چند سالی می‌شود كه درهای مسجد امام‌رضا(ع)، همیشه و برای هر موضوعی روی مردم باز است
مسجدی با آغوش همیشه باز
حجت‌الاسلام علی واشقانی‌فراهانی، بنیانگذار و امام جماعت مسجدی در دهكده المپیك تهران است. او ده سالی است كه از همه توانش برای تبدیل كردن این مسجد، به تعریف مساجد واقعی در صدر اسلام استفاده كرده است؛ مسجدی كه در آن برنامه‌هایی فراتر از برگزاری نمازهای یومیه و مراسم ختم برگزارمی‌شود. حالا خیلی وقت است كه این مسجد، روی همه نوع آدمی را به خودش دیده است؛ از كودك و جوان و میانسال و سالمند، تا دانشجو و كارآموز و معلم و استاد. هركسی متناسب با نیازش قدم در مسجدی می‌گذارد كه در مسیرهای مختلف قدمی برداشته است و راهی باز كرده است. درستش هم همین است؛ این‌كه مردم، مسجد را جایی برای بیان دغدغه‌هایشان در همه عرصه‌های زندگی بدانند. اینجا مسجدی منتسب به نام امام‌رضا(ع) است؛ جایی كه مقصد خیلی از اهالی دهكده المپیك، تهرانی‌ها یا حتی مسافران شهرهای دیگر است.
امام‌جماعتی برای همه‌وقت
امام جماعت مسجد امام رضا(ع) همان‌جا و در مسجد زندگی می‌كند. او و خانواده‌اش حالا چند سالی می‌شود كه شب و روزشان را در مسجد و بین اهالی محل می‌گذرانند: «از روز اول ساخت این مسجد، ما پیگیر به نتیجه رسیدن آن بودیم. راستش را بخواهید، من همیشه به چنین مسجدی فكر می‌كردم. این‌كه بتوانم آن جایگاهی را كه در شأن مساجد اسلامی است، برقرار كنم و فكر می‌كنم با كمك خانواده‌ام و همكاری اهالی محل، حالا تا حدودی این اتفاق افتاده است. خوبی‌اش این است كه زندگی ما در مسجد باعث شده كه همیشه در این مسجد به روی مردم باز باشد و باعث شده كه بتوانم تعامل همیشگی با اهالی محل و اهالی مسجد داشته باشم و بتوانم تحت هر شرایطی پاسخگوی مراجعان به مسجد باشم و قدمی برای حل گرفتاری‌هایشان در حد توان بردارم.»
حضور پرتعداد خانم‌ها
حضور فعال و همیشگی خانم‌ها در مسجد، كمی وجهه زنانه مسجد را پررنگ‌تر كرده است؛ كلاس‌های خیاطی، كلاس‌های آموزش زبان عربی و صحیفه سجادیه، تفسیر نهج‌البلاغه و دیگر كلاس‌های هنری و آموزشی مسجد توسط خانم‌های محل اداره و گردانده می‌شود. هركدام از خانم‌هایی را حرفه‌ای دارند، هنری بلدند و كاری از دستشان برمی‌آید، كلاسی در مسجد برگزار می‌كنند و هر آنچه كه بلد هستند به دیگران هم یاد می‌دهند. برای همین است كه رفت و آمد در مسجد همیشه زیاد است و هركسی برای یادگیری موضوع خاصی راهی مسجد امام‌رضا(ع) می‌شود. ساعت‌های برگزاری این كلاس‌ها به طور منظم تعیین‌شده و برنامه‌هایش از روزها قبل در محل اعلام می‌شود. آن‌وقت هركسی به دنبال هر كلاسی كه هست، می‌تواند اول از همه سراغش را در مسجد بگیرد و اگر آن را پیدا نكرد، بعد سراغ فرهنگسراها و سراهای محله برود. این‌طور كه حاج‌آقا می‌گوید، خانم‌های محل در برگزاری این كلاس‌ها پیشرو از دیگران هستند و حضور فعال‌تری دارند.
مراجعان كوچك مسجد
مسجدی را تصور كنید كه هر روز صبح چیزی حدود 50 بچه قد و نیم‌قد با لباس‌های رنگی و كیف‌های بزرگ بر دوششان وارد مسجد می‌شوند. به نظرتان صحنه قشنگی نیست؟ این تقریبا داستان هر روز مسجد امام‌رضا(ع) برای رفت و آمد بچه‌های كوچك به مهدكودك دایر در مسجد است: «چند سالی می‌شود كه بخش تقریبا بزرگی از مسجد، تبدیل به مهدكودك برای كوچولوهای محل شده است. این‌طوری هم كار والدین شاغل راحت شده است و مهد نزدیكی به فاصله خانه‌شان تا مسجد محل در اختیار دارند و هم خانه‌دارها، خیالشان از بچه‌هایشان جمع است و می‌توانند با قلب آرام، بچه‌هایشان را به محیطی مثل مسجد بفرستند؛ این‌طوری بچه‌ها هم چند ساعتی را با همسن و سال‌هایشان در چنین فضای امنی با مربی‌های كاربلد می‌گذرانند. فكرش را بكنید كه بچه‌ها از همان كودكی با جایی مثل مسجد خو بگیرند. دیگر چه چیزی بهتر از این؟»
بفرمایید ویزیت رایگان
به نظر می‌رسد رفت و آمد قشرهای مختلف جامعه به مسجد برای هدف‌های گوناگون، دقیقا همان تعریف اصلی یك مسجد واقعی است. اتفاقی كه به نظر می‌رسد در مسجد امام رضا(ع) تا حد زیادی رخ داده است: سه‌شنبه‌ها، پای پزشك‌ها و بیمارهایشان هم به مسجد باز می‌شود. سه‌شنبه هر هفته، روز ویزیت رایگان در مسجد است و پزشك عمومی محل، بدون دریافت هیچ‌هزینه‌ای، چه از مردم و چه از صندوق عمومی یا حتی از امام‌جماعت، اهالی محل را سر صبر و حوصله ویزیت می‌كند و برایشان نسخه می‌نویسد. این‌طوری دیگر افرادی كه توانایی مالی كمتری دارند، لازم نیست برای دردها و مریضی‌های ساده‌شان مثل یك سرماخوردگی، صبر كنند تا با جیبی پر پول به مطب دكتر بروند؛ فقط كافی است حواسشان به سه‌شنبه‌های هر هفته باشد.
كانون به هم رسیدن‌ها
اینجا از همه فضای مسجد به خوبی و در همه زمینه‌ها استفاده شده است. مثلا همین كه در مسجد امام‌رضا(ع) سری بچرخانی، اتاق كوچكی به نام كانون ازدواج می‌بینید. همان‌جایی كه به قول آقای واشقانی فراهانی، قرار است جایی برای به هم رسیدن‌ها باشد: «در واقع گروهی از اهالی محل، كانونی به نام كانون ازدواج را مدیریت می‌كنند؛ یعنی چه؟ یعنی گاهی دختر و پسرهای مناسب و هم‌كفو همدیگر را برای آشنایی و ازدواج به هم معرفی می‌كنند. گاهی دستی در تامین جهیزیه و گاهی كمكی برای تامین مسكن زوج‌های جوان محل هستند. كانونی كه حتی بعضی مواقع، جایی برای جلسات معارفه اولیه ازدواج هم هست. اهمیت این كانون زمانی خودش را نشان می‌دهد كه دختری و پسری از همین كانون با هم آشنا می‌شوند و بعد از مدتی كارت عروسی‌شان به مسجد می‌رسد. این یعنی راه را درست آمده‌ایم.»
میزبانی همیشگی
خوبی‌اش این است كه درهای مسجد امام‌رضا(ع) در اكثر ساعات شبانه‌روز به روی همه باز است؛ آن‌قدر كه شماره تماس امام‌جماعت مسجد روی در ورودی نوشته شده است و حتی اگر در زمانی مسجد بسته باشد، كافی است یك تماس كوتاه با حاج‌آقا واشقانی بگیرید تا خیلی زود در به رویتان باز شود: «مسجد از یك ساعت پیش از اذان صبح تا پاسی از شب باز است. برای همین است كه مردم می‌دانند در هر ساعتی از شبانه‌روز به مسجد مراجعه كنند، جایشان در مسجد هست. شاید علت پر رفت و آمد بودن مسجد هم همین باشد؛ آنها می‌دانند كه مسجد همیشه میزبان‌شان است و اما و اگری وجود ندارد. اصلا اصلش همین است؛ این‌كه در نظام اسلامی كسی نباید به مسجد كه اولین خانه در نظام اجتماعی اسلامی است بیاید و درهای مسجد به رویش بسته باشد. »
قرض‌هایت را به مسجد ببر
حالا پای حل كردن مسائل و دغدغه‌های مالی مردم هم به مسجد باز شده است: «به تازگی صندوق قرض‌الحسنه‌ای در مسجد به راه افتاده است كه خود مردم و اهالی محل بانی آن شده‌اند. این‌طور كه مردم، ماهانه مبلغی را به دلخواه در صندوق می‌گذارند و اگر كسی نیاز داشته باشد، به صورت وام به او می‌دهند. وام‌گیرنده باید قسط‌هایش را هم سر وقت بدهد كه نوبت به نفرات بعدی هم برسد و در حق كسی اجحاف نشود. اصلا اگر كسی به گره‌ای در زندگی‌اش بخورد و برای حل آن به مسجد برود و دست خالی برگردد، یعنی آن مسجد هنوز جای كار زیادی دارد. می‌خواهد گره‌های مالی باشد، یا خانوادگی؛ مسجد جایی برای حل مشكلات مسلمانان است.»
پاتوقی برای فرهیختگان
كتابخانه مسجد هم یكی دیگر از امكاناتی است كه مسجد در اختیار مردم قرار داده است؛ كتابخانه‌ای كه بیشتر از 2000 جلد كتاب دارد و نیاز همه طیفی را برطرف می‌كند. همین هم شده است كه حالا پای دانشجویان و فرهیختگان هم در طول روز به فضای مسجد باز شده است: «خیلی از اوقات، دانشجویان و استادان دانشگاه‌های اطراف، برای خواندن و جست‌وجو كردن به مسجد می‌آیند و از كتابخانه جامع مسجد و انواع كتاب‌های عمومی و تخصصی‌اش استفاده می‌كنند. آنها هم برای استفاده از فضای كتابخانه و درس خواندن و مطالعه كردن به مسجد می‌آیند و هم اگر به كتاب و مقاله‌ای خاص نیاز داشته باشد، سری به كتابخانه مسجد می‌زنند؛ اتفاقی كه در اكثر مواقع هم دست‌خالی از آن بیرون نمی‌روند و كتاب مورد نظرشان را پیدا می‌كنند. امام جماعت مسجد امام‌رضا(ع) می‌گوید كه خیلی از اهالی محل هم كتاب‌هایی را كه دیگر به كارشان نمی‌آید به كتابخانه اهدا می‌كنند و همین باعث شده است كه منابع علمی-فرهنگی مسجد، حسابی كامل باشد.»
امام جماعت مسجد امام رضا(ع) همان‌جا و در مسجد زندگی می‌كند. او و خانواده‌اش حالا چند سالی می‌شود كه شب و روزشان را در مسجد و بین اهالی محل می‌گذرانند: «از روز اول ساخت این مسجد، ما پیگیر به نتیجه رسیدن آن بودیم. راستش را بخواهید، من همیشه به چنین مسجدی فكر می‌كردم. این‌كه بتوانم آن جایگاهی را كه در شأن مساجد اسلامی است، برقرار كنم و فكر می‌كنم با كمك خانواده‌ام و همكاری اهالی محل، حالا تا حدودی این اتفاق افتاده است. خوبی‌اش این است كه زندگی ما در مسجد باعث شده كه همیشه در این مسجد به روی مردم باز باشد و باعث شده كه بتوانم تعامل همیشگی با اهالی محل و اهالی مسجد داشته باشم و بتوانم تحت هر شرایطی پاسخگوی مراجعان به مسجد باشم و قدمی برای حل گرفتاری‌هایشان در حد توان بردارم.»
حضور پرتعداد خانم‌ها
حضور فعال و همیشگی خانم‌ها در مسجد، كمی وجهه زنانه مسجد را پررنگ‌تر كرده است؛ كلاس‌های خیاطی، كلاس‌های آموزش زبان عربی و صحیفه سجادیه، تفسیر نهج‌البلاغه و دیگر كلاس‌های هنری و آموزشی مسجد توسط خانم‌های محل اداره و گردانده می‌شود. هركدام از خانم‌هایی را حرفه‌ای دارند، هنری بلدند و كاری از دستشان برمی‌آید، كلاسی در مسجد برگزار می‌كنند و هر آنچه كه بلد هستند به دیگران هم یاد می‌دهند. برای همین است كه رفت و آمد در مسجد همیشه زیاد است و هركسی برای یادگیری موضوع خاصی راهی مسجد امام‌رضا(ع) می‌شود. ساعت‌های برگزاری این كلاس‌ها به طور منظم تعیین‌شده و برنامه‌هایش از روزها قبل در محل اعلام می‌شود. آن‌وقت هركسی به دنبال هر كلاسی كه هست، می‌تواند اول از همه سراغش را در مسجد بگیرد و اگر آن را پیدا نكرد، بعد سراغ فرهنگسراها و سراهای محله برود. این‌طور كه حاج‌آقا می‌گوید، خانم‌های محل در برگزاری این كلاس‌ها پیشرو از دیگران هستند و حضور فعال‌تری دارند.
مراجعان كوچك مسجد
مسجدی را تصور كنید كه هر روز صبح چیزی حدود 50 بچه قد و نیم‌قد با لباس‌های رنگی و كیف‌های بزرگ بر دوششان وارد مسجد می‌شوند. به نظرتان صحنه قشنگی نیست؟ این تقریبا داستان هر روز مسجد امام‌رضا(ع) برای رفت و آمد بچه‌های كوچك به مهدكودك دایر در مسجد است: «چند سالی می‌شود كه بخش تقریبا بزرگی از مسجد، تبدیل به مهدكودك برای كوچولوهای محل شده است. این‌طوری هم كار والدین شاغل راحت شده است و مهد نزدیكی به فاصله خانه‌شان تا مسجد محل در اختیار دارند و هم خانه‌دارها، خیالشان از بچه‌هایشان جمع است و می‌توانند با قلب آرام، بچه‌هایشان را به محیطی مثل مسجد بفرستند؛ این‌طوری بچه‌ها هم چند ساعتی را با همسن و سال‌هایشان در چنین فضای امنی با مربی‌های كاربلد می‌گذرانند. فكرش را بكنید كه بچه‌ها از همان كودكی با جایی مثل مسجد خو بگیرند. دیگر چه چیزی بهتر از این؟»
بفرمایید ویزیت رایگان
به نظر می‌رسد رفت و آمد قشرهای مختلف جامعه به مسجد برای هدف‌های گوناگون، دقیقا همان تعریف اصلی یك مسجد واقعی است. اتفاقی كه به نظر می‌رسد در مسجد امام رضا(ع) تا حد زیادی رخ داده است: سه‌شنبه‌ها، پای پزشك‌ها و بیمارهایشان هم به مسجد باز می‌شود. سه‌شنبه هر هفته، روز ویزیت رایگان در مسجد است و پزشك عمومی محل، بدون دریافت هیچ‌هزینه‌ای، چه از مردم و چه از صندوق عمومی یا حتی از امام‌جماعت، اهالی محل را سر صبر و حوصله ویزیت می‌كند و برایشان نسخه می‌نویسد. این‌طوری دیگر افرادی كه توانایی مالی كمتری دارند، لازم نیست برای دردها و مریضی‌های ساده‌شان مثل یك سرماخوردگی، صبر كنند تا با جیبی پر پول به مطب دكتر بروند؛ فقط كافی است حواسشان به سه‌شنبه‌های هر هفته باشد.
كانون به هم رسیدن‌ها
اینجا از همه فضای مسجد به خوبی و در همه زمینه‌ها استفاده شده است. مثلا همین كه در مسجد امام‌رضا(ع) سری بچرخانی، اتاق كوچكی به نام كانون ازدواج می‌بینید. همان‌جایی كه به قول آقای واشقانی فراهانی، قرار است جایی برای به هم رسیدن‌ها باشد: «در واقع گروهی از اهالی محل، كانونی به نام كانون ازدواج را مدیریت می‌كنند؛ یعنی چه؟ یعنی گاهی دختر و پسرهای مناسب و هم‌كفو همدیگر را برای آشنایی و ازدواج به هم معرفی می‌كنند. گاهی دستی در تامین جهیزیه و گاهی كمكی برای تامین مسكن زوج‌های جوان محل هستند. كانونی كه حتی بعضی مواقع، جایی برای جلسات معارفه اولیه ازدواج هم هست. اهمیت این كانون زمانی خودش را نشان می‌دهد كه دختری و پسری از همین كانون با هم آشنا می‌شوند و بعد از مدتی كارت عروسی‌شان به مسجد می‌رسد. این یعنی راه را درست آمده‌ایم.»
میزبانی همیشگی
خوبی‌اش این است كه درهای مسجد امام‌رضا(ع) در اكثر ساعات شبانه‌روز به روی همه باز است؛ آن‌قدر كه شماره تماس امام‌جماعت مسجد روی در ورودی نوشته شده است و حتی اگر در زمانی مسجد بسته باشد، كافی است یك تماس كوتاه با حاج‌آقا واشقانی بگیرید تا خیلی زود در به رویتان باز شود: «مسجد از یك ساعت پیش از اذان صبح تا پاسی از شب باز است. برای همین است كه مردم می‌دانند در هر ساعتی از شبانه‌روز به مسجد مراجعه كنند، جایشان در مسجد هست. شاید علت پر رفت و آمد بودن مسجد هم همین باشد؛ آنها می‌دانند كه مسجد همیشه میزبان‌شان است و اما و اگری وجود ندارد. اصلا اصلش همین است؛ این‌كه در نظام اسلامی كسی نباید به مسجد كه اولین خانه در نظام اجتماعی اسلامی است بیاید و درهای مسجد به رویش بسته باشد. »
قرض‌هایت را به مسجد ببر
حالا پای حل كردن مسائل و دغدغه‌های مالی مردم هم به مسجد باز شده است: «به تازگی صندوق قرض‌الحسنه‌ای در مسجد به راه افتاده است كه خود مردم و اهالی محل بانی آن شده‌اند. این‌طور كه مردم، ماهانه مبلغی را به دلخواه در صندوق می‌گذارند و اگر كسی نیاز داشته باشد، به صورت وام به او می‌دهند. وام‌گیرنده باید قسط‌هایش را هم سر وقت بدهد كه نوبت به نفرات بعدی هم برسد و در حق كسی اجحاف نشود. اصلا اگر كسی به گره‌ای در زندگی‌اش بخورد و برای حل آن به مسجد برود و دست خالی برگردد، یعنی آن مسجد هنوز جای كار زیادی دارد. می‌خواهد گره‌های مالی باشد، یا خانوادگی؛ مسجد جایی برای حل مشكلات مسلمانان است.»
پاتوقی برای فرهیختگان
كتابخانه مسجد هم یكی دیگر از امكاناتی است كه مسجد در اختیار مردم قرار داده است؛ كتابخانه‌ای كه بیشتر از 2000 جلد كتاب دارد و نیاز همه طیفی را برطرف می‌كند. همین هم شده است كه حالا پای دانشجویان و فرهیختگان هم در طول روز به فضای مسجد باز شده است: «خیلی از اوقات، دانشجویان و استادان دانشگاه‌های اطراف، برای خواندن و جست‌وجو كردن به مسجد می‌آیند و از كتابخانه جامع مسجد و انواع كتاب‌های عمومی و تخصصی‌اش استفاده می‌كنند. آنها هم برای استفاده از فضای كتابخانه و درس خواندن و مطالعه كردن به مسجد می‌آیند و هم اگر به كتاب و مقاله‌ای خاص نیاز داشته باشد، سری به كتابخانه مسجد می‌زنند؛ اتفاقی كه در اكثر مواقع هم دست‌خالی از آن بیرون نمی‌روند و كتاب مورد نظرشان را پیدا می‌كنند. امام جماعت مسجد امام‌رضا(ع) می‌گوید كه خیلی از اهالی محل هم كتاب‌هایی را كه دیگر به كارشان نمی‌آید به كتابخانه اهدا می‌كنند و همین باعث شده است كه منابع علمی-فرهنگی مسجد، حسابی كامل باشد.»
