درباره رمان «پاک کنها» به قلم آلن رب گرییه و ترجمه پرویز شهدی
قصه گفتن برای سرگرمی؛ کاری بیهوده!
آلن رب گرییه، نویسنده و فیلمساز فرانسوی و مهمترین چهره جنبش رمان نو میگوید که برای اغلب منتقدان هر رمانی پیش از هر چیز نوعی داستان است. رماننویس حقیقی از نظر آنها کسی است که میتواند داستان تعریف کند.
چنان که ابداع حادثههای غیر منتظره، دلهرهآور، هیجانانگیز و سرگرمکننده از طرفی مایه وجاهت و از طرف دیگر مایه دلگرمی نویسنده است. نقد رمان اغلب این گونه است که قصه به صورت خلاصه تعریف میشود و در عین حال تکههای اصلی آن یعنی گرهها و گرهگشاییها، پیرنگ، طرح و توطئه آن تا حدودی شرح و بسط داده میشود.رب گرییه معتقد است که اغلب داوریها در خصوص کتاب به مواردی چون بررسی انسجام پیرنگ، بسط حوادث آن و امور غیر منتظرهای که برای خواننده فراهم آمده است، میپردازند. بنابراین اگر مسألهای در روایت باشد یا تکهای خوب پرورانده نشده باشد یا اگر گسستی در کشش باشد و موجب درجا زدن شود، ازمعایب کتاب به شمار میآید؛ حال آن که جاندار و ساده و صریح بودن از محسنات آن است. رب گرییه طرز نوشتن را مهم میداند. نه بدان معنی که زبان فقط درست و مطبوع و هیجانانگیز باشد که اگر چنین باشد طرز نوشتن وسیله و روشی بیش نیست.وی قصه گفتن برای سرگرمی را کار بیهودهای میداند. طرفداران رمان نو معتقدند که اثر باید به صورت یک امر ضروری جا بیفتد، اما ضروری برای هیچ. رمان «پاک کنها» نخستین اثر رب گرییه است.داستان در زمان جنگ روایت میشود. شخصی سیاسی مورد سوءقصد قرار میگیرد و ماجرای پلیسی رمان آغاز میشود. در این رمان هم مثل باقی آثار نویسندگان رمان نو، رابطه علی و معلولی و توجیه منطقی برای رفتار شخصیتها وجود ندارد. به واقع وجود آدمها و موجودیت آنها کمرنگ میشود و حضور و وجود اشیا اهمیت بسزایی پیدا میکنند. در این رمان هم روابط میان آدمها اهمیت چندانی ندارند. احساسات و عواطفشان نادیده گرفته میشود اما اشیا با جزئیات دقیقی توصیف میشوند. روایت رمانهای رب گرییه درست شبیه یک دوربین فیلمبرداری، بدون هیچ قضاوت و جهتگیری پیش میرود. وی برای مخاطبش تعیین تکلیف نمیکند و جا برای تفسیر آزادانه ازآثار اوبسیار وسیع است.زمان و مکان در پاک کنها به صورت نامعلومی در حرکت است. نام شهرها و مکانها مشخص نیستندوزمان مدام درگذشته وحال میچرخد.دراین کتاب خواننده منفعل نیست و بعد از پایان ذهنش تازه شروع به کشف ماجرا میکند. این کتاب توسط پرویز شهدی ترجمه و در انتشارات نسل آفتاب به چاپ رسیده است.
سعیده اسداللهی - منتقد ادبی
سعیده اسداللهی - منتقد ادبی




