مروری بر فیلم‌ها، سریال‌ها و قطعاتی كه به‌خوبی از لالایی استفاده كرده‌اند
همه خوابن تو بیداری
لالایی با وجود ساده بودن همه اجزایش از شعر گرفته تا ملودی، تأثیر احساسی غیرقابل انكاری بر شنونده می‌گذارد. هنرمندان هم خیلی زود متوجه این نكته شدند و در بسیاری از آثار مانند فیلم‌ها، سریال‌ها و قطعات موسیقی از لالایی استفاده كردند. برخی هنرمندان آثار نمایشی از لالایی در متن فیلم یا سریال بهره بردند و برخی دیگر آن را در تیتراژشان گنجاندند. آثاری كه به درستی از لالایی استفاده كرده‌اند، معمولا به نتیجه قابل قبولی هم در اثرگذاری روی مخاطب و بازآفرینی احساس مادرانگی رسیده‌اند و پس از سال‌ها در حافظه جمعی ما باقی مانده‌اند. در این گزارش به تعدادی از آثار هنری می‌پردازیم كه كاربرد لالایی در آنها به درستی صورت گرفته و باعث ماندگاری اثر شده است.
محمد وفایی / روزنامه نگار
میم مثل مادر
رسول ملاقلی‌پور به عنوان فیلمسازی كه آثار جنگی‌اش در بین بیشتر مردم شناخته‌شده بود، این بار در فیلم «میم مثل مادر» سراغ تاثیرات اجتماعی دفاع مقدس روی خانواده‌ها و موضوع مادر رفت؛ فیلمی كه در سال ۸۶ با استقبال قابل توجهی در سینماها روبه‌رو شد و جنبه تازه‌ای از توانایی‌های ملاقلی‌پور را در ارتباط با مخاطب نمایان كرد. یكی از ویژگی‌های مهم میم مثل مادر موسیقی آن بود كه در خود فیلم هم با نوازندگی شخصیت كودك (سعید)، سراغ موسیقی می‌رفتیم. موسیقی قطعه باكلام میم مثل مادر كه با «كاشكی می‌شد بهت بگم چقد صداتو دوست دارم...» شروع می‌شود و در بخش‌هایی از آن به لالایی اشاره شده، توسط آریا عظیمی‌نژاد ساخته شده و مهیار فاضلی همراه با گروه كر آن را خوانده است.
نون خ
فصل اول سریال نون خ در نوروز ۹۸ مخاطبان پرشماری پیدا كرد و طبق سنت سال‌های اخیر تلویزیون درباره سریال‌های موفق، فصل دوم آن ساخته شد. برنامه‌ریزی اولیه حكایت از پخش نون خ 2 در ماه رمضان داشت، اما به‌دلیل شیوع كرونا و نیمه‌تمام ماندن تصویربرداری، این سریال بعد از نوروز روی آنتن رفت.
شخصیت خلیل (با بازی حمیدرضا آذرنگ) در این فصل دچار تحول زیادی شده بود و یكی از ویژگی‌های تكرارشونده شخصیتش، علاقه به مادر از دست رفته‌اش بود. در یكی از قسمت‌ها در خیالات خلیل، مادرش را می‌بینیم كه در حال لالایی خواندن برای او است. لحن صمیمی زن سالخورده كرد، این سكانس را به یكی از بهترین بخش‌های نون خ تبدیل كرد.
شیار ۱۴۳
سكانس پایانی دومین فیلم نرگس آبیار به اعتقاد بسیاری، دلیل اصلی ساخته شدن آن است؛ تصویر رویارویی نفسگیر یك مادر با پیكر فرزند شهیدش، در حالی كه بقایای پیكر درست به اندازه یك نوزاد قنداقی است. لالایی اینجا هم به كمك فیلمساز آمده و در این صحنه مسعود سخاوت‌دوست، آهنگساز فیلم از لالایی یك مادر كرمانی استفاده كرده است. پروین غلام شاه‌حسینی مادری كه فرزندانش را در زلزله بم از دست داده و در یكی از روستاهای كرمان زندگی می‌كند، خواننده این لالایی غمبار است. متن این لالایی هم به انتظار الفت (شخصیت اصلی فیلم) اشاره دارد و هم در بخش «مادر همه خوابن تو بیداری...» به شهدا ادای دین كرده است.
مختارنامه
داوود میرباقری در ساخت سریال «مختارنامه» به عنوان یكی از كلان‌ترین تولیدات رسانه ملی در تمام این سال‌ها، به ابعاد گوناگون پروژه توجه داشت و موسیقی مختارنامه هم با آهنگسازی امیر توسلی ماندگار شد. در تیتراژ پایانی سریال، توسلی از لالایی یك زن بوشهری به نام صدیقه بحرانی استفاده كرد، لالایی‌ای كه در فرهنگ بوشهری به «اصغرخوانی» شهرت دارد و در مجالس عزاداری برای حضرت علی اصغر خوانده می‌شود. چندی بعد فایل كامل این لالایی بدون موسیقی هم منتشر شد و طرفداران زیادی پیدا كرد.
گنجشك لالا
یكی از معروف‌ترین لالایی‌های این سال‌ها همین قطعه است كه با «گنجشك لالا، سنجاب لالا، آمد دوباره، مهتاب لالا...» آغاز می‌شد و برای خیلی از جوانان امروز خاطره‌انگیز است؛ خاطره‌ای كه به دلیل نوع فضای ترانه و ملودی، كمی به غم و حسرت پهلو می‌زند. گنجشك لالا در سال ۱۳۶۹ و به سفارش رادیو ایران، برای پخش در برنامه «شب به خیر كوچولو» در این شبكه ضبط شد. سرودن ترانه به مصطفی رحماندوست سپرده شد و آهنگسازی و تنظیم آن را محمود منتظم صدیقی به‌عهده گرفت. البته كار به همین سادگی هم نبود و در آغاز شش ترانه مختلف به شش آهنگساز داده شد و قطعه گنجشك لالا در نهایت از این بین برگزیده شد. ابتدا قرار بود ترانه را گروه كر اجرا كند، اما منتظم صدیقی پیشنهاد كرد پروشات پیروزكار خواهرزاده هشت ساله‌اش قطعه را تكخوانی كند و گروه كر فقط او را در ترجیع‌بند همراهی كرد.
لالایی چرا
برنامه «رنگین‌كمان» یكی از برنامه‌هایی بود كه پخش آن در نخستین سال دهه ۸۰ اتفاق مهمی محسوب می‌شد، چرا كه شیوه‌های تازه‌ای در اجرای برنامه و شكل و شمایل ارائه آن به كودكان به كار گرفته شده بود. «چرا» یكی از عروسك‌های محبوب برنامه بود كه با هدف تقویت روحیه پرسشگری در كودكان طراحی شده بود و بیشتر قطعاتی كه اجرا می‌كرد، در بین كودكان و حتی بزرگسالان (رجوع كنید به قطعه آهویی دارم خوشگله!) محبوب می‌شد. لالایی «چرا» با صداپیشگی آزاده مویدی‌فرد هم از این قاعده مستثنا نبود و آغاز ترانه‌اش این بود: «لای لالایی گل لالا، مهتاب اومده بالا، موقع خوابه حالا...». یكی از نقاط قوت این لالایی، كلیپ خوش‌ساختی بود كه در آن از تصاویر نوزادان هم در كنار عروسك چرا استفاده شده بود.
لالایی با صدای علی زندوكیلی
این قطعه در سال ۹۴ پخش شد و به مرور طرفداران خود را پیدا كرد. زندوكیلی از سال ۹۱ و به عنوان خواننده گروه «دنگ شو» كار خود را به صورت حرفه‌ای آغاز كرد و بعد از چند سال مستقل‌شد. «لالایی» یكی از محبوب‌ترین قطعات زندوكیلی است كه افشین مقدم ترانه‌سرا، علیرضا افكاری آهنگساز و سعید زمانی تنظیم‌كننده آن هستند. فضای غمگین و تاثیرگذار این ترانه باعث شده به مناسبت‌های مختلف از تلویزیون پخش‌شود.
علاوه بر زند وکیلی خواننده‌های بنام دیگری هم آهنگ‌هایی با این مضمون خوانده‌اند. لالایی محمد نوری یکی از معروف‌ترین‌هاست که در ادامه بخشی از آن آمده است.
«لا لای لای گل انار ، مونده یادگار از بابای پیرت
که یک شو به کوه و دشت ، رفت و برنگشت
منو کرد اسیرت»
رسول ملاقلی‌پور به عنوان فیلمسازی كه آثار جنگی‌اش در بین بیشتر مردم شناخته‌شده بود، این بار در فیلم «میم مثل مادر» سراغ تاثیرات اجتماعی دفاع مقدس روی خانواده‌ها و موضوع مادر رفت؛ فیلمی كه در سال ۸۶ با استقبال قابل توجهی در سینماها روبه‌رو شد و جنبه تازه‌ای از توانایی‌های ملاقلی‌پور را در ارتباط با مخاطب نمایان كرد. یكی از ویژگی‌های مهم میم مثل مادر موسیقی آن بود كه در خود فیلم هم با نوازندگی شخصیت كودك (سعید)، سراغ موسیقی می‌رفتیم. موسیقی قطعه باكلام میم مثل مادر كه با «كاشكی می‌شد بهت بگم چقد صداتو دوست دارم...» شروع می‌شود و در بخش‌هایی از آن به لالایی اشاره شده، توسط آریا عظیمی‌نژاد ساخته شده و مهیار فاضلی همراه با گروه كر آن را خوانده است.
نون خ
فصل اول سریال نون خ در نوروز ۹۸ مخاطبان پرشماری پیدا كرد و طبق سنت سال‌های اخیر تلویزیون درباره سریال‌های موفق، فصل دوم آن ساخته شد. برنامه‌ریزی اولیه حكایت از پخش نون خ 2 در ماه رمضان داشت، اما به‌دلیل شیوع كرونا و نیمه‌تمام ماندن تصویربرداری، این سریال بعد از نوروز روی آنتن رفت.
شخصیت خلیل (با بازی حمیدرضا آذرنگ) در این فصل دچار تحول زیادی شده بود و یكی از ویژگی‌های تكرارشونده شخصیتش، علاقه به مادر از دست رفته‌اش بود. در یكی از قسمت‌ها در خیالات خلیل، مادرش را می‌بینیم كه در حال لالایی خواندن برای او است. لحن صمیمی زن سالخورده كرد، این سكانس را به یكی از بهترین بخش‌های نون خ تبدیل كرد.
شیار ۱۴۳
سكانس پایانی دومین فیلم نرگس آبیار به اعتقاد بسیاری، دلیل اصلی ساخته شدن آن است؛ تصویر رویارویی نفسگیر یك مادر با پیكر فرزند شهیدش، در حالی كه بقایای پیكر درست به اندازه یك نوزاد قنداقی است. لالایی اینجا هم به كمك فیلمساز آمده و در این صحنه مسعود سخاوت‌دوست، آهنگساز فیلم از لالایی یك مادر كرمانی استفاده كرده است. پروین غلام شاه‌حسینی مادری كه فرزندانش را در زلزله بم از دست داده و در یكی از روستاهای كرمان زندگی می‌كند، خواننده این لالایی غمبار است. متن این لالایی هم به انتظار الفت (شخصیت اصلی فیلم) اشاره دارد و هم در بخش «مادر همه خوابن تو بیداری...» به شهدا ادای دین كرده است.
مختارنامه
داوود میرباقری در ساخت سریال «مختارنامه» به عنوان یكی از كلان‌ترین تولیدات رسانه ملی در تمام این سال‌ها، به ابعاد گوناگون پروژه توجه داشت و موسیقی مختارنامه هم با آهنگسازی امیر توسلی ماندگار شد. در تیتراژ پایانی سریال، توسلی از لالایی یك زن بوشهری به نام صدیقه بحرانی استفاده كرد، لالایی‌ای كه در فرهنگ بوشهری به «اصغرخوانی» شهرت دارد و در مجالس عزاداری برای حضرت علی اصغر خوانده می‌شود. چندی بعد فایل كامل این لالایی بدون موسیقی هم منتشر شد و طرفداران زیادی پیدا كرد.
گنجشك لالا
یكی از معروف‌ترین لالایی‌های این سال‌ها همین قطعه است كه با «گنجشك لالا، سنجاب لالا، آمد دوباره، مهتاب لالا...» آغاز می‌شد و برای خیلی از جوانان امروز خاطره‌انگیز است؛ خاطره‌ای كه به دلیل نوع فضای ترانه و ملودی، كمی به غم و حسرت پهلو می‌زند. گنجشك لالا در سال ۱۳۶۹ و به سفارش رادیو ایران، برای پخش در برنامه «شب به خیر كوچولو» در این شبكه ضبط شد. سرودن ترانه به مصطفی رحماندوست سپرده شد و آهنگسازی و تنظیم آن را محمود منتظم صدیقی به‌عهده گرفت. البته كار به همین سادگی هم نبود و در آغاز شش ترانه مختلف به شش آهنگساز داده شد و قطعه گنجشك لالا در نهایت از این بین برگزیده شد. ابتدا قرار بود ترانه را گروه كر اجرا كند، اما منتظم صدیقی پیشنهاد كرد پروشات پیروزكار خواهرزاده هشت ساله‌اش قطعه را تكخوانی كند و گروه كر فقط او را در ترجیع‌بند همراهی كرد.
لالایی چرا
برنامه «رنگین‌كمان» یكی از برنامه‌هایی بود كه پخش آن در نخستین سال دهه ۸۰ اتفاق مهمی محسوب می‌شد، چرا كه شیوه‌های تازه‌ای در اجرای برنامه و شكل و شمایل ارائه آن به كودكان به كار گرفته شده بود. «چرا» یكی از عروسك‌های محبوب برنامه بود كه با هدف تقویت روحیه پرسشگری در كودكان طراحی شده بود و بیشتر قطعاتی كه اجرا می‌كرد، در بین كودكان و حتی بزرگسالان (رجوع كنید به قطعه آهویی دارم خوشگله!) محبوب می‌شد. لالایی «چرا» با صداپیشگی آزاده مویدی‌فرد هم از این قاعده مستثنا نبود و آغاز ترانه‌اش این بود: «لای لالایی گل لالا، مهتاب اومده بالا، موقع خوابه حالا...». یكی از نقاط قوت این لالایی، كلیپ خوش‌ساختی بود كه در آن از تصاویر نوزادان هم در كنار عروسك چرا استفاده شده بود.
لالایی با صدای علی زندوكیلی
این قطعه در سال ۹۴ پخش شد و به مرور طرفداران خود را پیدا كرد. زندوكیلی از سال ۹۱ و به عنوان خواننده گروه «دنگ شو» كار خود را به صورت حرفه‌ای آغاز كرد و بعد از چند سال مستقل‌شد. «لالایی» یكی از محبوب‌ترین قطعات زندوكیلی است كه افشین مقدم ترانه‌سرا، علیرضا افكاری آهنگساز و سعید زمانی تنظیم‌كننده آن هستند. فضای غمگین و تاثیرگذار این ترانه باعث شده به مناسبت‌های مختلف از تلویزیون پخش‌شود.
علاوه بر زند وکیلی خواننده‌های بنام دیگری هم آهنگ‌هایی با این مضمون خوانده‌اند. لالایی محمد نوری یکی از معروف‌ترین‌هاست که در ادامه بخشی از آن آمده است.
«لا لای لای گل انار ، مونده یادگار از بابای پیرت
که یک شو به کوه و دشت ، رفت و برنگشت
منو کرد اسیرت»
