می‌توان ادعا کرد که توجه مجدد و توامان با سرمایه‌گذاری‌های کلان اقتصادی نسبت به این حوزه می‌تواند افق‌های جدید و ظرفیت‌های بدیعی را در آینده دور ونزدیک و درکشورهای مختلف،جهت گسترش مرزهای نوآوری به ارمغان بیاورد.درگفت‌وگو با حسین عزیزی، معاون پژوهش و فناوری ستاد توسعه فناوری‌های مواد و ساخت پیشرفته، نقش ستاد درتحقق این مهم را مورد بررسی قرار داده‌ایم. 

ستاد توسعه فناوری‌های مواد وساخت پیشرفته در جهت تسهیل ارتباط بیشتر با فناوران این حوزه،حمایت از بازیگران مختلف زیست‌بوم نوآوری و فناوری کشور، کمک به کاهش خام‌فروشی در صنایع معدنی، پتروشیمی و نقش‌آفرینی اساسی در توسعه فناوری‌های مبتنی بر مواد نوظهور و روش ساخت و تولید افزودنی در انقلاب صنعتی پیش رو، ذیل معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری تاسیس شده‌است. از وظایف کلان ستاد ساخت و مواد پیشرفته می‌توان به توسعه فناوری‌های این حوزه اشاره کرد. 

تولید مواد پیشرفته‌تر
برای تولید هر نوع از مواد، نوعی قاعده و روش استاندارد وجود دارد که با گسترش آنها خلق ثروت و ارزش افزوده قابل وصول است. در همین راستا، ستاد توسعه فناوری‌های مواد و ساخت پیشرفته در تلاش است با سیاست‌گذاری درست، بیشتر به توسعه مواد و روش‌هایی کمک کند که به‌روزتر هستند؛ از نمونه‌های واضح این مسأله می‌توان به حوزه گسترش چاپگرهای سه‌بعدی اشاره کرد. حسین عزیزی تصریح می‌کند: «ستاد از بدو تأسیس در تلاش بوده تا با تخصیص حمایت‌های بلاعوض به محققان این حوزه، تسهیلات کم‌بهره به شرکت‌های دانش‌بنیان، اشتغال‌زایی در حوزه مواد و ساخت پیشرفته و در سطح کلان با تنظیم سند توسعه مواد و ساخت پیشرفته شورای عالی انقلاب فرهنگی و ابلاغ آن به‌عنوان یک سند بالادستی به سازمان‌های ذی‌ربط، با تبیین اهداف ستاد و سیاست‌گذاری‌های مناسب در جهت تحقق آنها اقدام کند.»

مواد پیشرفته برای تحول صنایع سنتی
مواد پیشرفته نقش مهمی در بهبود عملکرد صنایع مختلف، حتی موارد سنتی‌تر ایفا می‌کند و لزوما قرار نیست که تنها در صنایع پیشرفته کاربرد داشته باشد. برای مثال در صنعت راه‌آهن که قدمت آن به 100‌سال گذشته و بیشتر برمی‌گردد، هنوز توسعه موادی که بتواند در تهیه ریل قطار به کار برده شود و طراحی و تولید آن را بهینه کند، در دستور کار کشورهای مختلف صنعتی قرار دارد. به همین خاطر می‌توان گفت حتی اگر صنعتی پیشرفته و توسعه‌یافته نداشته باشیم، سرمایه‌گذاری در حوزه مواد پیشرفته باز هم توجیه منطقی دارد و حتی ضروری است؛ زیرا وجود مواد مناسب در بهینه‌سازی تأمین چرخه صنعت کشور نقشی اساسی ایفا می‌کند.

مواد پیشرفته در صنایع نوآور
صنایع نوآور هم به‌شدت در حوزه مواد پیشرفته پیشتاز هستند و همین مسأله نیز توسعه این دسته از مواد را ضروری می‌کند؛ صنایعی نظیر تجهیزات پزشکی و تولید ایمپلنت‌هایی که در داخل بدن مورد استفاده قرار می‌گیرند و با گذشت زمان در کیفیت و نحوه تولید آنها تحولات بزرگی رخ می‌دهد و خواص‌شان به‌طور پیوسته بهبود می‌یابد. مثلا در گذشته و در مواردی که پزشکان مجبور می‌شدند سطح استخوان را به‌وسیله عامل خارجی بپوشانند، با توجه به واکنش‌هایی که بدن با آن عامل خارجی نشان می‌داد پلاتین را انتخاب می‌کردند که بعدها تیتانیوم جایگزین این فلز شد و حالا از نوعی آلیاژ فولاد معمولی استفاده می‌شود که در گذشته از به‌کارگیری آن در بدن به دلیل ایجاد سمیت ممانعت می‌شد اما اکنون توسعه مواد فولادی این توانایی را ایجاد کرده است تا مواد جدیدی را گسترش بدهیم که با اجزای بدن واکنش نمی‌دهد. 

چشم‌انداز
معاون پژوهش و فناوری ستاد توسعه فناوری‌های مواد و ساخت پیشرفته با تأکید بر این که توسعه مواد و ساخت پیشرفته در کشور به‌طور کلی در ابتدای مسیر خودش قرار دارد، خاطرنشان می‌کند: «این حوزه در تأمین چرخه‌های مختلف صنعت و فناوری نقشی بنیادین ایفا می‌کند و به همین خاطر باید خیلی زودتر از اینها مورد توجه قرار می‌گرفت؛ زیرا در بسیاری از نمونه‌های توسعه فناوری‌، تحقق کامل تمام مراحل یک چرخه خاص مورد نیاز است و در مراحل متأخرتر تبلور کامل یک چرخه فناوری که می‌تواند به محصول نهایی منجر شود، نیازمند در دسترس بودن مواد مناسب و گاها پیشرفته است.» عزیزی می‌افزاید: «برطرف شدن‌ چالش‌های این چرخه مستلزم تغییر نگرش و ایجاد سازوکاری است که سرمایه‌گذاری مناسب دراین زمینه را چه در حوزه مالی و چه از لحاظ منابع انسانی ایجاب می‌کند.» 

صادق کاشفی - خبرنگار پیشران