رئیس‌جمهور آمریکا ناتو و متحدان خود را برای یاری ندادن واشنگتن در بازگشایی تنگه هرمز شماتت کرد
تنهایی ترامپ در تنگه
درحالی که هنوز دود جنگی که آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران به راه انداخته‌اند از آسمان منطقه کنار نرفته، یکی از حیاتی‌ترین شریان‌های انرژی جهان به صحنه بحرانی کم‌سابقه تبدیل شده است؛ بحرانی که نه‌تنها بازار نفت را دچار شوک کرده بلکه موقعیت رهبری آمریکا در نظم جهانی را نیز زیر سؤال برده است.
تنگه هرمز؛ گذرگاهی که نزدیک به یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور میکند اکنون به نقطه‌ای پرتنش تبدیل شده و روند کشتیرانی تجاری در آن به شدت مختل شده است. در پی حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، نیروهای نظامی ایران با استفاده از مجموعه‌ای از ابزارهای بازدارنده شامل حملات موشکی و حضور قایق‌های تندرو، عملاً شرایط عبور امن کشتی‌های تجاری در این آبراه را با چالش جدی روبه‌رو کرده‌اند. همین وضعیت، واشنگتن را در برابر یک بحران پیچیده قرار داده است؛ بحرانی که بسیاری از تحلیلگران آن را نتیجه مستقیم سیاست‌های تهاجمی دولت در قبال ایران می‌دانند.
هرمز؛ گلوگاه انرژی جهان
هرمز برای دهه‌ها یکی از حساس‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان بوده است. در شرایط عادی حدود ۲۰ درصد نفت مصرفی جهان از این مسیر عبور میکند؛ نفتی که عمدتاً از کشورهای خلیج فارس راهی بازارهای آسیایی و اروپایی می‌شود.
اکنون با افزایش تنش‌های نظامی، این مسیر حیاتی به محیطی پرخطر برای کشتی‌های تجاری تبدیل شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در روزهای اخیر چندین کشتی هنگام عبور از این منطقه هدف حمله قرار گرفته‌اند و برخی شرکت‌های بزرگ کشتیرانی نیز مسیرهای خود را تغییر داده‌اند.
این تحولات، بازار جهانی انرژی را به شدت نگران کرده است. در صورت تداوم اختلال در عبور نفتکش‌ها از هرمز، قیمت انرژی می‌تواند با جهشی قابل توجه روبه‌رو شود؛ وضعیتی که اقتصادهای صنعتی وابسته به واردات نفت را به شدت تحت فشار قرار خواهد داد.
کابوس نظامی برای نیروی دریایی آمریکا
اما پرسش اصلی این است: آیا آمریکا قادر است این گذرگاه را به سرعت بازگشایی کند؟
بر اساس گزارش رسانه‌های آمریکایی و اظهارات منابع نظامی، پاسخ چندان امیدوارکننده نیست. کارشناسان نظامی می‌گویند در صورت ادامه وضعیت بحرانی در تنگه عملیات پاکسازی مین‌ها و تأمین امنیت مسیر کشتیرانی در چنین محیطی می‌تواند ماه‌ها طول بکشد.
دلیل آن نیز روشن است؛ ایران طی سال‌های گذشته یک شبکه دفاع ساحلی پیچیده در اطراف هرمز ایجاد کرده که شامل موشک‌های‌ضدکشتی،سامانه‌های راداری،پهپادهاوناوگان قایق‌های‌تندرواست.منابع نظامی‌آمریکایی هشدارداده‌اند که اسکورت نفتکش‌ها در این آبراه باریک می‌تواند به یک «کابوس عملیاتی ولجستیکی»برای نیروی دریایی آمریکا تبدیل شود.
سردرگمی در کاخ سفید
در حالی که بحران هرمز روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌شود، اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا نیز از نوعی سردرگمی در واشنگتن حکایت دارد.
ترامپ در طول یک روز چند موضع کاملاً متفاوت اتخاذ میکند، یکبار اعلام میکند: «تنگه هرمز باز است.» چند ساعت بعد می‌گوید: «ما تنگه هرمز را باز می‌کنیم.» و چند ساعت بعدتر به کشورهای دوست خود حمله میکند و می‌گوید: «کشورهایی که نفت خود را از طریق تنگه هرمز دریافت می‌کنند باید از این گذرگاه محافظت کنند.» این تغییر لحن سریع نشان می‌دهد واشنگتن هنوز راهبرد روشنی برای مواجهه با بحران ندارد.
ترامپ در ادامه تلاش کرد با فشار بر متحدان، آن‌ها را وارد بحران کند. او هشدار داد اگر متحدان آمریکا برای باز نگه داشتن این گذرگاه کمک نکنند، این مسئله می‌تواند آینده را تحت تأثیر قرار دهد.
استمداد از جهان
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد کشورهایی که از طریق هرمز نفت دریافت می‌کنند باید مسئولیت حفاظت از آن را بر عهده بگیرند و واشنگتن نیز از آن‌ها حمایت خواهد کرد.
او حتی نام چند کشور را به طور مشخص مطرح کرد و از آن‌ها خواست ناوهای جنگی خود را برای حفاظت از کشتیرانی به منطقه اعزام کنند؛ از جمله چین، فرانسه، ژاپن، کره جنوبی و بریتانیا.
در آخرین مورد ترامپ در گفت‌وگو با فایننشیال تایمز هشدار داد اگر متحدان آمریکا برای باز نگه داشتن تنگه هرمز کمک نکنند، ناتو با آینده‌ای «بسیار بد» روبه‌رو می‌شود.
ترامپ حتی دیدار برنامه‌ریزی‌شده خود با رئیس جمهور چین را به تعویق انداخته است تا از این موضوع به عنوان اهرم فشار بر چین برای مشارکت در عملیات امنیتی در هرمز استفاده کند.
پاسخ سرد متحدان
اما پاسخ جهان به این درخواست، بسیار سردتر از آن چیزی بود که کاخ سفید انتظار داشت. فرانسه اعلام کرد ناوهای جنگی خود را به تنگه هرمز اعزام نخواهد کرد و تأکید کرد ناو هواپیمابر این کشور در شرق مدیترانه باقی خواهد ماند.
چین نیز اعلام کرد به عنوان «دوست کشورهای خاورمیانه» نقش سازنده‌ای برای کاهش تنش ایفا خواهد کرد؛ موضعی که عملاً به معنای فاصله گرفتن از مداخله نظامی بود. در توکیو نیز مقام‌های ژاپنی اعلام کردند که این کشور صرفاً به دلیل درخواست واشنگتن ناوهای خود را اعزام نخواهد کرد و در این زمینه تصمیم مستقل خواهد گرفت.
بریتانیا وکره جنوبی نیزصرفاً از«بررسی گزینه‌ها»سخن گفته‌اند؛عبارتی دیپلماتیک که معمولاً به معنای پرهیزازتعهد فوری است. در همین حال برخی کشورها مانند آلمان و استرالیا نیز اعلام کرده‌اند که تصمیمی برای ورود به این درگیری ندارند.
بحران خودساخته واشنگتن
بسیاری از تحلیلگران معتقدند دلیل اصلی این احتیاط جهانی آن است که بسیاری از دولت‌ها بحران فعلی را نتیجه مستقیم جنگی می‌دانند که واشنگتن و تل‌آویو علیه ایران آغاز کرده‌اند. به بیان دیگر، متحدان آمریکا تمایلی ندارند وارد درگیری‌ای شوند که می‌تواند به یک جنگ گسترده تبدیل شود؛ به‌ویژه در شرایطی که پیامدهای اقتصادی آن نیز نامعلوم است.
برخی تحلیلگران غربی حتی معتقدند این بحران می‌تواند شکاف‌های عمیقی در اتحادهای غربی ایجاد کند؛ زیرا بسیاری از کشورهای اروپایی ترجیح می‌دهند به جای تشدید تنش، به دنبال مسیرهای دیپلماتیک برای کاهش بحران باشند.
آمریکا در بن بست
آنچه در بحران فعلی بیش از هر چیز آشکار شده، نقش تعیین‌کننده هرمز در معادلات ژئوپلیتیکی جهان است. ایران با اتکا به موقعیت جغرافیایی و توانمندی‌های نظامی خود نشان داده که می‌تواند در صورت وقوع جنگ، یکی از مهم‌ترین شریان‌های انرژی جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
همین مسئله باعث شده بسیاری از تحلیلگران غربی هشدار دهند که ادامه درگیری می‌تواند اقتصاد جهانی را با شوک‌های شدید انرژی مواجه کند. در چنین شرایطی، دولت ترامپ با یک بن‌بست استراتژیک مواجه شده است.
از یک سو واشنگتن نمی‌تواند به راحتی عملیات نظامی گسترده‌ای برای بازگشایی هرمز آغاز کند، زیرا چنین اقدامی می‌تواند به درگیری مستقیم و پرهزینه با ایران منجر شود. ازسوی دیگر، ادامه بسته ماندن این گذرگاه می‌تواند بازار انرژی جهان و اقتصاد متحدان آمریکا را دچار بحران کند.
نتیجه این معادله پیچیده آن است که رئیس‌جمهور آمریکا، پس ازهفته‌ها سخن گفتن از «پیروزی کامل»، اکنون تلاش میکند دیگران را وارد بحرانی کند که بسیاری آن را محصول ماجراجویی‌های خود او می‌دانند.
و شاید به همین دلیل است که در حالی که هرمز همچنان در التهاب به سر می‌برد، واشنگتن بیش از هر زمان دیگری در جست‌وجوی شریکانی است که حاضر باشند هزینه‌های این بحران را با آن تقسیم کنند؛ شریکانی که تاکنون نشانه‌ای از تمایل جدی برای ورود به این میدان نشان نداده‌اند.
هرمز؛ گلوگاه انرژی جهان
هرمز برای دهه‌ها یکی از حساس‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان بوده است. در شرایط عادی حدود ۲۰ درصد نفت مصرفی جهان از این مسیر عبور میکند؛ نفتی که عمدتاً از کشورهای خلیج فارس راهی بازارهای آسیایی و اروپایی می‌شود.
اکنون با افزایش تنش‌های نظامی، این مسیر حیاتی به محیطی پرخطر برای کشتی‌های تجاری تبدیل شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که در روزهای اخیر چندین کشتی هنگام عبور از این منطقه هدف حمله قرار گرفته‌اند و برخی شرکت‌های بزرگ کشتیرانی نیز مسیرهای خود را تغییر داده‌اند.
این تحولات، بازار جهانی انرژی را به شدت نگران کرده است. در صورت تداوم اختلال در عبور نفتکش‌ها از هرمز، قیمت انرژی می‌تواند با جهشی قابل توجه روبه‌رو شود؛ وضعیتی که اقتصادهای صنعتی وابسته به واردات نفت را به شدت تحت فشار قرار خواهد داد.
کابوس نظامی برای نیروی دریایی آمریکا
اما پرسش اصلی این است: آیا آمریکا قادر است این گذرگاه را به سرعت بازگشایی کند؟
بر اساس گزارش رسانه‌های آمریکایی و اظهارات منابع نظامی، پاسخ چندان امیدوارکننده نیست. کارشناسان نظامی می‌گویند در صورت ادامه وضعیت بحرانی در تنگه عملیات پاکسازی مین‌ها و تأمین امنیت مسیر کشتیرانی در چنین محیطی می‌تواند ماه‌ها طول بکشد.
دلیل آن نیز روشن است؛ ایران طی سال‌های گذشته یک شبکه دفاع ساحلی پیچیده در اطراف هرمز ایجاد کرده که شامل موشک‌های‌ضدکشتی،سامانه‌های راداری،پهپادهاوناوگان قایق‌های‌تندرواست.منابع نظامی‌آمریکایی هشدارداده‌اند که اسکورت نفتکش‌ها در این آبراه باریک می‌تواند به یک «کابوس عملیاتی ولجستیکی»برای نیروی دریایی آمریکا تبدیل شود.
سردرگمی در کاخ سفید
در حالی که بحران هرمز روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌شود، اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا نیز از نوعی سردرگمی در واشنگتن حکایت دارد.
ترامپ در طول یک روز چند موضع کاملاً متفاوت اتخاذ میکند، یکبار اعلام میکند: «تنگه هرمز باز است.» چند ساعت بعد می‌گوید: «ما تنگه هرمز را باز می‌کنیم.» و چند ساعت بعدتر به کشورهای دوست خود حمله میکند و می‌گوید: «کشورهایی که نفت خود را از طریق تنگه هرمز دریافت می‌کنند باید از این گذرگاه محافظت کنند.» این تغییر لحن سریع نشان می‌دهد واشنگتن هنوز راهبرد روشنی برای مواجهه با بحران ندارد.
ترامپ در ادامه تلاش کرد با فشار بر متحدان، آن‌ها را وارد بحران کند. او هشدار داد اگر متحدان آمریکا برای باز نگه داشتن این گذرگاه کمک نکنند، این مسئله می‌تواند آینده را تحت تأثیر قرار دهد.
استمداد از جهان
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد کشورهایی که از طریق هرمز نفت دریافت می‌کنند باید مسئولیت حفاظت از آن را بر عهده بگیرند و واشنگتن نیز از آن‌ها حمایت خواهد کرد.
او حتی نام چند کشور را به طور مشخص مطرح کرد و از آن‌ها خواست ناوهای جنگی خود را برای حفاظت از کشتیرانی به منطقه اعزام کنند؛ از جمله چین، فرانسه، ژاپن، کره جنوبی و بریتانیا.
در آخرین مورد ترامپ در گفت‌وگو با فایننشیال تایمز هشدار داد اگر متحدان آمریکا برای باز نگه داشتن تنگه هرمز کمک نکنند، ناتو با آینده‌ای «بسیار بد» روبه‌رو می‌شود.
ترامپ حتی دیدار برنامه‌ریزی‌شده خود با رئیس جمهور چین را به تعویق انداخته است تا از این موضوع به عنوان اهرم فشار بر چین برای مشارکت در عملیات امنیتی در هرمز استفاده کند.
پاسخ سرد متحدان
اما پاسخ جهان به این درخواست، بسیار سردتر از آن چیزی بود که کاخ سفید انتظار داشت. فرانسه اعلام کرد ناوهای جنگی خود را به تنگه هرمز اعزام نخواهد کرد و تأکید کرد ناو هواپیمابر این کشور در شرق مدیترانه باقی خواهد ماند.
چین نیز اعلام کرد به عنوان «دوست کشورهای خاورمیانه» نقش سازنده‌ای برای کاهش تنش ایفا خواهد کرد؛ موضعی که عملاً به معنای فاصله گرفتن از مداخله نظامی بود. در توکیو نیز مقام‌های ژاپنی اعلام کردند که این کشور صرفاً به دلیل درخواست واشنگتن ناوهای خود را اعزام نخواهد کرد و در این زمینه تصمیم مستقل خواهد گرفت.
بریتانیا وکره جنوبی نیزصرفاً از«بررسی گزینه‌ها»سخن گفته‌اند؛عبارتی دیپلماتیک که معمولاً به معنای پرهیزازتعهد فوری است. در همین حال برخی کشورها مانند آلمان و استرالیا نیز اعلام کرده‌اند که تصمیمی برای ورود به این درگیری ندارند.
بحران خودساخته واشنگتن
بسیاری از تحلیلگران معتقدند دلیل اصلی این احتیاط جهانی آن است که بسیاری از دولت‌ها بحران فعلی را نتیجه مستقیم جنگی می‌دانند که واشنگتن و تل‌آویو علیه ایران آغاز کرده‌اند. به بیان دیگر، متحدان آمریکا تمایلی ندارند وارد درگیری‌ای شوند که می‌تواند به یک جنگ گسترده تبدیل شود؛ به‌ویژه در شرایطی که پیامدهای اقتصادی آن نیز نامعلوم است.
برخی تحلیلگران غربی حتی معتقدند این بحران می‌تواند شکاف‌های عمیقی در اتحادهای غربی ایجاد کند؛ زیرا بسیاری از کشورهای اروپایی ترجیح می‌دهند به جای تشدید تنش، به دنبال مسیرهای دیپلماتیک برای کاهش بحران باشند.
آمریکا در بن بست
آنچه در بحران فعلی بیش از هر چیز آشکار شده، نقش تعیین‌کننده هرمز در معادلات ژئوپلیتیکی جهان است. ایران با اتکا به موقعیت جغرافیایی و توانمندی‌های نظامی خود نشان داده که می‌تواند در صورت وقوع جنگ، یکی از مهم‌ترین شریان‌های انرژی جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
همین مسئله باعث شده بسیاری از تحلیلگران غربی هشدار دهند که ادامه درگیری می‌تواند اقتصاد جهانی را با شوک‌های شدید انرژی مواجه کند. در چنین شرایطی، دولت ترامپ با یک بن‌بست استراتژیک مواجه شده است.
از یک سو واشنگتن نمی‌تواند به راحتی عملیات نظامی گسترده‌ای برای بازگشایی هرمز آغاز کند، زیرا چنین اقدامی می‌تواند به درگیری مستقیم و پرهزینه با ایران منجر شود. ازسوی دیگر، ادامه بسته ماندن این گذرگاه می‌تواند بازار انرژی جهان و اقتصاد متحدان آمریکا را دچار بحران کند.
نتیجه این معادله پیچیده آن است که رئیس‌جمهور آمریکا، پس ازهفته‌ها سخن گفتن از «پیروزی کامل»، اکنون تلاش میکند دیگران را وارد بحرانی کند که بسیاری آن را محصول ماجراجویی‌های خود او می‌دانند.
و شاید به همین دلیل است که در حالی که هرمز همچنان در التهاب به سر می‌برد، واشنگتن بیش از هر زمان دیگری در جست‌وجوی شریکانی است که حاضر باشند هزینه‌های این بحران را با آن تقسیم کنند؛ شریکانی که تاکنون نشانه‌ای از تمایل جدی برای ورود به این میدان نشان نداده‌اند.
