قرار دارد و بخشی از هویت فرهنگی فارسی‌زبانان است. كشوری كه با وجود همسایه بودن، اما شناختی از آن وجود ندارد و تصاویری كه از آن در ذهن داریم اغلب روایت غربی‌ها از كشور همسایه است، اما طی سال‌های اخیر ایرانی‌ها با سفر به این كشور روایت‌های خود از این كشور را در قالب سفرنامه‌هایی منتشر و زمینه آشنایی بیشتر مخاطبان با این اقلیم را فراهم كرده‌اند. «در پایتخت فراموشی» سفرنامه محمدحسین جعفریان است كه نامش همراه و عجین با افغانستان شده است. سفری كه بهروز افخمی نیز جعفریان را همراهی می‌كرده و روایت آن در این كتاب منعكس شده است. اما شاید مشهورترین سفرنامه افغانستان را اثر رضا امیرخانی باید دانست. «جانستان كابلستان» روایت سفر این نویسنده به افغانستان است كه در آن مشاهداتش را بازگو كرده است. اثری كه در میان اهالی كتاب به‌شدت شهرت دارد و كمتر كسی است كه اهل سفرنامه‌خوانی باشد و این كتاب را نخوانده باشد. «سفر به سرزمین آریایی‌ها» هم سفرنامه دیگری است كه اخیرا منتشر شده و راوی آن در اغلب شهرها توقف كرده و برای خوانندگانش نوشته است؛ مرور كوتاهی نیز در این شماره به این كتاب داشته‌ایم!
با پای پیاده
سفر زیارتی اربعین چندسالی است رونق بسیار زیادی گرفته و از آن با عنوان حماسه اربعین یاد می‌شود. اگر حج را بزرگ‌ترین گردهمایی مسلمانان جهان بنامیم، زیارت اربعین بزرگ‌ترین گردهمایی شیعیان جهان است و به همین خاطر روایت این سفر در میان شیعیان اهمیت بسیاری دارد. یكی از كتاب‌هایی كه همین سال قبل منتشر شد و با توجه به این‌كه در فاصله كوتاهی با اربعین روانه كتابفروشی‌ها شده بود اما توانست توجه مخاطبان را به خود جلب كند، كتاب «به سفارش مادرم» به قلم احسان حسینی‌نسب بود. اثری كه حسینی‌نسب در آن به درخواست مادرش پا در سفر اربعین گذاشته و خودش اگر قرار بود انتخاب كند پا در این مسیر نمی‌گذاشت، به همین خاطر این كتاب با دیگر آثار موجود تفاوت‌هایی از منظر زاویه دید دارد. جواد كلاته عربی یكی از آن دسته افرادی است كه در حوزه جنگ و دفاع مقدس قلم می‌زند و روایت خود از خدمتگزاری به زائران سیدالشهدا(ع) را در كتاب «درنگی در نجف» روایت كرده است. سفرنامه‌ای كه از این سفر معنوی نوشته شده و نویسنده در صف خادمان زوار امام حسین(ع) بوده و از این زاویه نیز به این اتفاق نگاه كرده است. همیشه قرار نیست كلمات راوی اتفاقات از یك سفر باشد. كتاب «پیاده آمده‌ام» مجموعه عكس‌هایی از پیاده‌روی اربعین است كه روایتی تصویری از این سفر را برای خواننده آماده كرده است. از آنجا كه این سفر طی سال‌های اخیر با اقبال شیعیان نقاط مختلف جهان همراه بوده و فارسی‌زبانان نیز در این دسته قرار دارند سفرنامه‌های بسیاری در این موضوع خلق شده كه هركدام از منظری به این سفر پرداخته است. «عمود ۱۴۰۰»، «ستون هزار و چهارصد و پنجاه و دو»، «سِفر عشق»، «موكب آمستردام»، «ازدحام بوسه» و ... عناوین برخی سفرنامه‌هایی است كه محور آنها اربعین است.
معروف‌ترین سفرنامه‌ها مربوط به سفرنامه‌هایی است كه جهانگردان و سیاحان قدیمی آنها را نوشته و در گذر زمان به دست ما رسیده است. سفرنامه‌هایی كه نویسندگان آنها با نیت شناختن ممالك دیگر قدم در راه كشف سرزمین‌های تازه گذاشتند و تجربیات خود را مكتوب كردند. البته در این مرور سفرنامه‌های این بخش باید یادآور شد كه سختی سفر در آن روزگار فراتر از حد تصور ماست. به عنوان مثال همین جناب ناصر خسرو قبادیانی، سفرنامه‌اش در واقع گزارش هفت سال سفر او به برخی ممالك اسلامی است. او سفرش را از مرو آغاز می‌كند و در بلخ پایان می‌دهد تا امروز سفرنامه‌اش در دسترس ما باشد. هرچند با ورود ابزار حمل و نقل جدید بخشی از سختی سفر حذف شده و برای گشتن محدوده‌ای كه ناصر خسرو گشته نیاز نیست هفت سال وقت صرف كنیم.
ابن‌بطوطه هم یكی از سیاحان بزرگ جهان است كه اهل مراكش بوده و 27 سال (برخی منابع نیز نوشته‌اند 29 سال و نیم) در سفر بوده و شرح مشاهداتش را می‌توانید در كتاب سفرنامه ابن‌بطوطه با ترجمه محمدعلی موحد بخوانید. بسیاری او را بزرگ‌ترین جهانگرد جهان می‌شمارند كه از شرق آسیا تا اروپا و آفریقا را گشته و در مسیرش چند مرتبه به ایران نیز سفر كرده است. در بزرگی سفر وی همین بس كه فقط شش مرتبه فریضه حج به‌جا آورده كه نشان می‌دهد او در سفر دور و درازش چند مرتبه از جزیره‌العرب عبور كرده است. ابن‌بطوطه همزمان با ماركوپولو است؛ كسی كه تبدیل به تصویر مثالی جهانگرد شده و افراد اهل سیر و سفر را اصطلاحا ماركوپولو می‌نامند در حالی كه روی سفرنامه مشهور وی نقدها و تردیدهای جدی وجود دارد.
سفرهای قجری
دوره قاجار یكی از ادوار مهم در تاریخ ارتباط ایرانی‌ها با اروپاست. به همین علت از این دوره سفرنامه‌ها و روایت سفر بسیاری برجای مانده كه در یك فقره علی‌اكبر شیروانی همت كرده و روایت سیاحان دوره قاجار از شهرهای مختلف را در كتاب‌های مجزا گردآورده است. به عبارتی او در این كتاب‌ها نتیجه مشاهدات افراد از استانبول یا لندن را گردآورده و در قالب یك اثر به مخاطب عرضه كرده است. «قهوه استانبول نیكو می‌سوزد»، «پاریس از دور نمایان شد»، «آسمان لندن زیاده می‌بارد»، «سن‌پترزبورگ موزیكانچی دارد» و «بمبئی رقص الوان است» عناوین آثاری هستند كه شیروانی آماده كرده تا نحوه مواجهه با شهرهای دنیا را از زبان ایرانی‌های عهد قاجار نشان دهد و در مجموعه «تماشای شهر» منتشر شده است. «چادر كردیم رفتیم تماشا» را خیلی درباره‌اش حرف نمی‌زنیم، چون قرار است در همین شماره به طور مفصل به آن بپردازیم. اما رسول جعفریان، مجموعه‌ای هشت جلدی از سفرنامه‌های حج روزگار قاجار را گردآوری كرده و در قالب كتاب «پنجاه سفرنامه حج قاجاری» منتشر كرده است. به عقیده جعفریان به این خاطر دوره قاجار در این مجموعه مورد توجه قرار گرفته، چون سفرنامه‌های حج مولود این دوره تاریخی هستند و به همین خاطر با حجم زیادی از آثار در این بازه زمانی مواجه هستیم. «سه روز به آخر دریا» سفرنامه یكی از بانوان شاهزاده قجری است كه از سفرش به عتبات و حج حرف می‌زند و تصویری از سفر زنان در روزگار قاجار را نشان می‌دهد. در این بخش كه مربوط به دویست سال اخیر است با حجم زیادی از سفرنامه‌ها روبه‌رو هستیم كه برای علاقه‌مندان می‌تواند جذاب باشد.
سفر بر بال خیال شاعران
یكی از قالب‌های جذابی كه بستگی به ذوق و قریحه فرد دارد قالب شعر برای روایت سفر است. شاعران وقتی سفر می‌روند این امكان برایشان فراهم است تا با كمك این قالب مشاهدات خود را بازگو كنند و مایه شگفت‌زدگی خواننده خود شوند. مرتضی امیری اسفندقه یكی از آن شاعرانی است كه دو سفرنامه منظوم دارد. «ولی دوشنبه آه» سفرنامه منظوم او به دوشنبه پایتخت تاجیكستان و دیگری «دهلی ستاره بود» روایت شاعرانه‌اش از سفر به دهلی هندوستان. سفرنامه‌هایی كم‌حجم، اما به‌شدت جذاب كه می‌تواند اوقات خوشی را برای خواننده رقم بزند. نكته جالب این است كه این مدل سفرنامه‌نویسی در میان هم‌عصران ما مرسوم نیست ولی در میان زائران خانه خدا در دوران صفویه و قاجار مرسوم بوده وسفرنامه‌هایی از حج با زبان شعر موجود است. سیدمهدی موسوی نیز سفرنامه‌ای از سفر زیارتی اربعین دارد كه با زبان شعر سروده شده است. این سفرنامه كه چند سالی است منتشر شده در نوع خود اثری متفاوت و جذاب است كه خواننده را در موقعیت عمودهای مسیر پیاده‌روی نجف تا كربلا قرار می‌دهد. حالات شاعرانه و تصاویر بكر و دوست داشتنی از ویژگی‌های كتاب «سفرنامه با صاد» است كه سیدمهدی موسوی آن را سروده است.
سفرنامه‌های قبله!
یكی از انواع سفرها كه باز هم در میان مسلمانان بسیار رایج است و شاید هر انسان مسلمانی یك مرتبه در زندگی‌اش بتواند آن را تجربه كند سفر حج است. سفری زیارتی كه نه‌تنها شرایط خاصی فرد را در این راه قرار می‌دهد، بلكه موقعیت و زمان خاص آن نیز این سفر را از دیگر سفرها متمایز می‌كند. از آنجا كه موسم حج یك مرتبه در سال است به همین خاطر با دیگر سفرها این مسافرت معنوی تفاوت دارد و این‌طور نیست كه هر زمان اراده كنی بتوانی عزم سفر كنی! البته در دیگر ایام سال نیز می‌توان سفر حج رفت ولی ویژگی این سفر به روزهایی است كه اجتماع بزرگ مسلمانان جهان در مكه تشكیل می‌شود. وقتی صحبت از سفرنامه‌های حج می‌شود بی‌درنگ ذهن اغلب ما به سمت كتاب «خسی در میقات» مرحوم جلال آل‌احمد كشیده می‌شود. سفرنامه‌ای كه آل‌احمد در آن به روایت مشاهداتش از حج نپرداخته و جنبه‌های مختلفی را در روایت سفرش لحاظ كرده است. دیگر سفرنامه حجی كه بی‌درنگ شنونده یاد آن می‌افتد كتاب «حج» دكتر علی شریعتی است. آثاری كه شاید باید در زمره پرخواننده‌ترین آثار مرتبط با این سفر معنوی برشمرد. سفرنامه شریعتی از حج واجد ویژگی‌های زبانی و فرمی دیگر آثار شریعتی است با این تفاوت كه اینجا شریعتی مستقیم دست به قلم برده و برخلاف آثار دیگرش متن پیاده شدن سخنرانی‌هایش نیست.
«سفر به قبله» نام سفرنامه‌ای از هدایت‌ا... بهبودی است. نویسنده‌ای كه او را در حوزه مستندنگاری می‌شناسیم و آثاری نظیر «شرح اسم» و «الف لام خمینی» طی سال‌های اخیر بسیار پرسروصدا بوده است. بهبودی در این كتاب روایتی از مشاهدات خود از حج را برای خواننده بازگو كرده است. بهبودی در «سفر به قبله» تنها به مقوله حج توجه نداشته، بلكه مانند آل‌احمد و شریعتی ابعاد دیگری از سرزمین وحی با زاویه نگاه فردی پس از سال‌های انقلاب را برای خواننده روایت كرده است.
رحیم مخدومی نیز از سفرش به حج سفرنامه‌ای با عنوان «ببین یار كجاست» نوشته كه خواندن آن خالی از لطف نیست، زیرا دست‌نوشته‌های او از این سفر اتفاقاتی را از سر گذرانده كه در نوع خود حیرت‌آور است.
علیرضا قزوه نیز كه اشعارش به اندازه كافی در میان اهل شعر شهرت دارد، سفرنامه خود از حج را در «پرستو در قاف» نوشته است. این سفرنامه از آنجا كه نویسنده‌اش یك شاعر است در جای جای خود ذوق و قریحه شاعرانه نویسنده را در برابر دیدگان خواننده قرار می‌دهد و مانند سفرنامه بهبودی او نیز مناسبات میان ایران و عربستان را در اثرش بازتاب داده است.
همسایه‌ها
یكی از حوزه‌های جذاب در سفرنامه‌ها روایت سفر به كشور افغانستان است. افغانستانی كه امروز در قالب مرزهای جغرافیایی كشوری مستقل خوانده می‌شود، ولی در قلمرو زبان فارسی و خراسان بزرگ قرار دارد و بخشی از هویت فرهنگی فارسی‌زبانان است. كشوری كه با وجود همسایه بودن، اما شناختی از آن وجود ندارد و تصاویری كه از آن در ذهن داریم اغلب روایت غربی‌ها از كشور همسایه است، اما طی سال‌های اخیر ایرانی‌ها با سفر به این كشور روایت‌های خود از این كشور را در قالب سفرنامه‌هایی منتشر و زمینه آشنایی بیشتر مخاطبان با این اقلیم را فراهم كرده‌اند. «در پایتخت فراموشی» سفرنامه محمدحسین جعفریان است كه نامش همراه و عجین با افغانستان شده است. سفری كه بهروز افخمی نیز جعفریان را همراهی می‌كرده و روایت آن در این كتاب منعكس شده است. اما شاید مشهورترین سفرنامه افغانستان را اثر رضا امیرخانی باید دانست. «جانستان كابلستان» روایت سفر این نویسنده به افغانستان است كه در آن مشاهداتش را بازگو كرده است. اثری كه در میان اهالی كتاب به‌شدت شهرت دارد و كمتر كسی است كه اهل سفرنامه‌خوانی باشد و این كتاب را نخوانده باشد. «سفر به سرزمین آریایی‌ها» هم سفرنامه دیگری است كه اخیرا منتشر شده و راوی آن در اغلب شهرها توقف كرده و برای خوانندگانش نوشته است؛ مرور كوتاهی نیز در این شماره به این كتاب داشته‌ایم!
با پای پیاده
سفر زیارتی اربعین چندسالی است رونق بسیار زیادی گرفته و از آن با عنوان حماسه اربعین یاد می‌شود. اگر حج را بزرگ‌ترین گردهمایی مسلمانان جهان بنامیم، زیارت اربعین بزرگ‌ترین گردهمایی شیعیان جهان است و به همین خاطر روایت این سفر در میان شیعیان اهمیت بسیاری دارد. یكی از كتاب‌هایی كه همین سال قبل منتشر شد و با توجه به این‌كه در فاصله كوتاهی با اربعین روانه كتابفروشی‌ها شده بود اما توانست توجه مخاطبان را به خود جلب كند، كتاب «به سفارش مادرم» به قلم احسان حسینی‌نسب بود. اثری كه حسینی‌نسب در آن به درخواست مادرش پا در سفر اربعین گذاشته و خودش اگر قرار بود انتخاب كند پا در این مسیر نمی‌گذاشت، به همین خاطر این كتاب با دیگر آثار موجود تفاوت‌هایی از منظر زاویه دید دارد. جواد كلاته عربی یكی از آن دسته افرادی است كه در حوزه جنگ و دفاع مقدس قلم می‌زند و روایت خود از خدمتگزاری به زائران سیدالشهدا(ع) را در كتاب «درنگی در نجف» روایت كرده است. سفرنامه‌ای كه از این سفر معنوی نوشته شده و نویسنده در صف خادمان زوار امام حسین(ع) بوده و از این زاویه نیز به این اتفاق نگاه كرده است. همیشه قرار نیست كلمات راوی اتفاقات از یك سفر باشد. كتاب «پیاده آمده‌ام» مجموعه عكس‌هایی از پیاده‌روی اربعین است كه روایتی تصویری از این سفر را برای خواننده آماده كرده است. از آنجا كه این سفر طی سال‌های اخیر با اقبال شیعیان نقاط مختلف جهان همراه بوده و فارسی‌زبانان نیز در این دسته قرار دارند سفرنامه‌های بسیاری در این موضوع خلق شده كه هركدام از منظری به این سفر پرداخته است. «عمود ۱۴۰۰»، «ستون هزار و چهارصد و پنجاه و دو»، «سِفر عشق»، «موكب آمستردام»، «ازدحام بوسه» و ... عناوین برخی سفرنامه‌هایی است كه محور آنها اربعین است.
