مصاحبه محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان با روزنامه اشپیگل و پاسخ او به سوالی درباره احتمال مذاکره میان ایران و آمریکا، بار دیگر جنجال برانگیز شده است.  از ابتدای دولت روحانی، سیاست دولت بر مبنای مذاکره با کشورهای غربی و در راس آنها آمریکا قرار گرفت و رهبر انقلاب با وجود خوشبین نبودن به این مذاکرات با آن موافقت کردند. این سیاست دولت از همان ابتدا منتقدان زیادی داشت، اما دولت به شدت مدافع آن بود و در نهایت به توافق برجام در سال 94 انجامید.  اما بدعهدی‌های آمریکا در برجام و سپس خروج این کشور از توافق هسته‌ای در سال 96، بی‌فایده بودن مذاکره با آمریکا را ثابت کرد و از آن پس، حساسیت‌ها نسبت به علاقه دولت برای مذاکره با‌ غرب بیشتر شد.  در چنین فضایی در یکی دو مقطع، اظهار نظرهای محمدجواد ظریف با انتقادات فراوانی ر‌و‌به‌رو شده است و بسیاری از کارشناسان، چنین مواضعی از سوی وزیر خارجه را در مقابل آمریکا نادرست دانسته‌اند. یکی از آنها مصاحبه‌ای بود که ظریف در تیر امسال در سفری که به نیویورک داشت با ان‌بی‌سی‌نیوز انجام داد. وی در این گفت‌وگو در پاسخ به سوالی مبنی بر این‌که آیا ایران حاضر است در مذاکراتی که موضوع موشکی روی میز باشد شرکت کند، گفت: اگر آنها می‌خواهند درباره موشک‌های ما حرف بزنند، اول باید فروش این تسلیحات از جمله موشک‌ها را به منطقه متوقف کنند. ظریف در حالی در این گفت‌وگو، مذاکره موشکی را در صورت تحقق برخی شروط ممکن دانست که جمهوری اسلامی ایران بارها تاکید کرده توانمندی‌های موشکی، خط قرمز و غیرقابل مذاکره است.  البته بعدا عباس موسوی، سخنگوی وزارت خارجه در توضیح این موضع‌گیری ظریف گفت، وزیر خارجه با علم به این‌که طرف مقابل هرگز حاضر به تحقق شروط مطرح شده نیست این موضوع را مطرح کرده و همین مساله عملا به معنی منتفی بودن مذاکرات موشکی است.
اتفاقی که شرایط را عوض کرد
برخوردهای کج‌دار و مریز میان دولت و منتقدان در خصوص مذاکره با غرب ادامه داشت تا به سیزدهم دی امسال رسید؛ جمعه تلخی که در آن حاج قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه در عملیاتی با هدایت مستقیم دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا به شهادت رسید.
این اتفاق، ابعاد مختلف و گسترده‌ای پیدا کرد که یکی از آنها عمیق‌تر شدن شکاف‌ها میان تهران و واشنگتن بود، به نوعی که به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، ایران و آمریکا هیچ گاه این‌قدر از یکدیگر دور نبوده‌اند. در این فضا یکی از تحلیل‌های غالبی که در فضای مجازی انتشار یافت بسته شدن قطعی پرونده مذاکرات ایران و آمریکا بود؛ تحلیلی که بعدها با حضور میلیونی مردم ایران در مراسم تشییع پیکر حاج قاسم تقویت شد و دیگر حتی خوشبین ترین افراد به انجام مذاکره میان ایران و آمریکا نیز فکر این موضوع را از سر بیرون کردند.
همین مساله، این کنجکاوی را در نشریه آلمانی اشپیگل ایجاد کرد تا موضع رسمی ایران را درباره مذاکره در شرایط فعلی جویا شود و بر همین اساس در مصاحبه‌ با محمدجواد ظریف، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران پرسید «آیا شما بعد از قتل سردار سلیمانی توسط ایالات متحده، امکان مذاکره با ایالات متحده را منتفی می‌دانید؟»  پاسخ اولیه‌ای که سایت‌ها به نقل از ظریف در پاسخ به این سوال اشپیگل نقل کردند این بود؛ ظریف در صورت لغو تحریم‌ها از سوی آمریکا و بازگشت این کشور به برجام، مذاکره را مردود ندانسته است.  چنین موضعگیری‌ای همان ابتدای انتشار، انتقادات بسیاری را به همراه داشت، اما آنچه باعث افزایش انتقادات نسبت به این اظهارنظر وزیر خارجه شد مطلبی بود که رئیس‌جمهور آمریکا در واکنش به این موضعگیری ظریف منتشر کرد.  دونالد ترامپ در توییتر نوشت: وزیر خارجه ایران می‌گوید ایران خواستار مذاکره با ایالات متحده است، اما می‌خواهد تحریم‌ها برداشته شود. نه، مرسی! این واکنش ترامپ که با هدف بزرگ جلوه دادن فشار حداکثری آمریکا و موضع برتر این کشور نسبت به ایران صورت گرفت آن‌قدر بر مردم ایران سنگین آمد که از همان لحظه، موج واکنش‌ها به ترامپ و همچنین انتقادات از وزیر خارجه کشورمان به دلیل طرح چنین اظهاراتی، فضای مجازی و رسانه‌ها را پر کرد.
توضیحی که چندان قانع‌کننده نبود
البته وزیر خارجه کشورمان در مطلبی در توییتر با انتشار تصویر بخش‌هایی از مصاحبه خود با اشپیگل اعلام کرد اظهارنظر او، تطابقی با آنچه ترامپ گفته نداشته است.  وی در این مطلب نوشت: بهتر است به دونالد ترامپ توصیه شود نظرات و تصمیمات سیاست خارجی خود را بر اساس واقعیت‌ها پایه‌گذاری کند، نه بر اساس عناوین خبرهای فاکس نیوز یا مترجمان فارسی اش. ظریف در ادامه پاسخ خود این سوال اشپیگل را آورده است که آیا شما بعد از قتل سردار سلیمانی توسط ایالات متحده، امکان مذاکره با ایالات متحده را منتفی می‌دانید؟
بر اساس متن منتشر شده از سوی وزیر خارجه، وی در پاسخ به این سوال گفته است: خیر. من هرگز این احتمال را منتفی نمی‌دانم که افراد رویکرد خود را تغییر دهند و واقعیات را بپذیرند. برای ما فرقی نمی‌کند چه کسی در کاخ سفید حضور دارد. آنچه اهمیت دارد، چگونگی رفتار آنهاست. دولت ترامپ می‌تواند گذشته خود را اصلاح کند، تحریم‌ها را بر دارد و به میز مذاکره بر‌گردد. ما هنوز در میز مذاکره باقی مانده‌ایم. آنها طرفی هستند که میز مذاکره را ترک کرده است. ایالات متحده، آسیب بزرگی به مردم ایران وارد کرده است. روزی خواهد رسید که آنها باید این آسیب را جبران کنند. ما شکیبایی زیادی داریم.
به دنبال توییت ظریف، علیرضا معزی معاون ارتباطات واطلاع رسانی دفتر رئیس‌جمهور در مطلبی در توییتر نوشت: شباهت رفتار ترامپ و دلواپسان، شگفت‌آور و نگران کننده است. به قول ظریف،اگر عادت به خواندن متن کامل یک مصاحبه ندارند، حداقل می‌توانند همان یک پاراگراف مورد بحث از گفت‌وگو را کمی دقیق‌تر بخوانند.
خطای دیپلماتیک
اگرچه پاسخی که ظریف به اشپیگل داده، تقریبا موضعی است که پیش از این هم از سوی ایران درباره مذاکره با آمریکا مطرح شده بود، اما به نظر می‌رسد پس از اتفاقات هفته‌های اخیر و شهادت سردار سلیمانی و موج نفرت مردم ایران از آمریکا، آن‌قدر فضا از مذاکره میان دو کشور دور است که وزیر خارجه می‌توانست به روش‌های خیلی بهتری به اشپیگل پاسخ دهد؛ روش‌هایی که امکان بهره‌برداری رئیس‌جمهور فرصت طلب آمریکا را فراهم نکند.  بر همین اساس است که بسیاری از تحلیلگران سیاست خارجی و دیپلمات‌های سابقه‌دار اعتقاد دارند در شرایطی که موضع نظام جمهوری اسلامی در خصوص مذاکره با آمریکا روشن است و مردم ایران هم با حضور میلیونی خود در تشییع پیکر سردار سلیمانی، شفاف‌تر از همیشه نفرت خود از آمریکا را بیان کرده‌اند پاسخی که ظریف به اشپیگل داده اگرچه تقریبا مشابه مواضع قبلی مقامات دولتی است، اما در شرایط فعلی، یک خطای دیپلماتیک محسوب می‌شود.  مشروح گفت‌وگوی چند کارشناس سیاست خارجی با جام‌جم درباره مواضع وزیر خارجه را می‌خوانید:  




گاف‌های دردسر ساز ظریف
بمب حاشیه ساز
در آذر سال 92، صحبت‌های محمدجواد ظریف در مراسم روز دانشجو حاشیه‌ساز شد. وی در مراسم آن سال و همزمان با مذاکراتی که میان ایران و 1+5 در جریان بود در جمع دانشجویان دانشگاه تهران در پاسخ به سوال یکی از دانشجویان عنوان کرد: آیا فکر کردید آمریکا که می تواند با یک بمب تمام سیستم دفاعی ما را از کار بیندازد از سیستم دفاعی ما می ترسد؟  اگرچه وزیر خارجه پس از آن اظهارات بارها درباره آن توضیح داده و اعلام کرده صحبت‌های او به صورت ناقص و دستکاری شده، منتشر شده است اما همچنان از این جمله به عنوان یکی از اظهارات جنجالی او یاد می‌شود.  ظریف بارها گفته منظورش از آن جمله این بوده که آمریکا نه از ترس تسلیحات نظامی ایران که از ترس مقاومت مردم ایران است که جرات حمله به کشورمان را ندارد.
آمیختن سیاست خارجی به سیاست داخلی
یکی دیگر از اظهارات جنجال‌برانگیز ظریف، سخنرانی او در شورای روابط خارجی آمریکا در مهرماه سال 93 است. وی در این سخنرانی خود برای ترغیب طرف غربی به توافق با ایران به نوعی تهدید کرد اگر این توافق انجام نشود، مخالفان دولت فعلی در انتخابات بعدی پیروز خواهند شد.  وی در بخشی از این سخنرانی گفت: به نظر من در پیامی که جامعه بین‌المللی و به‌ویژه غرب می‌خواهد به ایران منتقل کند باید بسیار دقت کند. باید دید تعامل از جانب ایران و تلاش ایران برای باز بودن و نگاه به آینده داشتن با پاسخ مثبت مواجه می‌شود یا این‌که بار دیگر رد می‌شود. من فکر می‌کنم مردم ایران پاسخ خود را در صندوق‌های رای نشان خواهند داد.
مذاکره موشکی ممکن است یا غیرممکن
یکی دیگر از اظهار نظرهای ظریف، تیرماه امسال در سفر وی به نیویورک و در مصاحبه با ان‌بی‌سی‌نیوز انجام شد.  در حالی که ایران بارها فعالیت‌های موشکی را از خطوط قرمز عنوان کرده، ظریف در این مصاحبه با قرار‌دادن یک شرط، مذاکره درباره فعالیت‌های موشکی ایران را ممکن عنوان کرد. اگرچه مقامات وزارت خارجه در توضیح این موضع ظریف اعلام کردند شرط ظریف هیچ‌گاه از سوی طرف مقابل پذیرفته نخواهد شد اما منتقدان ظریف اعتقاد داشتند وقتی مقامات عالی‌رتبه نظام بارها اعلام کردند به هیچ‌وجه درباره توانمندی موشکی ایران مذاکره نخواهد شد، تعیین شرط جدید از‌سوی وزیر خارجه، بی‌معنا و نشان‌دهنده دوگانگی در مواضع خارجی نظام است.  ظریف در این مصاحبه گفته بود: اگر آنها می‌خواهند درباره موشک‌های ما حرف بزنند، اول باید فروش این تسلیحات از جمله موشک‌ها را متوقف کنند.


خشم مردم از هرگونه مذاکره با آمریکا
 جعفر قنادباشی، کارشناس مسائل سیاست خارجی
دستگاه دیپلماسی هر کشور در اجرای فعالیت‌ها و تعاملاتی که با دیگر کشورها دارد معمولا به نمایندگی از افکار عمومی کشورش و براساس منافع ملی گام برمی‌دارد. هیچ‌گاه نمایندگان و دست اندرکاران دستگاه دیپلماسی‌ نمی‌توانند جدا از افکار عمومی و با نادیده گرفتن خواسته‌های ملتشان اقدامی انجام دهند. آنچه  باعث تقویت دیپلماسی است تکیه به همان عقبه قدرتمندی است که به مردم تعلق دارد و ساختار سیاست خارجی مطابق با چنین عقبه‌ای می‌تواند در عرصه عمل وارد شود و اگر به چنین عقبه‌ای توجه نداشته باشد به عنوان کشوری ضعیف در دنیا معرفی خواهد شد. بنابراین وزارت خارجه کشورمان نمی‌تواند در مذاکرات و بیان دیدگاه‌ها نسبت به این عقبه و منافع ملی بی‌توجه باشد. آنچه از زبان دکتر ظریف در مصاحبه با نشریه اشپیگل صادر شد قاعدتا نمی‌تواند بیانگر همه خواسته‌های مردم ما باشد. این مساله از این جهت اهمیت دارد که مردم ایران با توجه به ترور سردار شهید قاسم سلیمانی از سوی آمریکا نفرت شدیدی از ایالات متحده و به‌ویژه دولت ترامپ پیدا کردند و این خشم عمومی هرگونه مذاکره با آمریکا را مورد تخطئه قرار می‌دهد. در شرایط کنونی، ملت ایران خود را در موقعیت برتر و اقتدار می‌بیند و مذاکره و گفت‌و‌گو با آمریکا را که در موضع ضعف است به نفع منافع ملی نمی‌داند. در عین حال مذاکره آقای ظریف با اشپیگل با توجه به ابهاماتی که به‌واسطه تحریف‌های صورت گرفته در ترجمه صحبت‌های ایشان وجود دارد نباید به معنای آمادگی ما برای مذاکره با ایالات متحده آمریکا تعبیر شود.


گفت‌و‌گو با ترامپ محلی از اعراب ندارد
 محسن پاک‌آیین،  سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان
انتشار مصاحبه آقای دکتر ظریف، وزیر خارجه کشورمان با نشریه آلمانی اشپیگل درباره موضوع مذاکره با آمریکا با واکنش‌های زیادی همراه بود. بعد از انتشار این مصاحبه، دکتر ظریف متن اصلی مصاحبه خود را با این نشریه منتشر کردند.
تا آنجا که من اطلاع دارد در نظام کسی در پی مذاکره با ایالات متحده نیست و همه مسوولان در پیروی از فرمایش‌های رهبری چنین اعتقادی را دارند. سیاست آمریکا علیه کشور ما در سال‌های گذشته همواره خصمانه بوده و از این رو بحث مذاکره با آمریکا هیچ محلی از اعراب ندارد. چون بعد از اقدام بزدلانه و ناجوانمردانه آمریکا در به شهادت رساندن سردار سلیمانی به طور قطع کسی در پی مذاکره با آمریکا نیست.
خصومت دولت‌های آمریکا به‌ویژه ترامپ علیه مردم ایران بر کسی پوشیده نیست. بنابراین در شرایط فعلی مذاکره به هیچ وجه به مصلحت کشور و منافع ملی ما نیست. هدف اصلی ترامپ از طرح موضوع مذاکره با ایران به‌دست آوردن برگ برنده برای انتخابات آتی ریاست‌جمهوری ایالات متحده آمریکاست و در پی آن است که از آن به عنوان یکی از دستاوردهای سیاست خارجی خود استفاده کند. این اتفاق نخواهد افتاد و به هیچ وجه مذاکره‌ای صورت نخواهد گرفت.


مذاکره با آمریکا بسیار بی‌جا و بی‌معناست
غلامرضا مصباحی مقدم، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام
زمانی که خبر مربوط به سخنان آقای ظریف مبنی بر غیر محتمل نبودن مذاکره با آمریکا را خواندم، باور نکردم؛ چرا که ایشان وزیر خارجه کشوری است که سیاست خارجی آن را رهبری اعلام می‌کنند و نظر ایشان صد در صد اساس و مبنا و تعیین‌کننده است. در چنین شرایطی که رهبر انقلاب به‌صورت شفاف اعلام می‌فرمایند که مذاکره‌ای با آمریکا نخواهد بود، مطرح شدن چنین سخنانی از سوی وزیر خارجه کشورمان بسیار بی‌جا و بی‌معناست. امیدوارم چنین سخنانی صحت نداشته باشد. دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران براساس سه اصل عزت، حکمت و مصلحت بنیانگذاری شده است پس این مبنا اقتضا می‌کند در مقابل آمریکا موضعگیری صریح و شفاف اتخاذ کنیم.  نه این‌که سخنی مطرح شود که از آن انعطاف در مقابل دولتی تروریستی مانند آمریکا برداشت شود. سردار سلیمانی و دیگر شهدا، سرمایه‌های ملی ما هستند؛ بنابراین با هیچ منطقی سازگار نیست با دشمنی که سرمایه‌های ما را گرفته، مذاکره‌ای داشته باشیم. مذاکره مجدد با آمریکا خلاف چارچوب و ضوابطی است که مقام معظم رهبری برای جمهوری اسلامی ترسیم کرده‌اند.



ایران در موضع قدرت است و مذاکره نمی‌کند
محمدحسن قدیری ابیانه، سفیر پیشین ایران در مکزیک
 سیاست خارجی ایران باید بر اساس عزت، حکمت و مصلحت باشد. در موارد متعددی آقای ظریف نشان داده که نمی‌تواند از موضع عزت ملت ایران به‌خصوص با مقامات غربی اعم از آمریکا و اروپا مواجه بشود و برخورد کند. همین مساله باعث شده رئیس‌جمهور آمریکا به ادبیاتی تحقیرآمیز روی آورد. این در حالی است که مقام معظم رهبری فرموده بودند باب مذاکره باز است، البته از موضع عزتمندانه و آن هم نه با آمریکا.  
دولت روحانی قرار بود عزت بیشتری برای پاسپورت ایرانی به ارمغان آورد، اما نحوه عمل آنها طوری بوده که خود وزیر خارجه را هم با پاسپورت سیاسی تحریم کردند و به سازمان ملل راه نمی‌دهند.
در مجموع باید گفت آمریکا در موضع ضعف است و ایران در موضع قدرت و ایران با آمریکا هیچ مذاکره‌‌ای ندارد.