در گفت‌وگوی «جام‌جم» با جواد اردكانی مطرح شد
به‌دنبال تولید كمدی پاک
جواد اردكانی از جمله كارگردانان دغدغه‌مندی است كه كارش را از اوایل دهه 70 با سینما و حضور در تیم تولید برخی آثار انقلاب و دفاع مقدس و‌از‌جمله تونل، آخرین شناسایی و جای امن آغاز كرد و در میانه دهه 70 به تلویزیون آمد و با ساخت مجموعه كسب و كار آقای كفایت به دنبال آن غریبه و چه كسی به سرهنگ شلیك كرد؟ خود را به عنوان كارگردانی معرفی كرد كه دلبسته تصویرسازی پالوده از زندگی خانواده‌های ایرانی است. اردكانی در انتهای دهه 70 نخستین فیلم سینمایی خود با نام چوری را ساخت؛ فیلمی در گونه كودك كه سعی داشت وامدار نگاه اخلاقی به مقوله ارتباط فرزندان و والدین باشد. قناری دومین فیلم اردكانی هرچند باز هم با محوریت كودكان ساخته شد، اما این بار در جغرافیای فلسطین روایت می‌شد. بعد از یك‌فیلم كودك دیگر به نام سبیل مردونه، جواد اردكانی در انتهای دهه 80 فیلم‌های دفاع مقدسی به كبودی یاس و شور شیرین را با محوریت زندگی شهدای سرشناس جنگ تحمیلی ساخت. آینه‌های نشكن و نوشدارو دو مجموعه تلویزیونی بود كه اردكانی بعد از فاصله گیری از سینما آنها را ساخت؛ مجموعه‌هایی كه مضامین متفاوت نظیر زندگی نیروهای جهادی و همچنین فعالان انرژی هسته‌ای را به تصویر می‌كشید. با جواد اردكانی درباره نسبت خود با تلویزیون و برنامه‌هایش برای كار در رسانه ملی گفت‌وگو كرده‌ایم.
در گذر از دهه 90 خورشیدی و در حالی كه به 1400 نزدیك می‌شویم تلویزیون رقبایی همچون ماهواره و فضای مجازی پیدا كرده است. با این حال همچنان رسانه ملی می‌كوشد جایگاه خود را در سرگرم‌سازی داشته باشد. به نظرتان راهی وجود دارد كه بیش از پیش مخاطبان را به سمت این مدیوم آورد؟
من ماهواره ندارم و هیچ‌گاه هم علاقه‌ای به استفاده از ماهواره نداشته‌ام، اما فضای مجازی را حس كرده‌ام و از تأثیرگذاری‌اش هم آگاهی دارم. این‌كه رسانه ملی رقیب دارد شكی نیست، اما رسانه ملی می‌تواند با كمی پربارتر‌شدن و تولید برنامه‌های جذابتر و در كنارش كم كردن ضعف‌هایی كه دارد برای كنار زدن رقبایش تلاش كند.
تولید محصول جذاب به بودجه نیاز دارد و آنچه بر رسانه ملی حاكم است كمبود بودجه است؛ بخصوص كه هنوز نتوانسته‌ایم برای محصولات تولیدی‌مان بازاری در آن سوی آب‌ها پیدا كنیم. با این حساب تولید محصول جذاب به‌راحتی میسر نیست.
این‌كه بخواهیم از عرضه محصولاتمان در آن سوی مرزها به سودآوری برسیم خیلی خوب است، اما واقعیت آن است كه مگر در كل دنیا به لحاظ زبانی چند درصد فارسی زبان داریم كه بخواهیم محصولاتمان را برایشان صادر كنیم. البته با برخی كشورها اشتراكات فرهنگی داریم كه می‌توان از این اشتراكات برای عرضه محصولات استفاده كرد، ولی فارغ از اینها شرایط مشابه رسانه ملی را رسانه رسمی خیلی از كشورهای دیگر هم دارند یعنی فقط باید به مخاطب بومی فكر كنند و توانایی سودآوری بین‌المللی ندارند ولی باز هم لنگ نمانده و توانسته‌اند با جذب درآمد ناشی از آگهی‌های داخلی، تولیدات جذاب داشته باشند. یك دلیل آن است كه ساختارهایشان را چابك‌سازی كردند تا زودتر به سودآوری برسند؛ به بیان بهتر نگاه كارمندی را از كار رسانه‌ای حذف و سعی كردند نیروهایی را جذب و حفظ كنند كه برایشان آورده فرهنگی داشته باشد.
چابك‌سازی یعنی آن كه به سمت كوچك‌سازی برویم كه زمانی تلاش‌هایی هم برایش صورت گرفت، اما باز هم موفقیت قابل‌توجهی را عاید سازمان نكرد.
یك معنی چابك‌سازی می‌شود این‌كه سازمان را كوچك كرده و به سمت خصوصی‌سازی حركت كنیم و یك معنی دیگر این‌كه فسادزدایی را در دستور كار قرار دهیم. به هر حال تا وقتی فسادزدایی نشود، هم در زمینه تولید محتوا و هم كیفیت جذابیت محصول با مشكل مواجه خواهیم بود. بارها از ما پرسیده‌‌اند كه چرا در دهه‌های قبل سریال‌های جذابتر تولید می‌شد؟ آیا به لحاظ نیروی انسانی و درصد خلاقیت كم آورده‌ایم؟ قاعدتا این‌طور نیست، چون ضریب هوشی نیروهای جوان اگر بیشتر از قبلی‌ها نباشد كمتر هم نیست. اما نكته اینجاست كه در گذشته اگر نیاز به تولید بود به بهانه‌های مختلف قید كاربلدان را نمی‌زدند تا سراغ آنهایی بروند كه كمتر دستمزد می‌گیرند و اتفاقا اولویت را می‌گذاشتند با نیروهای مجرب. الان هم مدیر خوب و سالم در سازمان داریم، ولی غلبه با مناسباتی است كه براساس منفعت مالی پروژه‌ها را پیش می‌برد و انگار كسی متوجه این نیست كه اگر پروژه‌ها به جای منافع بینندگان براساس منافع تولیدكنندگان پیش برود یقینا درصد مخاطب كاهش خواهد یافت.
به هر حال تولیدكننده هم باید منفعتی داشته باشد تا كار به سرانجام برسد.
بله، اما منفعت منطقی! ببینید، در سینما با تهیه‌كنندگانی روبه‌روییم كه سعی می‌كنند با گرفتن حمایت‌های مختلف در همان پروسه تولید به سود برسند و دیگر اصلا برایشان مهم هم نباشد كه در اكران چه بر سر فیلم می‌آید. در تلویزیون نباید چنین نگاهی غلبه كند و اتفاقا سازندگان سریال‌های تلویزیونی باید طوری عمل كنند كه محصولشان حتی در زمان پخش هم توان سودآوری و حتی جذب آگهی‌های فراوان را داشته باشد. مگر در سال‌های گذشته كم سریال داشته‌ایم كه بعد از روی آنتن رفتن قسمت‌های ابتدایی به ناگاه با تقاضای بالای فعالان بازرگانی برای داشتن آگهی مواجه شده‌‌اند؟! در سال‌های اخیر چند سریال این‌گونه داریم؟ باید محتوایی تولید كنیم كه آن‌قدر جذاب باشد كه حتی آنهایی را كه به فكر آگهی دادن به شبكه‌های ماهواره‌ای افتاده‌‌اند به سمت رسانه ملی بكشاند.
براساس گفته‌هایتان باید شما را در زمره مخاطبان تلویزیون بدانیم یا نه؟
معلوم است كه مخاطب تلویزیون هستم، اما انتخاب می‌كنم چه ببینم. بسیاری از سریال‌ها را در قسمت‌های ابتدایی می‌بینم، اگر جذبم نكرد دنبال نمی‌كنم و سراغ سریال بعدی می‌روم. خیلی از سریال‌های خوب را هم به ناگاه از میانه‌های آنها دیده‌ام چون درست معرفی نشده‌اند. پس یك راه دیگر برای رقابت با ماهواره هم می‌تواند معرفی درست محصولات رسانه ملی باشد.
از برنامه‌هایتان برای كار در تلویزیون بگویید. گویا به دنبال یك تولید مشترك هستید؟
چند سالی می‌شود كه تمام وقتم را گذاشته‌ام برای به نتیجه رساندن تولید سریالی با موضوع سوریه. این سریال باید با حمایت سیمافیلم تولید شود و یك سریال سوری ـ عربی است كه داستانش هم در سوریه روایت می‌شود و نگاه خاص خود را به مدافعان حرم هم دارد. منتظرم فیلمنامه این كار به نتیجه برسد و وارد فاز فیلمبرداری شویم.
بعد از رهایی از این پروژه مشترك باز هم برای تلویزیون كار خواهید كرد؟
فكر می‌كنم تولید برای تلویزیون هنوز جای كار دارد. اگر از پروژه سوری رها شوم حتما سراغ ساخت یك سریال طنز جذاب خواهم رفت آن هم با داستانی كاملا اخلاقی تا یك كمدی پاك و بدون آلودگی برای مخاطب ایرانی خلق شود. خودم هم كه جسته و گریخته سینما و تلویزیون را پی می‌گیرم جای خالی محصولات مفرح سرگرم‌كننده پاكیزه را حس كرده‌ام و فكر می‌كنم نیاز جدی داریم به كار در این حیطه. كمدی پاكی كه داستانش را بی‌لكنت بگوید خیلی كم شده است و اولویت تولیدكنندگان رفته بر بداهه‌پردازی‌های تكراری.
خیلی‌ها از تولید محصول پاك حرف می‌زنند، اما در عمل طرفی نمی‌بندند. نمی‌ترسید به سرنوشت آنها دچار شوید؟
هر كسی برای خود كارنامه‌ای در حیطه خویش دارد و كارنامه من هم گواه این است كه هیچ‌گاه چه در سینما چه در تلویزیون به دنبال تولید محصولات دارای محتوای آلوده نبوده‌ام؛ ابدا هم توجیه سازندگان این‌گونه آثار مبنی بر علاقه مخاطب به شوخی‌های غیراخلاقی را قبول ندارم. شما كمدی سالم و پاك تولید كنید قطع به یقین مخاطب بیشتری خواهید داشت!
