گزارشی از نشست نقد و بررسی مجموعه شعر «بابای آدم و گنجشک‌های جنوب»
قصه رنج‌های انسان معاصر
هفتادوپنجمین نشست خانه ادبیات افغانستان در حوزه هنری، به نقد و بررسی مجموعه شعر «بابای آدم و گنجشک‌های جنوب» اختصاص داشت. زهرا زاهدی و انسیه موسویان، منتقدان برنامه بودند.
زاهدی در بخش اول یادآور شد که مردم جامعه ما ذهنی شرقی دارند و شرقی‌ها معمولا کهن‌گرا و کلاسیک‌پسندند؛ از این‌رو بیشتر با قالب‌های کلاسیک شعر فارسی دری علاقه‌مندند و دوست دارند شعر موزون بیشتر بخوانند و بشنوند. بنابراین شعر سپید که سنت‌ها و شیوه‌های قالب‌های کهن را نادیده گرفته است و پایبند وزن و قافیه نیست، در جامعه ادبی و فرهنگی ما کمتر اقبال پیدا می‌کند. به اعتقاد او، دلیل این واگرایی از شعر سپید، چندلایه بودن، پرازدحام بودن تصویرها و پیچیده بودن آن نیز هست. مخاطبان به‌دلیل چندلایه بودن شعر سپید با آن ارتباطی برقرار نمی‌توانند و حال و حوصله چند بار خواندن یا امکان دقیق خواندن را هم ندارند. به گفته زاهدی برای این‌که مفهوم شعرها را دریابیم، لازم است که جهان متن را دریابیم و این نکته میسر نیست مگر با دست یافتن به واقعیت‌های درون متن و بیرون متن. وی جملهها و واژگان و سایر نشانه‌هایی که در متن به کار می‌رود تا مفهومی انتقال پیدا کند و معنایی خلق شود، واقعیت‌های درون متن نامید و بیان کرد که جهان‌بینی، باورها، نگاه شاعر نسبت به جهان و فضای اجتماعی‌ای که در آن زندگی می‌کند، در نوع کاربرد و چینش این واژگان، عبارت‌ها و جملهها تأثیرگذار است. مجموع واقعیت‌های بیرونی و درونی متن باعث می‌شود که لایه‌های متن و لایه‌های معنایی شکل بگیرد؛ لایه‌هایی که نیازی به گشودن دارد و مخاطب با درنگ و بارها خواندنش، این لایه‌ها را بگشاید و معنای متن را دریابد یا به متن معنا ببخشد.
وی در ادامه سخنانش نگاهی به محتوای شعر انداخت و گفت که دراین مجموعه بیشتر ازهرچیزی تجربه زیسته شاعررا می‌بینیم. این نکته هم یک مسأله طبیعی است که تجربه زیسته هنرمند در آثارش راه پیدا کند. تجربه زیسته شاعر و هنرمند بدون شک دنیای شاعر را تشکیل می‌دهد و بدون شک درخلق آثارش تأثیرگذار است. درجهان نمونه‌های زیادی داریم که تجربه زیسته‌شان تأثیر مستقیم در آثارشان داشته است. شعرهای این مجموعه به‌خوبی می‌تواند هویت خاص نرگس حسینی را بازنمایی کند. نرگس حسینی راوی رنج‌های خودش است.
منتقد دیگر برنامه انسیه موسویان، از مجموعه بابای آدم و گنجشک‌های جنوب به‌عنوان مجموعه امیدبخش و نویددهنده نام برد و عنوان کرد که این کتاب یکی از مجموعه‌هایی است که از خواندنش لذت بردم و باید در‌نظر داشت آثار شاعران مهاجری که پیش از این مجموعه منتشر کرده‌اند، تغییر رویکرد را می‌بینیم. در شعر شاعران مهاجر افغانستانی پیش از این رنجی بود که مختص کشور افغانستان بود و مختص ملت این سرزمین و قابل تسری دادن به ملت‌ها و انسان‌های دیگر نبود اما در این مجموعه ما با رنجی روبه‌رو هستیم که می‌تواند رنج جمعی باشد؛ رنج انسان باشد و مهم نیست در کجا زندگی می‌کند و مربوط به کدام آب و خاک می‌شود. به گفته خانم موسویان، تفاوت دیگری که این مجموعه با مجموعه‌های دیگر دارد، زبان آن است. وی افزود: مجموعه‌هایی که پیش از این از شاعران افغانستانی مهاجر خوانده‌ام، همه از لحاظ زبانی دارای تشخص و فردیت بود؛ تشخص و فردیتی که هم در نحو جملهها و هم در واژگان به چشم می‌خورد. ما با زبان اصیلی روبه‌رو بودیم که در مجموعه‌های شاعران ایرانی دیده نمی‌شود اما آن زبان را در این مجموعه نمی‌بینیم. موسویان افزود: در شعر سپید اگر وزن و قافیه وجود ندارد اما تخیل نقشی مهم دارد؛ چیزی که در این مجموعه نیز پررنگ است.
وی در ادامه سخنانش نگاهی به محتوای شعر انداخت و گفت که دراین مجموعه بیشتر ازهرچیزی تجربه زیسته شاعررا می‌بینیم. این نکته هم یک مسأله طبیعی است که تجربه زیسته هنرمند در آثارش راه پیدا کند. تجربه زیسته شاعر و هنرمند بدون شک دنیای شاعر را تشکیل می‌دهد و بدون شک درخلق آثارش تأثیرگذار است. درجهان نمونه‌های زیادی داریم که تجربه زیسته‌شان تأثیر مستقیم در آثارشان داشته است. شعرهای این مجموعه به‌خوبی می‌تواند هویت خاص نرگس حسینی را بازنمایی کند. نرگس حسینی راوی رنج‌های خودش است.
منتقد دیگر برنامه انسیه موسویان، از مجموعه بابای آدم و گنجشک‌های جنوب به‌عنوان مجموعه امیدبخش و نویددهنده نام برد و عنوان کرد که این کتاب یکی از مجموعه‌هایی است که از خواندنش لذت بردم و باید در‌نظر داشت آثار شاعران مهاجری که پیش از این مجموعه منتشر کرده‌اند، تغییر رویکرد را می‌بینیم. در شعر شاعران مهاجر افغانستانی پیش از این رنجی بود که مختص کشور افغانستان بود و مختص ملت این سرزمین و قابل تسری دادن به ملت‌ها و انسان‌های دیگر نبود اما در این مجموعه ما با رنجی روبه‌رو هستیم که می‌تواند رنج جمعی باشد؛ رنج انسان باشد و مهم نیست در کجا زندگی می‌کند و مربوط به کدام آب و خاک می‌شود. به گفته خانم موسویان، تفاوت دیگری که این مجموعه با مجموعه‌های دیگر دارد، زبان آن است. وی افزود: مجموعه‌هایی که پیش از این از شاعران افغانستانی مهاجر خوانده‌ام، همه از لحاظ زبانی دارای تشخص و فردیت بود؛ تشخص و فردیتی که هم در نحو جملهها و هم در واژگان به چشم می‌خورد. ما با زبان اصیلی روبه‌رو بودیم که در مجموعه‌های شاعران ایرانی دیده نمی‌شود اما آن زبان را در این مجموعه نمی‌بینیم. موسویان افزود: در شعر سپید اگر وزن و قافیه وجود ندارد اما تخیل نقشی مهم دارد؛ چیزی که در این مجموعه نیز پررنگ است.
