لزوم دخالت انسان در حفظ محیط‌زیست

لزوم دخالت انسان در حفظ محیط‌زیست


در بسیاری از نواحی اروپا و آسیا، الگوهای سنتی كشاورزی، چراگاه و جنگل‌داری اكنون متروك شده است. در برخی مناطق، مردم روستایی كلا سرزمین‌های خویش را ترك كرده و به نواحی شهری مهاجرت كرده‌اند یا كارهای كشاورزی‌شان بیشتر حالت متمركز پیدا كرده كه این امر شامل ماشین‌آلات و مصرف كودهای بیشتر است.
برای حفاظت از گونه‌های نادر و جوامع زیستی در این گونه موارد، سازمان‌های حفاظت محیط‌زیست و نهادهای مربوطه موظفند راهبردهایی را به منظور نگهداری محیط‌زیست اتخاذ كنند. برای مثال در دشت‌های اسپانیا برای حفظ زیستگاه جوجه‌آوری میش مرغ، دولت این كشور ناگزیر از پرداخت یارانه به كشاورزان برای ادامه كشاورزی سنتی و عدم كاربرد فناوری‌های نوین است. زیرا فناوری‌های نوین این پرنده ارزشمند را از محیط‌زیستش محروم خواهد كرد. یا در كشوری كوهستانی مانند ژاپن مدت‌هاست كه از تغییر كاربری زمین‌های تالابی می‌گذرد و بسیاری از گونه‌های تالابی ارزشمند مانند اكراس كاكل‌دار ژاپنی به این دلیل در معرض خطر انقراض قرار گرفته‌اند. به همین دلیل مسؤولان حفاظت محیط‌زیست ژاپن تلاش كرده‌اند با حفاظت از چشم‌اندازهای سنتی ژاپنی كه با نام ساتویاما شناخته می‌شوند، دست‌كم زمین‌های غرقابی برنج، یونجه‌زارها، روستاها و جنگل‌ها را برای گونه‌های تالابی ارزشمند حفاظت كنند.
با وجود این كه برخی باور دارند «طبیعت خودش بهتر می‌داند» و این كه تنوع‌زیستی اگر انسان در آن مداخله نكند، به بهترین شكل ممكن حفظ خواهد شد، واقعیت با این نوع باورها بسیار متفاوت است. در بسیاری از موارد، انسان‌ها از پیش به‌اندازه‌ای محیط‌زیست را تغییر داده‌اند كه گونه‌ها و زیست‌بوم‌های به‌جامانده، برای بقا نیازمند پایش و مداخلات انسانی هستند. نكته خیلی مهم این است كه تنها بر اساس برنامه‌های مدیریتی صحیح و نظارت دقیق است كه می‌توان از تخریب محیط‌زیست جلوگیری كرد.
البته تجارب مدیریتی گاهی اوقات غیرموثر است یا حتی وضعیت را بدتر می‌كند. برای مثال، مدیریت فعال به منظور افزایش تعداد گونه‌های طعمه مانند گوزن آن هم به صورت متناوب می‌تواند باعث كاهش شكارچیان رأس هرم غذایی مثل گرگ‌ها و شیرهای كوهی شود. در حالی كه بدون این شكارچیان كه توانایی كنترل جمعیت گونه‌های شكار را دارند، جمعیت گونه‌های طعمه و به طور اخص جوندگان خیلی بیشتر از حد انتظار خواهد شد و نتیجه این امر هم چرای بی‌رویه، تخریب زیستگاه و كاهش جوامع گیاهی و جانوری است. برای مثال در شمال اسپانیا در پی كاهش جمعیت گرگ به دلیل شكار غیرمجاز، افزایش جمعیت گراز به عنوان گونه‌ای مطلوب شكارچیان و از طعمه‌های اصلی گرگ، سبب كاهش جمعیت سیاه‌ خروس جنگلی شد.
یك نمونه رایج دخالت اشتباه انسانی هم این است كه ممكن است كه درختان پوك، توخالی، مرده یا كنده‌های پوسیده را به منظور اصلاح سیمای پارك‌های ملی و مناطق حفاظت شده از محل جا به جا یا حذف كنند. اما با این كار به صورت غیرعمدی یك منبع كلیدی و حیاتی را كه می‌تواند مورد نیاز گونه‌های خاص جانوری باشد و در لانه‌سازی و زمستان‌گذرانی كاربرد داشته باشد یا حتی در جوانه‌زنی دانه یكسری گیاهان نادر موثر واقع شود یا به عنوان جزئی از چرخه غذایی داخلی مورد استفاده همه گونه‌های آن زیستگاه باشد، از محل دور می‌كنند.
اشتباه رایج مدیریتی دیگر هم این است كه خیلی‌ها نمی‌دانند همه آتش‌سوزی‌ها در طبیعت بد و مخرب نیستند. در بسیاری از مناطق حفاظت شده، آتش بخشی از زیست‌بوم طبیعی منطقه است و تلاش برای خاموش‌كردن آن گاهی نه‌تنها پرهزینه بلكه در عین حال به معنای هدر‌دادن منابع كمیاب مدیریتی است. در حالی كه حفظ چرخه آتش‌سوزی طبیعی می‌تواند در نهایت منجر به حذف گونه‌های گیاهی وابسته به آتش شده و علاوه بر آن موجب كاهش احتمال آتش‌سوزی‌های مهارناپذیر غیرطبیعی
(كه اغلب هم بسیار شدید هستند) شود.
بنابراین برنامه‌های حفاظت از محیط‌زیست همیشه می‌بایست بر مبنای واقعیت‌ها باشد و نه احساسات. چنانچه در برخی مواقع هم انتخاب گزینه‌های سخت لازم است. نمونه آن هم در نیوزیلند و زمانی اتفاق افتاد كه كارشناسان محیط‌زیست مجبور شدند بین شیرهای دریایی و پنگوئن‌های زردچشم كه هر دو جزو گونه‌های در معرض خطر هستند، انتخاب كنند و یكی را به دیگری ترجیح دهند. بنابراین می‌توان این طور جمع‌بندی كرد كه حفاظت از محیط‌زیست زمانی در مسیر درست است كه بر اساس تجارب مدیریتی و با تكیه بر علم صورت گیرد.