قفس‌های دریایی، قدرت آبزی‌پروری در آب‌های آزاد
سیستانوبلوچستان روی خط تماس مستقیم با آب‌های آزاد اقیانوسی ایستاده؛ امتیازی که این استان را به دارنده بالاترین ظرفیت کشور در تولید ماهیان دریایی در قفس تبدیل کرده است. در سواحل استان، تلفیق آب با‌کیفیت و دمای مناسب، عدم هرگونه آلودگی صنعتی و عمق ایده‌آل در فاصله‌ای کوتاه از ساحل، شرایطی نادر را در نقشه شیلات ایران رقم زده که برای استقرار قفس‌های دریایی بی‌نظیر است. نیروی کار بومی ماهر و آشنا به فنون آبزی‌پروری، شناسایی اراضی پشتیبان ساحلی در پشت مزارع دریایی و وجود سایت ۴۰۰۰ هکتاری پرورش میگو در گواتر، بر وزن این مزیت‌ها افزوده‌اند. پیش‌بینی می‌شود تولید میگو در سیستانوبلوچستان به حدود ۵۰۰۰ تن برسد که بخشی از آن به سایر استان‌های میگوپرور ارسال خواهد شد. با سهم ۲۳درصدی از تولید ملی، سیستانوبلوچستان بی‌دلیل «پایتخت آبزی‌پروری ایران» نام نگرفته است.
محمدرضا افشاری-گروه ایران
سواحل مکران در سیستانوبلوچستان یک فرصت اقتصادی است که می‌تواند مسیر توسعه استان را تغییر دهد. در سال‌های اخیر، هرجا بحث اقتصاد دریا به میان آمده، نگاه‌ها به چابهار، کنارک و گواتر دوخته شده است؛ جایی که آب اقیانوسی، عمق مناسب و گردش طبیعی جریان‌ها، امکان پرورش صنعتی ماهیان دریایی را فراهم می‌کند. همین ویژگی‌هاست که ظرفیت پرورش ماهی در قفس را در این استان از یک طرح آزمایشی به یک گزینه راهبردی تبدیل کرده. به اعتقاد کارشناسان شیلات، مزیت رقابتی استان سیستانوبلوچستان در حوزه قفس‌های دریایی، محدود به طول خط ساحلی نیست. این مزیت حاصل تعامل چند عامل کلیدی است: دمای مناسب و کیفیت مطلوب آب، عاری‌بودن بخش عظیمی از سواحل از هرگونه آلودگی صنعتی و مهم‌تر از همه، عمق ایده‌آل در کمترین فاصله از خشکی. این یعنی هزینه‌های لجستیک و پشتیبانی قفس‌ها کاهش می‌یابد و سرمایه‌گذاری توجیه اقتصادی بیشتری پیدا می‌کند. از سوی دیگر، اراضی پشتیبان ساحلی تعیین‌شده، مانع از گسست زنجیره تولید از دریا تا خشکی می‌شوند. در همین چارچوب، معاون آبزی‌پروری اداره‌کل شیلات سیستانوبلوچستان از اجرای پروژه‌های مشخص قفس خبر داده است. جواد غلامی به جام‌جم می‌گوید: «هم‌اکنون پروژه پرورش ماهی در دریا با قفس‌های پایه کششی (TLC) در منطقه رمین با ظرفیت ۱۲۰تن در سال نصب و راه‌اندازی شده است. همچنین در منطقه رمین یک طرح آبزی‌پروری ۵۰۰ تنی توسط سرمایه‌گذار پس از اخذ مجوزهای مربوط در حال اجراست.» او تأکید می‌کند که توسعه پرورش ماهی در قفس، علاوه بر اشتغال، می‌تواند پایه‌ای برای شکل‌گیری صنایع فرآوری و صادرات در چابهار باشد.
اما آبزی‌پروری دریایی را نمی‌توان به‌منزله یک پروژه تک‌نقطه‌ای دید. تا وقتی تکثیر، خوراک، حمل‌ونقل سردخانه‌ای، فرآوری و بازار در یک زنجیره منسجم قرار نگیرند، ظرفیت‌ها به تولید پایدار تبدیل نمی‌شوند. غلامی نیز به همین حلقه‌های خالی اشاره می‌کند: «با توجه به نبود سرحلقه تولید ماهیان در دریا و لزوم احداث مراکز تکثیر برای تکمیل زنجیره تولید در استان و کاهش هزینه‌ها، اقدامات اولیه جهت تأمین نهاده‌های اولیه در سیستانوبلوچستان در حال انجام است.»
سهم ۲۳ درصدی؛ فرصت ملی، مسئولیت استانی
وقتی از سیستانوبلوچستان به‌عنوان پایتخت آبزی‌پروری یاد می‌شود، پشت این عنوان یک عدد مهم قرار دارد و آن‌هم سهم ۲۳درصدی از تولید محصولات شیلاتی کشور است. معاون آبزی‌پروری سازمان شیلات ایران در بازدید از طرح‌های شیلاتی استان با اشاره به همین سهم، سال گذشته را برای صیادی و پرورش میگو، به‌ویژه در گواتر، موفق ارزیابی کرده و توسعه سواحل مکران را از اولویت‌های سازمان دانسته است. او همچنین از برنامه جذب سرمایه‌گذار هندی برای ایجاد مزرعه ۵۰۰ هکتاری آرتمیا خبر داده؛ طرحی که می‌تواند تنوع تولید استان را افزایش دهد و به زنجیره خوراک آبزیان و بازارهای تخصصی کمک کند.
تنوع‌بخشی، همان نقطه‌ای است که می‌تواند آبزی‌پروری استان را از وابستگی تک‌محصولی نجات دهد. در کنار میگو و قفس، حمایت از تکثیر و پرورش آبزیان بومی منطقه مانند لابستر، آرتمیا، خیار دریایی، جلبک، آبزیان زینتی و صدف از اقدامات مطرح‌شده برای توسعه صنعت است. این گونه‌ها هرکدام بازار متفاوت و ارزش‌افزوده خاص خود را دارند و می‌توانند در کنار هم، ریسک اقتصادی را کاهش دهند. در شمال استان هم یک نشانه مهم از حرکت به سمت فناوری‌های سازگار با کم‌آبی دیده می‌شود. عباس علیزاده، مدیرکل شیلات سیستانوبلوچستان، درباره آغاز فعالیت مجتمع مداربسته بنجار در زابل می‌گوید: «برای اولین‌بار در منطقه سیستان، عملیات رهاسازی بچه‌ماهی قزل‌آلا در یک مجموعه مجهز مداربسته در حاشیه شهر بنجار اجرا شد تا زنجیره تأمین بچه‌ماهی مورد نیاز استخرهای پرورش ماهی شهرستان تکمیل شود.» او ادامه می‌دهد: «پیش از این بچه‌ماهی مورد نیاز منطقه غالبا از خارج استان تأمین می‌شد که علاوه بر افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، خطر انتقال بیماری‌ها را به همراه داشت.»
علیزاده همچنین به ویژگی‌های فنی پروژه اشاره می‌کند که با بهره‌گیری از سیستم بازچرخانی، راندمان مصرف آب را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. وی یادآور می‌شود این پروژه با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و اعتباری بالغ بر ۱۹۰میلیارد ریال احداث شده و ظرفیت تولید ۳۵تن ماهی پرواری و بیش از 100هزار قطعه بچه‌ماهی را دارد. سیستانوبلوچستان با داشتن ظرفیت طبیعی ممتاز، هنوز از مقوله تولید پایدار و صادرات‌محور فاصله دارد. مسیر عبور از این فاصله، در تکمیل زنجیره‌هاست؛ از تکثیر تا خوراک، از سردخانه تا فرآوری و از استانداردهای بهداشتی تا بازارهای خارجی. اگر این پیوندها برقرار شود، سواحل مکران و پهنه سیستان می‌توانند به جایگاه واقعی خود برسند: موتور اشتغال و ارزآوری و نه‌فقط نقطه‌ای روی نقشه.
اما آبزی‌پروری دریایی را نمی‌توان به‌منزله یک پروژه تک‌نقطه‌ای دید. تا وقتی تکثیر، خوراک، حمل‌ونقل سردخانه‌ای، فرآوری و بازار در یک زنجیره منسجم قرار نگیرند، ظرفیت‌ها به تولید پایدار تبدیل نمی‌شوند. غلامی نیز به همین حلقه‌های خالی اشاره می‌کند: «با توجه به نبود سرحلقه تولید ماهیان در دریا و لزوم احداث مراکز تکثیر برای تکمیل زنجیره تولید در استان و کاهش هزینه‌ها، اقدامات اولیه جهت تأمین نهاده‌های اولیه در سیستانوبلوچستان در حال انجام است.»
سهم ۲۳ درصدی؛ فرصت ملی، مسئولیت استانی
وقتی از سیستانوبلوچستان به‌عنوان پایتخت آبزی‌پروری یاد می‌شود، پشت این عنوان یک عدد مهم قرار دارد و آن‌هم سهم ۲۳درصدی از تولید محصولات شیلاتی کشور است. معاون آبزی‌پروری سازمان شیلات ایران در بازدید از طرح‌های شیلاتی استان با اشاره به همین سهم، سال گذشته را برای صیادی و پرورش میگو، به‌ویژه در گواتر، موفق ارزیابی کرده و توسعه سواحل مکران را از اولویت‌های سازمان دانسته است. او همچنین از برنامه جذب سرمایه‌گذار هندی برای ایجاد مزرعه ۵۰۰ هکتاری آرتمیا خبر داده؛ طرحی که می‌تواند تنوع تولید استان را افزایش دهد و به زنجیره خوراک آبزیان و بازارهای تخصصی کمک کند.
تنوع‌بخشی، همان نقطه‌ای است که می‌تواند آبزی‌پروری استان را از وابستگی تک‌محصولی نجات دهد. در کنار میگو و قفس، حمایت از تکثیر و پرورش آبزیان بومی منطقه مانند لابستر، آرتمیا، خیار دریایی، جلبک، آبزیان زینتی و صدف از اقدامات مطرح‌شده برای توسعه صنعت است. این گونه‌ها هرکدام بازار متفاوت و ارزش‌افزوده خاص خود را دارند و می‌توانند در کنار هم، ریسک اقتصادی را کاهش دهند. در شمال استان هم یک نشانه مهم از حرکت به سمت فناوری‌های سازگار با کم‌آبی دیده می‌شود. عباس علیزاده، مدیرکل شیلات سیستانوبلوچستان، درباره آغاز فعالیت مجتمع مداربسته بنجار در زابل می‌گوید: «برای اولین‌بار در منطقه سیستان، عملیات رهاسازی بچه‌ماهی قزل‌آلا در یک مجموعه مجهز مداربسته در حاشیه شهر بنجار اجرا شد تا زنجیره تأمین بچه‌ماهی مورد نیاز استخرهای پرورش ماهی شهرستان تکمیل شود.» او ادامه می‌دهد: «پیش از این بچه‌ماهی مورد نیاز منطقه غالبا از خارج استان تأمین می‌شد که علاوه بر افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، خطر انتقال بیماری‌ها را به همراه داشت.»
علیزاده همچنین به ویژگی‌های فنی پروژه اشاره می‌کند که با بهره‌گیری از سیستم بازچرخانی، راندمان مصرف آب را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. وی یادآور می‌شود این پروژه با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و اعتباری بالغ بر ۱۹۰میلیارد ریال احداث شده و ظرفیت تولید ۳۵تن ماهی پرواری و بیش از 100هزار قطعه بچه‌ماهی را دارد. سیستانوبلوچستان با داشتن ظرفیت طبیعی ممتاز، هنوز از مقوله تولید پایدار و صادرات‌محور فاصله دارد. مسیر عبور از این فاصله، در تکمیل زنجیره‌هاست؛ از تکثیر تا خوراک، از سردخانه تا فرآوری و از استانداردهای بهداشتی تا بازارهای خارجی. اگر این پیوندها برقرار شود، سواحل مکران و پهنه سیستان می‌توانند به جایگاه واقعی خود برسند: موتور اشتغال و ارزآوری و نه‌فقط نقطه‌ای روی نقشه.
ضمیمه ویژه نامه
تیتر خبرها
