مروری بر كتاب نوجوانانه «نگهبان غار»
حیوانات روایت میكنند!
نجمه نیلیپور / روزنامهنگار
كرسی، جزء جداییناپذیر زمستانهای ما بود. اصلا نبود و نمیشد زمستانی بیاید و كرسی و لحافش را مامان صدیق بر پا نكند.
خودش را به آب و آتش میزد و با وجود زانو دردی كه داشت كرسی و لحافش را از پلههای پیچ در پیچ زیرزمین میآورد بالا و در پستوی مهمانخانه به راه میانداخت. خانمسلطنت، از وقتی پدربزرگم تنهایش گذاشته بود هر شب برای خواب میآمد خانه ما. مامان صدیق و آقاجان یك طرفكرسی میخوابیدند. خانم سلطنت طرف دیگر و ما سه خواهر در دوطرف دیگر كرسی تا خود صبح غلت میزدیم و میخندیدیم و برای هم قصه تعریف میكردیم. برنامه هر شبمان این بود. اول مامان صدیق شروع میكرد به خواندن دعاهای خواب مثل: آیهالكرسی، سه تاقل هو ا...، سه تا صلوات، سه تا بسما... و سه بار طلبمغفرت برای همه رفتگان. بعد هم چهارقل را میخواند. بعد نوبت به خانم سلطنت میرسید. با اینكه سه سال بیشتر به مكتبخانه نرفته بود، قصه تمام پیامبران را از بر بود. در خانه خانم سلطنت یك كتابخانه بود مخصوص خودش. پر بود از انواع و اقسام كتابهایی كه در مورد قصه پیامبران بود. برنامه كرسیخوابان، هر سال از شب یلدا شروع میشد و تا پایان زمستان هم ادامه داشت. ما تمام شبهای لطیف بهار و گرماكش تابستان را یكی یكی میشمردیم تا برسیم به شبهای قصهگویی خانم سلطنت. فصل قصهگویی كه میشد با اینكه ما هم قصهها را از بر شده بودیم، اما خانم سلطنت آنچنان در قصهگویی متبحر بود، كه قصههایش هر سال برایمان تازگی داشت. درست شده بود مثل شهرزاد.
می گفت: «قصهها پره از حكمت و معرفت، اگه میخواین توی زندگی احساس خوشبختی كنید خوندن داستان رو توی اولویتهای زندگیتون قرار بدید.» راستش بعضی وقتها شك میكردیم این حرفها را خانم سلطنتجان خودمان دارد میزند كه سه كلاس سواد دارد یا خانم ادبیاتمان. سر كلاس ادبیات هم دقیقا فكر میكردم خانم سلطنتجان دارد حرف میزند. خانم سلطنت خدای تعلیق بود. قصه هر كدام از پیامبران را شبهای زیادی برایمان نقل میكرد. میگفت: «خدا توی قرآن فرموده بهترین قصهها رو من براتون میگم» و شروع میكرد به نقل داستان انبیاء از آدم تا خاتم، قصه میوهها در قرآن، قصه حیوانات در قرآن و آنقدر با زاویه دید متفاوتی راوی قصههای قرآن میشد برایمان كه ما قرآن نخوانده آن را از بر شده بودیم. جالبترین زاویه دید خانم سلطنت جان ما این بود كه داستان انبیاء را از زبان حیواناتی كه در آن داستان حضور داشتند برایمان تعریف میكرد مثل كلاغ هابیل و قابیل، نهنگ یونس، شتر صالح، گاو بنی اسرائیل، پرندگان ابراهیم و گرگ یوسف. درست مثل كاری كه احمد بهجت در كتاب نگهبان غار انجام داده است.
یاد و خاطره نمایشگاه بینالمللی كتاب تهران جاودانه باد. سال گذشته در غرفه انتشارات سوره مهر چشمم ناخوادگاه تیتر كتاب را بلعید: «نگهبان غار» (قصه حیوانات در قرآن كریم) دست بردم كتاب را برداشتم و با صدای خانم سلطنت شروع كردم به خواندن: «من گرگم و مردم همواره از من بدگویی میكنند و به من ظلم كردهاند. عصبی نیستم، ولی الان كمی ناراحت هستم. از اینكه میبینم آدمها عقل و هوششان را برای ظلم كردن به ما گرگها به كار میگیرند. من همان گرگ ستم دیدهام. «گرگ یوسف». و این همان نامی است كه من در تاریخ با آن مشهور شدم.» و حالا در این روزهای قرنطینه و بینمایشگاهی دوباره با خواندن این كتاب تمام خاطرهها برایم زنده شد و یاد زمستانی كه هیچوقت با رفتن خانم سلطنت به بهار نرسید. چند روزی است رسیدهام به قصه حضرت سلیمان و موریانهها. راستش را بخواهید دلم میخواهد میشد چشمانم را ببندم تا خانم سلطنت برایم قصه را میخواند تا خوابم ببرد: «در زمانی كه من در حال كوچ بودم، داشتم با هزاران موریانه مشابه خودم پرواز میكردم كه آن فاجعه رخ داد. یكی از بالهایم در هوا كنده شد و من به زمین افتادم. فكر میكنید كجا افتادم؟ در محراب سلیمان، در معبد او. هنوز به زمین نیفتاده بودم كه بال دومم هم كنده شد. چشم گرداندم تا اطرافم را خوب برانداز كنم. صندلی سلیمان از طلا بود. او بر صندلی خود نشسته بود و چانهاش را به عصایی كه در دستش بود تكیه داده بود. من تنها موجودی بودم كه بدون اجازه وارد محراب سلیمان شده بودم. نفس كشیدم و گفتم: سلام بر تو ای سلطان روی زمین سلیمان حكیم! سرورم من موریانهام و به اشتباه و ناخواسته به داخل این محراب افتادم. امیدوارم مرا ببخشید.» بله این قسمتی از قصه همان موریانهای است كه با خوردن عصای حضرت سلیمان، آدمیان و جنیان از مرگ سلیمان نبی خبر دار شدند. درست است كه شهرزاد رفت و خانم سلطنت هم. اما قصهها و قصهگوها همچنان در رودخانه كلمات جاری و ساریاند.
خودش را به آب و آتش میزد و با وجود زانو دردی كه داشت كرسی و لحافش را از پلههای پیچ در پیچ زیرزمین میآورد بالا و در پستوی مهمانخانه به راه میانداخت. خانمسلطنت، از وقتی پدربزرگم تنهایش گذاشته بود هر شب برای خواب میآمد خانه ما. مامان صدیق و آقاجان یك طرفكرسی میخوابیدند. خانم سلطنت طرف دیگر و ما سه خواهر در دوطرف دیگر كرسی تا خود صبح غلت میزدیم و میخندیدیم و برای هم قصه تعریف میكردیم. برنامه هر شبمان این بود. اول مامان صدیق شروع میكرد به خواندن دعاهای خواب مثل: آیهالكرسی، سه تاقل هو ا...، سه تا صلوات، سه تا بسما... و سه بار طلبمغفرت برای همه رفتگان. بعد هم چهارقل را میخواند. بعد نوبت به خانم سلطنت میرسید. با اینكه سه سال بیشتر به مكتبخانه نرفته بود، قصه تمام پیامبران را از بر بود. در خانه خانم سلطنت یك كتابخانه بود مخصوص خودش. پر بود از انواع و اقسام كتابهایی كه در مورد قصه پیامبران بود. برنامه كرسیخوابان، هر سال از شب یلدا شروع میشد و تا پایان زمستان هم ادامه داشت. ما تمام شبهای لطیف بهار و گرماكش تابستان را یكی یكی میشمردیم تا برسیم به شبهای قصهگویی خانم سلطنت. فصل قصهگویی كه میشد با اینكه ما هم قصهها را از بر شده بودیم، اما خانم سلطنت آنچنان در قصهگویی متبحر بود، كه قصههایش هر سال برایمان تازگی داشت. درست شده بود مثل شهرزاد.
می گفت: «قصهها پره از حكمت و معرفت، اگه میخواین توی زندگی احساس خوشبختی كنید خوندن داستان رو توی اولویتهای زندگیتون قرار بدید.» راستش بعضی وقتها شك میكردیم این حرفها را خانم سلطنتجان خودمان دارد میزند كه سه كلاس سواد دارد یا خانم ادبیاتمان. سر كلاس ادبیات هم دقیقا فكر میكردم خانم سلطنتجان دارد حرف میزند. خانم سلطنت خدای تعلیق بود. قصه هر كدام از پیامبران را شبهای زیادی برایمان نقل میكرد. میگفت: «خدا توی قرآن فرموده بهترین قصهها رو من براتون میگم» و شروع میكرد به نقل داستان انبیاء از آدم تا خاتم، قصه میوهها در قرآن، قصه حیوانات در قرآن و آنقدر با زاویه دید متفاوتی راوی قصههای قرآن میشد برایمان كه ما قرآن نخوانده آن را از بر شده بودیم. جالبترین زاویه دید خانم سلطنت جان ما این بود كه داستان انبیاء را از زبان حیواناتی كه در آن داستان حضور داشتند برایمان تعریف میكرد مثل كلاغ هابیل و قابیل، نهنگ یونس، شتر صالح، گاو بنی اسرائیل، پرندگان ابراهیم و گرگ یوسف. درست مثل كاری كه احمد بهجت در كتاب نگهبان غار انجام داده است.
یاد و خاطره نمایشگاه بینالمللی كتاب تهران جاودانه باد. سال گذشته در غرفه انتشارات سوره مهر چشمم ناخوادگاه تیتر كتاب را بلعید: «نگهبان غار» (قصه حیوانات در قرآن كریم) دست بردم كتاب را برداشتم و با صدای خانم سلطنت شروع كردم به خواندن: «من گرگم و مردم همواره از من بدگویی میكنند و به من ظلم كردهاند. عصبی نیستم، ولی الان كمی ناراحت هستم. از اینكه میبینم آدمها عقل و هوششان را برای ظلم كردن به ما گرگها به كار میگیرند. من همان گرگ ستم دیدهام. «گرگ یوسف». و این همان نامی است كه من در تاریخ با آن مشهور شدم.» و حالا در این روزهای قرنطینه و بینمایشگاهی دوباره با خواندن این كتاب تمام خاطرهها برایم زنده شد و یاد زمستانی كه هیچوقت با رفتن خانم سلطنت به بهار نرسید. چند روزی است رسیدهام به قصه حضرت سلیمان و موریانهها. راستش را بخواهید دلم میخواهد میشد چشمانم را ببندم تا خانم سلطنت برایم قصه را میخواند تا خوابم ببرد: «در زمانی كه من در حال كوچ بودم، داشتم با هزاران موریانه مشابه خودم پرواز میكردم كه آن فاجعه رخ داد. یكی از بالهایم در هوا كنده شد و من به زمین افتادم. فكر میكنید كجا افتادم؟ در محراب سلیمان، در معبد او. هنوز به زمین نیفتاده بودم كه بال دومم هم كنده شد. چشم گرداندم تا اطرافم را خوب برانداز كنم. صندلی سلیمان از طلا بود. او بر صندلی خود نشسته بود و چانهاش را به عصایی كه در دستش بود تكیه داده بود. من تنها موجودی بودم كه بدون اجازه وارد محراب سلیمان شده بودم. نفس كشیدم و گفتم: سلام بر تو ای سلطان روی زمین سلیمان حكیم! سرورم من موریانهام و به اشتباه و ناخواسته به داخل این محراب افتادم. امیدوارم مرا ببخشید.» بله این قسمتی از قصه همان موریانهای است كه با خوردن عصای حضرت سلیمان، آدمیان و جنیان از مرگ سلیمان نبی خبر دار شدند. درست است كه شهرزاد رفت و خانم سلطنت هم. اما قصهها و قصهگوها همچنان در رودخانه كلمات جاری و ساریاند.




