آیا مصرف ویتامین‌ها در پیشگیری از ابتلا به کووید-19 موثر است؟
کرونــا ویتــامین نــدارد
بازار تجویزهای ضدکرونا همچنان در فضای مجازی داغ است. بازاری که از همان روزهای اول شیوع کووید-19 در کشور شکل گرفت و از آن زمان تا امروز توصیه‌های مختلفی برای پیشگیری از ابتلا به این ویروس در میان کاربران شبکه‌های اجتماعی دست به دست شده است. در این زمینه صرف‌نظر از پیشنهادهای غیرعلمی همچون استفاده از عنبرنسارا، روغن بنفشه و اخیرا هم ادرار شتر، برخی از توصیه‌های مطرح‌شده برای پیشگیری از کرونا با این که ظاهری علمی دارند، اما هیچ‌گاه نقش آنها در جلوگیری از ابتلا به این ویروس ثابت نشده است. از جمله این توصیه‌ها می‌توان به تجویز انواع ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی به‌خصوص ویتامین‌های C و D برای جلوگیری از ابتلا به کووید-19 اشاره کرد. توصیه‌ای که مانند بسیاری از دیگر شایعات منتشرشده درباره این بیماری پایه و اساس علمی ندارد و تاکنون متخصصان بسیاری بر غیرمستند بودن آن تاکید داشته‌اند.
از همان روزهای اول شیوع ویروس کرونا در ایران، مصرف انواع ویتامین‌ها برای پیشگیری از ابتلا به این بیماری به‌عنوان یکی از توصیه‌های پرکاربرد در فضای مجازی مطرح می‌شد، اما به‌تازگی مطالبی کاملا خلاف این توصیه در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده و آن هم بالا رفتن احتمال ابتلا به ویروس کرونا در اثر مصرف ویتامین‌های C و D است؛ مطلبی که البته مانند توصیه قبلی بازهم نسبت به علمی بودن آن شک و تردید وجود دارد.
مسعود مردانی، متخصص بیماری‌های عفونی نیز در گفت‌وگو با جام‌جم تاکید دارد نقش ویتامین‌ها در افزایش موارد ابتلا به کرونا ثابت نشده و این صحبت که مصرف ویتامین می‌تواند احتمال دچار شدن به این بیماری را بالا ببرد، به هیچ وجه سندیت علمی ندارد. او اما همزمان نقش مصرف انواع ویتامین در درمان عفونت‌های ویروسی را نیز بسیار اندک توصیف کرده و می‌گوید: ویتامین‌ها به هیچ وجه در فرآیند درمان بیماری‌های ویروسی تاثیر مهمی نمی‌گذارند. اگر هم قرار باشد مصرف ویتامین‌ها تاثیری بر پیشگیری از ابتلا به کرونا داشته باشد، خوردن منابع غذایی آنها به مقدار عادی کافی است و اصلا در این شرایط لازم نیست افراد سالم به استفاده از مکمل‌های دارویی مثل ویتامین‌ها
روی بیاورند.
البته در این میان ماجرای ویتامین D کمی با ویتامین‌های دیگر متفاوت است. چراکه بیشتر ایرانیان دچار کمبود ویتامین D هستند و بسیاری از شهروندان در شرایط معمول نیز قرص‌های ویتامین D را مصرف می‌کنند. مردانی درباره مصرف این ویتامین در شرایط شیوع بیماری کرونا توضیح می‌دهد: براساس توصیه اعضای پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، اکنون صرفا همان افرادی که قرص‌های ویتامین D را در حالت معمول مصرف می‌کردند، باید هر 15 روز یک بار، یک قرص 50 هزار واحدی ویتامین D مصرف کنند و سایر افراد هم نیازی به مصرف این قرص برای جلوگیری از ابتلا به کرونا ندارند.
عضو کمیته کشوری پیشگیری و مقابله با بیماری کرونا البته مطرح شدن نقش ویتامین‌ها در پیشگیری از ابتلا به این ویروس را بحثی انحرافی می‌داند و تاکید دارد وقتی افراد می‌توانند با رعایت چند نکته ساده بهداشتی مثل شست‌وشوی مکرر دست‌ها و حضور نداشتن در محیط‌های عمومی به میزان 80 تا 90 درصد از ابتلا به این بیماری جلوگیری کنند، شهروندان باید تمام تمرکز خود را روی رعایت این نکات بگذارند و لازم نیست دغدغه‌ای غیرمعمول برای مصرف کردن یا نکردن ویتامین‌ها داشته باشند.
قرص خوردن لازم نیست
تقویت سیستم ایمنی بدن احتمال ابتلا به بیماری‌های ویروسی را کاهش خواهد داد و افراد با داشتن قوای دفاعی قدرتمندتر در صورت ابتلا به این بیماری‌ها نیز می‌توانند با خیالی آسوده با آن مقابله کنند. این واقعیت علمی، مردم را در روزهای کرونایی بر آن داشته تا راه‌های مختلفی را برای تقویت سیستم ایمنی بدن خود امتحان کنند که از جمله آن می‌توان به مصرف انواع ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی در قالب قرص‌های شیمیایی اشاره کرد. برلیانت بزرگمهر، مشاور تغذیه و رژیم‌درمانی اما معتقد است اگر افراد از گروه‌های غذایی متنوع به مقدار متعادل استفاده کنند، باز هم مقاومت بدنشان در برابر انواع ویروس‌ها بالا خواهد رفت. او البته این را هم به جام‌جم می‌گوید برخی ویتامین‌ها از جمله ویتامین‌های C، A و E به دلیل خاصیت آنتی‌اکسیدانی در تقویت سیستم ایمنی بدن نقش دارند. بزرگمهر فلفل دلمه‌ای، گوجه‌فرنگی،کیوی، توت‌فرنگی، پرتغال، لیموشیرین، لیموترش و نارنگی را از جمله منابع غنی ویتامین C معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد مردم می‌توانند با مصرف همین مواد غذایی ویتامین C مورد نیاز بدنشان را تامین کنند.
مکمل‌ها فایده‌ای ندارند
آن‌طور که مشاور رئیس انجمن تغذیه ایران می‌گوید، ویتامین A نیز در جگر، زرده تخم‌مرغ و کره حیوانی یافت می‌شود که البته مصرف این مواد غذایی به دلیل کلسترول بالا چندان توصیه نمی‌شود و مردم می‌توانند برای تامین ویتامین A مورد نیاز بدن خود، از سبزیجات دارای برگ سبز، هویج، گوجه‌فرنگی طالبی، زردآلو و آلو به عنوان منابع غذایی پیش‌سازهای ویتامین A استفاده کنند. همچنین به گفته او ویتامین E نیز در دانه‌های روغنی مثل کنجد، زیتون و روغن‌های گیاهی مایع و غلات سبوس‌دار و جوانه‌ها وجود دارد و علاوه بر این ویتامین‌ها، مصرف روی که در پروتئین‌های حیوانی به وفور یافت می‌شود در ارتقای سطح قوای دفاعی بدن موثر خواهد بود. این کارشناس تغذیه تاکید دارد که مردم باید ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز برای تقویت سیستم ایمنی خود را از منابع غذایی معمولی تامین کنند و نیازی به مصرف قرص‌های مکمل برای تامین این مواد ضروری ندارند. او مصرف قرص‌های مکمل را صرفا به افرادی توصیه می‌کند که دچار نقص در سیستم گوارش هستند و بدن آنها نمی‌تواند منابع غذایی را به خوبی جذب کند.
بزرگمهر همچنین روی این نکته تاکید دارد که مصرف خودسرانه ویتامین‌ها می‌تواند عوارض گوناگونی را برای بدن به همراه داشته باشد؛ عوارضی که او درباره آن توضیح می‌دهد: اگر ویتامین‌ها به صورت بی‌قاعده و به‌خصوص در قالب قرص‌های شیمیایی مصرف شوند، می‌توانند مشکلات بسیاری برای بدن ایجاد کنند. به‌طور مثال با این که ویتامین C محلول در آب است، اما مصرف بیش از حد آن می‌تواند باعث تولید سنگ‌های مجاری ادراری شود.
همچنین در نظر داشته باشید عوارض منفی مصرف ویتامین‌های محلول در چربی یعنی ویتامین‌های A، D، E و K به دلیل این که به راحتی قابل دفع نیستند، دو چندان است. چراکه این ویتامین‌ها در اثر مصرف بیش از حد در بدن انباشته می‌شوند و اختلالاتی را در سیستم گوارش ایجاد می‌کنند. بنابراین حواسمان باشد که در این روزهای کرونایی با مصرف خودسرانه ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی کار دست خودمان ندهیم.
سازمان بهداشت جهانی: خطر مصرف بیش از حد ویتامین C
در چهار ماه گذشته که ویروس کرونا در سطح جهان همه‌گیر شده، سازمان بهداشت جهانی همواره به عنوان رسمی‌ترین منبع اظهارنظر درباره راه‌های پیشگیری و درمان این ویروس شناخته شده و کارشناسان مختلف تلاش می‌کنند با استناد به گزارش‌های این سازمان، صحبت‌های گوناگون خود درباره بیماری کووید-19 را به اثبات برسانند. با نگاهی به آخرین گزارش‌های سازمان بهداشت جهانی درباره تاثیر مصرف ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی بر جلوگیری از ابتلا به کرونا نیز می‌توان گفت اگرچه با شیوع این ویروس، خرید مکمل‌های غذایی به‌خصوص قرص‌های ویتامین C از داروخانه‌ها در کشورهای مختلف به‌شدت افزایش پیدا کرده، اما این سازمان ویتامین C را نه درمانی برای ویروس جدید می‌داند و نه یک راه قطعی برای پیشگیری از ابتلا به آن. همچنین براساس توصیه‌های سازمان بهداشت جهانی همان‌طور که کمبود ویتامین C به مدت طولانی باعث افزایش حساسیت به ویروس‌ها، ضعف سیستم ایمنی، ماندگار شدن عفونت در بدن و خونریزی لثه‌ها می‌شود، مصرف بیش از حد آن نیز خالی از عارضه نیست. کارشناسان این سازمان هشدار داده‌اند که مصرف بیش از حد مکمل‌های ویتامین C می‌تواند عوارضی جدی مانند تکررادرار، اختلالات گوارشی، سنگ کلیه یا اسهال را به همراه داشته باشد.
نکته قابل توجه دیگر این که یک قرص جوشان ویتامین C حاوی ۵۰۰ میلی‌گرم از این ویتامین یعنی هفت برابر نیاز روزانه بدن به آن است؛ از این رو، مصرف این قرص به کسانی که دچار کمبود ویتامین C نیستند، به هیچ وجه توصیه نمی‌شود و افراد سالم باید از منابع غذایی معمول، ویتامین C مورد نیاز خود را تامین کنند. به گفته پزشکان، سبزی‌ها و میوه‌ها منابع خوبی از ویتامین C هستند و اشخاص بزرگسال باید روزانه ۶۵ تا ۹۰ میلی‌گرم از این ویتامین را با مصرف کافی این منابع به بدنشان برسانند. همچنین فراموش نکنید که هیچ‌کدام از قرص‌های مکمل ویتامین C جایگزین منابع غذایی تازه این ویتامین نیست. علاوه بر ای توجه داشته باشید که در کنار استفاده از منابع طبیعی ویتامین C، مصرف محصولات لبنی مانند شیر، ماست و پنیر غنی‌شده با باکتری‌های پروبیوتیک و خوردن سرکه سیب و شکلات تلخ می‌تواند به افزایش باکتری‌های مفید روده و تقویت سیستم ایمنی بدن کمک کند. البته مصرف هیچ‌کدام از این منابع غذایی راهکار قطعی پیشگیری از ابتلا به کرونا نیست.
مسعود مردانی، متخصص بیماری‌های عفونی نیز در گفت‌وگو با جام‌جم تاکید دارد نقش ویتامین‌ها در افزایش موارد ابتلا به کرونا ثابت نشده و این صحبت که مصرف ویتامین می‌تواند احتمال دچار شدن به این بیماری را بالا ببرد، به هیچ وجه سندیت علمی ندارد. او اما همزمان نقش مصرف انواع ویتامین در درمان عفونت‌های ویروسی را نیز بسیار اندک توصیف کرده و می‌گوید: ویتامین‌ها به هیچ وجه در فرآیند درمان بیماری‌های ویروسی تاثیر مهمی نمی‌گذارند. اگر هم قرار باشد مصرف ویتامین‌ها تاثیری بر پیشگیری از ابتلا به کرونا داشته باشد، خوردن منابع غذایی آنها به مقدار عادی کافی است و اصلا در این شرایط لازم نیست افراد سالم به استفاده از مکمل‌های دارویی مثل ویتامین‌ها
روی بیاورند.
البته در این میان ماجرای ویتامین D کمی با ویتامین‌های دیگر متفاوت است. چراکه بیشتر ایرانیان دچار کمبود ویتامین D هستند و بسیاری از شهروندان در شرایط معمول نیز قرص‌های ویتامین D را مصرف می‌کنند. مردانی درباره مصرف این ویتامین در شرایط شیوع بیماری کرونا توضیح می‌دهد: براساس توصیه اعضای پژوهشکده غدد درون‌ریز و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، اکنون صرفا همان افرادی که قرص‌های ویتامین D را در حالت معمول مصرف می‌کردند، باید هر 15 روز یک بار، یک قرص 50 هزار واحدی ویتامین D مصرف کنند و سایر افراد هم نیازی به مصرف این قرص برای جلوگیری از ابتلا به کرونا ندارند.
عضو کمیته کشوری پیشگیری و مقابله با بیماری کرونا البته مطرح شدن نقش ویتامین‌ها در پیشگیری از ابتلا به این ویروس را بحثی انحرافی می‌داند و تاکید دارد وقتی افراد می‌توانند با رعایت چند نکته ساده بهداشتی مثل شست‌وشوی مکرر دست‌ها و حضور نداشتن در محیط‌های عمومی به میزان 80 تا 90 درصد از ابتلا به این بیماری جلوگیری کنند، شهروندان باید تمام تمرکز خود را روی رعایت این نکات بگذارند و لازم نیست دغدغه‌ای غیرمعمول برای مصرف کردن یا نکردن ویتامین‌ها داشته باشند.
قرص خوردن لازم نیست
تقویت سیستم ایمنی بدن احتمال ابتلا به بیماری‌های ویروسی را کاهش خواهد داد و افراد با داشتن قوای دفاعی قدرتمندتر در صورت ابتلا به این بیماری‌ها نیز می‌توانند با خیالی آسوده با آن مقابله کنند. این واقعیت علمی، مردم را در روزهای کرونایی بر آن داشته تا راه‌های مختلفی را برای تقویت سیستم ایمنی بدن خود امتحان کنند که از جمله آن می‌توان به مصرف انواع ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی در قالب قرص‌های شیمیایی اشاره کرد. برلیانت بزرگمهر، مشاور تغذیه و رژیم‌درمانی اما معتقد است اگر افراد از گروه‌های غذایی متنوع به مقدار متعادل استفاده کنند، باز هم مقاومت بدنشان در برابر انواع ویروس‌ها بالا خواهد رفت. او البته این را هم به جام‌جم می‌گوید برخی ویتامین‌ها از جمله ویتامین‌های C، A و E به دلیل خاصیت آنتی‌اکسیدانی در تقویت سیستم ایمنی بدن نقش دارند. بزرگمهر فلفل دلمه‌ای، گوجه‌فرنگی،کیوی، توت‌فرنگی، پرتغال، لیموشیرین، لیموترش و نارنگی را از جمله منابع غنی ویتامین C معرفی می‌کند و توضیح می‌دهد مردم می‌توانند با مصرف همین مواد غذایی ویتامین C مورد نیاز بدنشان را تامین کنند.
مکمل‌ها فایده‌ای ندارند
آن‌طور که مشاور رئیس انجمن تغذیه ایران می‌گوید، ویتامین A نیز در جگر، زرده تخم‌مرغ و کره حیوانی یافت می‌شود که البته مصرف این مواد غذایی به دلیل کلسترول بالا چندان توصیه نمی‌شود و مردم می‌توانند برای تامین ویتامین A مورد نیاز بدن خود، از سبزیجات دارای برگ سبز، هویج، گوجه‌فرنگی طالبی، زردآلو و آلو به عنوان منابع غذایی پیش‌سازهای ویتامین A استفاده کنند. همچنین به گفته او ویتامین E نیز در دانه‌های روغنی مثل کنجد، زیتون و روغن‌های گیاهی مایع و غلات سبوس‌دار و جوانه‌ها وجود دارد و علاوه بر این ویتامین‌ها، مصرف روی که در پروتئین‌های حیوانی به وفور یافت می‌شود در ارتقای سطح قوای دفاعی بدن موثر خواهد بود. این کارشناس تغذیه تاکید دارد که مردم باید ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز برای تقویت سیستم ایمنی خود را از منابع غذایی معمولی تامین کنند و نیازی به مصرف قرص‌های مکمل برای تامین این مواد ضروری ندارند. او مصرف قرص‌های مکمل را صرفا به افرادی توصیه می‌کند که دچار نقص در سیستم گوارش هستند و بدن آنها نمی‌تواند منابع غذایی را به خوبی جذب کند.
بزرگمهر همچنین روی این نکته تاکید دارد که مصرف خودسرانه ویتامین‌ها می‌تواند عوارض گوناگونی را برای بدن به همراه داشته باشد؛ عوارضی که او درباره آن توضیح می‌دهد: اگر ویتامین‌ها به صورت بی‌قاعده و به‌خصوص در قالب قرص‌های شیمیایی مصرف شوند، می‌توانند مشکلات بسیاری برای بدن ایجاد کنند. به‌طور مثال با این که ویتامین C محلول در آب است، اما مصرف بیش از حد آن می‌تواند باعث تولید سنگ‌های مجاری ادراری شود.
همچنین در نظر داشته باشید عوارض منفی مصرف ویتامین‌های محلول در چربی یعنی ویتامین‌های A، D، E و K به دلیل این که به راحتی قابل دفع نیستند، دو چندان است. چراکه این ویتامین‌ها در اثر مصرف بیش از حد در بدن انباشته می‌شوند و اختلالاتی را در سیستم گوارش ایجاد می‌کنند. بنابراین حواسمان باشد که در این روزهای کرونایی با مصرف خودسرانه ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی کار دست خودمان ندهیم.
سازمان بهداشت جهانی: خطر مصرف بیش از حد ویتامین C
در چهار ماه گذشته که ویروس کرونا در سطح جهان همه‌گیر شده، سازمان بهداشت جهانی همواره به عنوان رسمی‌ترین منبع اظهارنظر درباره راه‌های پیشگیری و درمان این ویروس شناخته شده و کارشناسان مختلف تلاش می‌کنند با استناد به گزارش‌های این سازمان، صحبت‌های گوناگون خود درباره بیماری کووید-19 را به اثبات برسانند. با نگاهی به آخرین گزارش‌های سازمان بهداشت جهانی درباره تاثیر مصرف ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی بر جلوگیری از ابتلا به کرونا نیز می‌توان گفت اگرچه با شیوع این ویروس، خرید مکمل‌های غذایی به‌خصوص قرص‌های ویتامین C از داروخانه‌ها در کشورهای مختلف به‌شدت افزایش پیدا کرده، اما این سازمان ویتامین C را نه درمانی برای ویروس جدید می‌داند و نه یک راه قطعی برای پیشگیری از ابتلا به آن. همچنین براساس توصیه‌های سازمان بهداشت جهانی همان‌طور که کمبود ویتامین C به مدت طولانی باعث افزایش حساسیت به ویروس‌ها، ضعف سیستم ایمنی، ماندگار شدن عفونت در بدن و خونریزی لثه‌ها می‌شود، مصرف بیش از حد آن نیز خالی از عارضه نیست. کارشناسان این سازمان هشدار داده‌اند که مصرف بیش از حد مکمل‌های ویتامین C می‌تواند عوارضی جدی مانند تکررادرار، اختلالات گوارشی، سنگ کلیه یا اسهال را به همراه داشته باشد.
نکته قابل توجه دیگر این که یک قرص جوشان ویتامین C حاوی ۵۰۰ میلی‌گرم از این ویتامین یعنی هفت برابر نیاز روزانه بدن به آن است؛ از این رو، مصرف این قرص به کسانی که دچار کمبود ویتامین C نیستند، به هیچ وجه توصیه نمی‌شود و افراد سالم باید از منابع غذایی معمول، ویتامین C مورد نیاز خود را تامین کنند. به گفته پزشکان، سبزی‌ها و میوه‌ها منابع خوبی از ویتامین C هستند و اشخاص بزرگسال باید روزانه ۶۵ تا ۹۰ میلی‌گرم از این ویتامین را با مصرف کافی این منابع به بدنشان برسانند. همچنین فراموش نکنید که هیچ‌کدام از قرص‌های مکمل ویتامین C جایگزین منابع غذایی تازه این ویتامین نیست. علاوه بر ای توجه داشته باشید که در کنار استفاده از منابع طبیعی ویتامین C، مصرف محصولات لبنی مانند شیر، ماست و پنیر غنی‌شده با باکتری‌های پروبیوتیک و خوردن سرکه سیب و شکلات تلخ می‌تواند به افزایش باکتری‌های مفید روده و تقویت سیستم ایمنی بدن کمک کند. البته مصرف هیچ‌کدام از این منابع غذایی راهکار قطعی پیشگیری از ابتلا به کرونا نیست.
ضمیمه ویژه نامه
تیتر خبرها
