کرمان رتبه اول جذب سرمایه‌گذاری خارجی
کرمان طی دهه‌های گذشته نامی آشنا با انبوهی از چالش‌های انباشته بوده است؛ از خشکسالی‌های مزمن، فشارهای معیشتی، آسیب‌های اجتماعی و مهاجرت‌پذیری بالا گرفته تا ناپایداری در کشاورزی، نابرابری‌های منطقه‌ای و عقب‌ماندگی زیرساختی در برخی نقاط استان که موجب شده بود این منطقه سال‌ها در معرض شاخص‌هایی قرار گیرد که تصویر آن را به‌عنوان استانی محروم و کم‌برخوردار در ذهن افکارعمومی ثبت کند.
محمدرضا افشاری - گروه ایران
اما این تصویر امروز در حال تغییر است و داده‌های رسمی و تحولات میدانی نشان می‌دهد کرمان پس از عبور از دوره‌ای فرسایشی، وارد مرحله‌ای تازه از بازتعریف توان اقتصادی، اجتماعی و سرمایه‌ای خود شده است؛ مرحله‌ای که در آن، شاخص فلاکت دیگر شاخص مسلط بر تحلیل وضعیت استان نیست.
بهبود شاخص‌های اقتصادی، جهش در جذب سرمایه‌گذاری خارجی، فعال‌شدن ظرفیت‌های معدنی، کشاورزی و گردشگری و همزمان، آغاز مواجهه ساختاری با آسیب‌های اجتماعی، نشانه‌های تغییر مسیری است که کرمان در پیش گرفته است؛ استانی که سال‌ها بار مشکلات تاریخی را به دوش می‌کشید، امروز تلاش دارد با اتکا به مزیت‌های نسبی، مدیریت هدفمند و بازسازی اعتماد عمومی، خود را در ردیف استان‌های پیشرو کشور تعریف کند.
کرمان با اقلیم چهار فصل، خاک حاصلخیز و تنوع کم‌نظیر، میزبان بیش از ۷۰ نوع محصول زراعی و ۵۰نوع محصول باغی است. سالانه بیش از یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن محصولات زراعی و حدود پنج میلیون و ۶۴۸ هزار تن محصولات باغی در استان تولید می‌شود؛ ظرفیتی که علاوه بر تأمین بازار داخلی، نقش مهمی در ارزآوری و صادرات دارد. با این‌حال سهم کشاورزان از این ارزش افزوده، همواره کمتر از حد انتظار بوده است.
جابر زبرجدی، کارشناس حوزه کشاورزی با بیان این‌که کشاورزی همچنان یکی از پیچیده‌ترین عرصه‌های تصمیم‌گیری در کرمان به‌شمار می‌آید، به جام‌جم می‌گوید: «استانی که قطب تولید پسته، خرما، مرکبات و محصولات جالیزی کشور محسوب می‌شود، همزمان با محدودیت شدید منابع آب، الگوهای کشت غیرعلمی و فشار فزاینده هزینه‌های تولید روبه‌روست. این تضاد، معیشت حدود یک‌میلیون نفر را به چالشی مستمر تبدیل کرده است.»
او ادامه می‌دهد: «خشکسالی، افت سطح آب‌های زیرزمینی، آفات، خسارات ناشی از تغییرات اقلیمی و ضعف صنایع تبدیلی، باعث شده سود واقعی به‌جای تولیدکننده، به حلقه‌های واسطه‌ای منتقل شود. گلایه‌های کشاورزان شمال، شرق و جنوب استان، اگرچه در جزئیات متفاوت است اما در یک نقطه اشتراک هستند و آن هم نبود حمایت مؤثر و پایدار است.»
رئیس سازمان جهاد کشاورزی کرمان، ریشه بسیاری از مشکلات را در کمبود نقدینگی، نرخ بالای تسهیلات، ضعف بیمه، نبود صنایع تبدیلی و ناترازی ساختار بهره‌برداری می‌داند.
به گفته علی باقری، اصلاح الگوی کشت، توسعه گلخانه‌ها، اجرای سامانه‌های نوین آبیاری، حمایت هدفمند از صادرات، نوسازی باغات و تقویت تعاونی‌ها، تنها راه عبور پایدار از بحران است؛ راهی که بدون مداخله هوشمند دولت و همراهی بخش خصوصی به مقصد نمی‌رسد.
در کنار کشاورزی، کرمان با در اختیار داشتن بیش از هشت میلیارد تن ذخایر اثبات‌شده معدنی، جایگاه نخست معدنی کشور را دارد و استخراج سالانه حدود ۱۴۰ میلیون تن مواد معدنی، این استان را به یکی از پیشران‌های اصلی رشد اقتصادی ایران تبدیل کرده است. توسعه فعالیت‌های اکتشافی، ورود فناوری‌های نوین و نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها، افق روشنی پیش‌روی بخش معدن کرمان ترسیم کرده است.
همزمان، شتاب صنعتی‌شدن استان و توجه ویژه به گردشگری، از دیگر محورهای تحول کرمان به‌شمار می‌رود. ثبت جهانی روستای شفیع‌آباد، پیگیری ایجاد منطقه ویژه گردشگری «ملک سلیمان» و ظرفیت بالای بناهای تاریخی، نشان می‌دهد گردشگری می‌تواند به یکی از مکمل‌های پایدار اقتصاد استان تبدیل شود.
آسیب‌های اجتماعی؛ چالش همزمان توسعه
با این‌که کرمان در زمینه‌های مختلف دارای ظرفیت‌های بسیار بالایی است اما با مجموعه‌ای از آسیب‌های اجتماعی نیز روبه‌روست؛ از حاشیه‌نشینی و مهاجرت‌پذیری بالا تا اعتیاد، کودکان کار و نابرابری‌های فرهنگی. مسئولان قضایی و اجتماعی استان هشدار می‌دهند بی‌توجهی به این مسائل، می‌تواند سرمایه اجتماعی را فرسوده و مسیر توسعه را ناهموار کند. در این میان، تأکید بر مشارکت مردمی، نقش خانواده، هم‌افزایی نهادی و استفاده از ظرفیت خیرین، به‌عنوان راهبرد مکمل توسعه اقتصادی مطرح شده است.
با این اوصاف، آنچه امروز کرمان را از گذشته متمایز می‌کند، نه انکار مشکلات، بلکه تغییر زاویه نگاه به آنهاست. استانی که سال‌ها زیر فشار شاخص‌های منفی تعریف می‌شد، اکنون با تکیه برمعادن غنی،کشاورزی متنوع، ظرفیت‌های گردشگری و جذب سرمایه‌گذاری، در حال بازآرایی جایگاه خود در نقشه توسعه کشور است. خروج از شاخص فلاکت، اگرچه پایان راه نیست اما نشانه‌ای روشن از آغاز فصلی تازه برای دیار کریمان است؛ فصلی که در آن، عبور از بحران به شرط تصمیم‌گیری‌های جسورانه و اصلاحات ساختاری، دست‌یافتنی به نظر می‌رسد.
استاندار کرمان در تشریح وضعیت جدید استان با صراحت بر تغییر جایگاه کرمان در شاخص‌های کلان اقتصادی تأکید کرده و می‌گوید: «کرمان از شاخص فلاکت عبور کرده و اکنون در جمع ۱۰ استان برتر کشور قرار گرفته است؛ گزاره‌ای که تنها یک اعلام موضع سیاسی نیست، بلکه بر پایه بهبود همزمان شاخص‌هایی چون اشتغال، سرمایه‌گذاری و تحرک اقتصادی استوار است.»
محمدعلی طالبی با اشاره به کسب رتبه نخست جذب سرمایه‌گذاری خارجی در کشور، این موفقیت را نشانه افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران به ثبات و ظرفیت‌های اقتصادی کرمان می‌داند و معتقد است که فراهم شدن بسترهای جدید سرمایه‌گذاری، نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییر سیمای اقتصادی استان داشته است.
استاندار کرمان همچنین با طرح رویکرد «لبخند دنیا به کرمان ۱۴۰۵» از برنامه‌ریزی برای میزبانی رویدادهای ملی و بین‌المللی خبر داده و می‌گوید: «هدف از این رویکرد، ارتقای جایگاه کرمان در مقیاس منطقه‌ای و جهانی و پیوند دادن اقتصاد استان با جریان‌های نوین سرمایه و گردشگری‌است.»
او گردشگری را یکی از پیشران‌های آینده توسعه کرمان معرفی کرده و از پیگیری ایجاد منطقه ویژه گردشگری ملک سلیمان خبر می‌دهد.
طالبی با بیان این‌که ثبت جهانی روستای شفیع‌آباد به‌عنوان بهترین روستای گردشگری جهان، تنها یک عنوان افتخاری نیست، بلکه فرصتی برای فعال‌سازی زنجیره ارزش گردشگری در استان به‌شمار می‌رود، تصریح می‌کند: «تداوم این مسیر، بدون هم‌افزایی مدیران، نخبگان و فعالان اقتصادی و اجتماعی ممکن نخواهد بود.»
بهبود شاخص‌های اقتصادی، جهش در جذب سرمایه‌گذاری خارجی، فعال‌شدن ظرفیت‌های معدنی، کشاورزی و گردشگری و همزمان، آغاز مواجهه ساختاری با آسیب‌های اجتماعی، نشانه‌های تغییر مسیری است که کرمان در پیش گرفته است؛ استانی که سال‌ها بار مشکلات تاریخی را به دوش می‌کشید، امروز تلاش دارد با اتکا به مزیت‌های نسبی، مدیریت هدفمند و بازسازی اعتماد عمومی، خود را در ردیف استان‌های پیشرو کشور تعریف کند.
کرمان با اقلیم چهار فصل، خاک حاصلخیز و تنوع کم‌نظیر، میزبان بیش از ۷۰ نوع محصول زراعی و ۵۰نوع محصول باغی است. سالانه بیش از یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن محصولات زراعی و حدود پنج میلیون و ۶۴۸ هزار تن محصولات باغی در استان تولید می‌شود؛ ظرفیتی که علاوه بر تأمین بازار داخلی، نقش مهمی در ارزآوری و صادرات دارد. با این‌حال سهم کشاورزان از این ارزش افزوده، همواره کمتر از حد انتظار بوده است.
جابر زبرجدی، کارشناس حوزه کشاورزی با بیان این‌که کشاورزی همچنان یکی از پیچیده‌ترین عرصه‌های تصمیم‌گیری در کرمان به‌شمار می‌آید، به جام‌جم می‌گوید: «استانی که قطب تولید پسته، خرما، مرکبات و محصولات جالیزی کشور محسوب می‌شود، همزمان با محدودیت شدید منابع آب، الگوهای کشت غیرعلمی و فشار فزاینده هزینه‌های تولید روبه‌روست. این تضاد، معیشت حدود یک‌میلیون نفر را به چالشی مستمر تبدیل کرده است.»
او ادامه می‌دهد: «خشکسالی، افت سطح آب‌های زیرزمینی، آفات، خسارات ناشی از تغییرات اقلیمی و ضعف صنایع تبدیلی، باعث شده سود واقعی به‌جای تولیدکننده، به حلقه‌های واسطه‌ای منتقل شود. گلایه‌های کشاورزان شمال، شرق و جنوب استان، اگرچه در جزئیات متفاوت است اما در یک نقطه اشتراک هستند و آن هم نبود حمایت مؤثر و پایدار است.»
رئیس سازمان جهاد کشاورزی کرمان، ریشه بسیاری از مشکلات را در کمبود نقدینگی، نرخ بالای تسهیلات، ضعف بیمه، نبود صنایع تبدیلی و ناترازی ساختار بهره‌برداری می‌داند.
به گفته علی باقری، اصلاح الگوی کشت، توسعه گلخانه‌ها، اجرای سامانه‌های نوین آبیاری، حمایت هدفمند از صادرات، نوسازی باغات و تقویت تعاونی‌ها، تنها راه عبور پایدار از بحران است؛ راهی که بدون مداخله هوشمند دولت و همراهی بخش خصوصی به مقصد نمی‌رسد.
در کنار کشاورزی، کرمان با در اختیار داشتن بیش از هشت میلیارد تن ذخایر اثبات‌شده معدنی، جایگاه نخست معدنی کشور را دارد و استخراج سالانه حدود ۱۴۰ میلیون تن مواد معدنی، این استان را به یکی از پیشران‌های اصلی رشد اقتصادی ایران تبدیل کرده است. توسعه فعالیت‌های اکتشافی، ورود فناوری‌های نوین و نقش‌آفرینی دانشگاه‌ها، افق روشنی پیش‌روی بخش معدن کرمان ترسیم کرده است.
همزمان، شتاب صنعتی‌شدن استان و توجه ویژه به گردشگری، از دیگر محورهای تحول کرمان به‌شمار می‌رود. ثبت جهانی روستای شفیع‌آباد، پیگیری ایجاد منطقه ویژه گردشگری «ملک سلیمان» و ظرفیت بالای بناهای تاریخی، نشان می‌دهد گردشگری می‌تواند به یکی از مکمل‌های پایدار اقتصاد استان تبدیل شود.
آسیب‌های اجتماعی؛ چالش همزمان توسعه
با این‌که کرمان در زمینه‌های مختلف دارای ظرفیت‌های بسیار بالایی است اما با مجموعه‌ای از آسیب‌های اجتماعی نیز روبه‌روست؛ از حاشیه‌نشینی و مهاجرت‌پذیری بالا تا اعتیاد، کودکان کار و نابرابری‌های فرهنگی. مسئولان قضایی و اجتماعی استان هشدار می‌دهند بی‌توجهی به این مسائل، می‌تواند سرمایه اجتماعی را فرسوده و مسیر توسعه را ناهموار کند. در این میان، تأکید بر مشارکت مردمی، نقش خانواده، هم‌افزایی نهادی و استفاده از ظرفیت خیرین، به‌عنوان راهبرد مکمل توسعه اقتصادی مطرح شده است.
با این اوصاف، آنچه امروز کرمان را از گذشته متمایز می‌کند، نه انکار مشکلات، بلکه تغییر زاویه نگاه به آنهاست. استانی که سال‌ها زیر فشار شاخص‌های منفی تعریف می‌شد، اکنون با تکیه برمعادن غنی،کشاورزی متنوع، ظرفیت‌های گردشگری و جذب سرمایه‌گذاری، در حال بازآرایی جایگاه خود در نقشه توسعه کشور است. خروج از شاخص فلاکت، اگرچه پایان راه نیست اما نشانه‌ای روشن از آغاز فصلی تازه برای دیار کریمان است؛ فصلی که در آن، عبور از بحران به شرط تصمیم‌گیری‌های جسورانه و اصلاحات ساختاری، دست‌یافتنی به نظر می‌رسد.
استاندار کرمان در تشریح وضعیت جدید استان با صراحت بر تغییر جایگاه کرمان در شاخص‌های کلان اقتصادی تأکید کرده و می‌گوید: «کرمان از شاخص فلاکت عبور کرده و اکنون در جمع ۱۰ استان برتر کشور قرار گرفته است؛ گزاره‌ای که تنها یک اعلام موضع سیاسی نیست، بلکه بر پایه بهبود همزمان شاخص‌هایی چون اشتغال، سرمایه‌گذاری و تحرک اقتصادی استوار است.»
محمدعلی طالبی با اشاره به کسب رتبه نخست جذب سرمایه‌گذاری خارجی در کشور، این موفقیت را نشانه افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران به ثبات و ظرفیت‌های اقتصادی کرمان می‌داند و معتقد است که فراهم شدن بسترهای جدید سرمایه‌گذاری، نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییر سیمای اقتصادی استان داشته است.
استاندار کرمان همچنین با طرح رویکرد «لبخند دنیا به کرمان ۱۴۰۵» از برنامه‌ریزی برای میزبانی رویدادهای ملی و بین‌المللی خبر داده و می‌گوید: «هدف از این رویکرد، ارتقای جایگاه کرمان در مقیاس منطقه‌ای و جهانی و پیوند دادن اقتصاد استان با جریان‌های نوین سرمایه و گردشگری‌است.»
او گردشگری را یکی از پیشران‌های آینده توسعه کرمان معرفی کرده و از پیگیری ایجاد منطقه ویژه گردشگری ملک سلیمان خبر می‌دهد.
طالبی با بیان این‌که ثبت جهانی روستای شفیع‌آباد به‌عنوان بهترین روستای گردشگری جهان، تنها یک عنوان افتخاری نیست، بلکه فرصتی برای فعال‌سازی زنجیره ارزش گردشگری در استان به‌شمار می‌رود، تصریح می‌کند: «تداوم این مسیر، بدون هم‌افزایی مدیران، نخبگان و فعالان اقتصادی و اجتماعی ممکن نخواهد بود.»
